लिङ्गपुराणम्

ब्रह्मपुत्रो महातेजा राजा क्षुप इति स्मृतः अभून्मित्रो दधीचस्य मुनीन्द्रस्य जनेश्वरः

क्षुप नावाचा राजा, जो ब्रह्माचा पुत्र आणि तेजस्वी होता, तो दधीच्य ऋषींचा मित्र झाला.

चिरात्तयोः प्रसंगाद्वै वादः क्षुपदधीचयोः अभवत् क्षत्रियश्रेष्ठो विप्र एवेति विश्रुतः

खूप काळानंतर, क्षुप आणि दधीच्य यांच्यात वाद झाला — क्षत्रिय श्रेष्ठ की ब्राह्मण — आणि हा वाद सर्वत्र प्रसिद्ध झाला.

अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः तस्मादिन्द्रो ह्ययं वह्निर् यमश् च निरृतिस् तथा

राजाने आठ लोकपालांची रूपे धारण केली; म्हणून तो इंद्र, अग्नी, यम आणि निरृति आहे.

वरुणश्चैव वायुश् च सोमो धनद एव च ईश्वरो ऽहं न संदेहो नावमन्तव्य एव च

आणि तो वरुण, वायू, सोम आणि धनदाही आहे; मीच प्रभू आहे — यात शंका नाही — आणि माझा कधीही अपमान करू नये.

महती देवता या सा महतश्चापि सुव्रत तस्मात्त्वया महाभाग च्यावनेय सदा ह्यहम्

ती जी मोठी देवता आहे, ती अजून मोठी आहे; म्हणून, हे भाग्यवान, मी नेहमीच च्यवनकुळातून आलो असे समजावे.

नावमन्तव्य एवेह पूजनीयश् च सर्वथा श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुपस्य मुनिसत्तमः

इथे त्याचा कधीही तिरस्कार करू नये; तो नेहमी पूजनीय आहे. हे ऐकून, त्या ऋषीने त्या वृक्षाचा तसाच मान केला.

दधीचश् च्यावनिश् चोग्रो गौरवादात्मनो द्विजः अताडयत्क्षुपं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टिना चिछेद वज्रेण च तं दधीचं बलवान् क्षुपः

दधीच, च्यावनी आणि उग्र हे तिघेही मोठ्या प्रतिष्ठेचे ब्राह्मण होते; त्यांनी त्या वृक्षाच्या शिरावर प्रहार केला. दधीच्याने डाव्या मुठीने त्याला मारले, आणि बलवान क्षुपाने वज्राने दधीच्याचा छेद केला.

ब्रह्मलोके पुरासौ हि ब्रह्मणः क्षुतसंभवः लब्धं वज्रं च कार्यार्थं वज्रिणा चोदितः प्रभुः

पूर्वी ब्रह्मलोकात तो ब्रह्माच्या उपाशीपोटी जन्मला होता; त्याने वज्र मिळवले आणि वज्रधारी प्रभूच्या आज्ञेने ते कार्य केले.

स्वेच्छयैव नरो भूत्वा नरपालो बभूव सः तस्माद्राजा स विप्रेन्द्रम् अजयद्वै महाबलः

स्वेच्छेने तो मनुष्य झाला आणि राजेपद स्वीकारले; म्हणून तो बलवान राजा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणावर विजय मिळवू शकला.

यथा वज्रधरः श्रीमान् बलवांस्तमसान्वितः पपात भूमौ निहतो वज्रेण द्विजपुङ्गवः

जसा तेजस्वी वज्रधारी, सामर्थ्य आणि अंधाराने युक्त, वज्राने घायाळ होऊन जमिनीवर पडला, तसाच तो श्रेष्ठ ब्राह्मण वज्राने पडला.

सस्मार च तदा तत्र दुःखाद्वै भार्गवं मुनिम् शुक्रो ऽपि संधयामास ताडितं कुलिशेन तम्

तेव्हा दुःखाने त्याने भर्ग ऋषीचा स्मरण केला; शुक्राने वज्राने घायाळ झालेल्या त्याच्या जखमा भरून काढायला सुरुवात केली.

योगादेत्य दधीचस्य देहं देहभृतांवरः संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः

योगाच्या सामर्थ्याने, देहधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला भर्ग तेथे आला आणि दधीच्याचे शरीर पूर्वीसारखेच पुन्हा जोडले.

भो दधीच महाभाग देवदेवमुमापतिम् सम्पूज्य पूज्यं ब्रह्माद्यैर् देवदेवं निरञ्जनम्

दधीच्या, महाभागा, ब्रह्मा आणि इतर देवतांनी पूजलेला, देवांचा देव, पार्वतीचा पती, त्या निर्मळ देवाची भक्तीपूर्वक पूजा कर.

अवध्यो भव विप्रर्षे प्रसादात्त्र्यम्बकस्य तु मृतसंजीवनं तस्माल् लब्धमेतन्मया द्विज

त्र्यंबकाच्या कृपेने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू अवध्य हो. मृत्यूवर विजय मिळवण्याची ही विद्या मला मिळाली आहे.

नास्ति मृत्युभयं शंभोर् भक्तानामिह सर्वतः मृतसंजीवनं चापि शैवमद्य वदामि ते

शंभूच्या भक्तांना इथे मृत्यूचे भय कधीच नसते; आणि मृत्यूवर विजय मिळवण्याची ही शैव विद्या मी तुला सांगतो.

त्रियंबकं यजामहे त्रैलोक्यपितरं प्रभुम् त्रिमण्डलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

आपण त्र्यंबकाचे पूजन करतो, जो त्रैलोक्याचा पिता, प्रभू, तीन क्षेत्रांचा पिता आणि त्रिगुणांचा महेश्वर आहे.

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश् च त्रिधाभूतस्य सर्वतः त्रिवेदस्य महादेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्

तीन तत्त्वांचा, तीन अग्निंचा, सर्वत्र त्रैविध्य असलेल्या, तीन वेदांचा, तो महादेव, सुगंधी आणि पोषण वाढवणारा आहे.

सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणे प्रकृतौ तथा इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च

सर्व सत्त्वांत, सर्वत्र, त्रिगुणांमध्ये, प्रकृतीत, इंद्रियांमध्ये, इतर गोष्टींमध्ये, देवांमध्ये आणि गणांमध्येही तो आहे.

पुष्पेषु गन्धवत्सूक्ष्मः सुगन्धिः परमेश्वरः पुष्टिश् च प्रकृतिर्यस्मात् पुरुषस्य द्विजोत्तम

फुलांमध्ये जसा गंध सूक्ष्म असतो, तसा परमेश्वर सुगंधी आहे; आणि पोषण हेच माणसाचे खरे स्वरूप आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.

महदादिविशेषान्तविकल्पस्यापि सुव्रत विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने

महत्तत्त्वापासून विशेषांपर्यंत, सर्व भेदांमध्ये, तोच विष्णू, ब्रह्मा आणि ऋषींचा पिता आहे, हे महर्षे.

इन्द्रस्यापि च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्धनः तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसा तथा

तो इंद्राचा आणि सर्व देवतांचा पिता आहे; म्हणून तो पोषण वाढवणारा आहे. त्या अमर रुद्राला, देवाला, कर्माने आणि तपाने प्राप्त करता येते.

स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च यजामहे सत्येनानेन मुक्षीयान् मृत्युपाशाद् भवः स्वयम्

स्वाध्याय, योग, ध्यान यांद्वारे आपण त्याची पूजा करतो; या सत्यामुळे, हे भव, तुझ्या इच्छेने मृत्यूच्या फासातून मुक्त व्हावे.

बन्धमोक्षकरो यस्माद् उर्वारुकमिव प्रभुः मृतसंजीवनो मन्त्रो मया लब्धस्तु शङ्करात्

कारण तोच बंधन आणि मुक्ती देणारा आहे, जसा काकडीचा देठापासून सुटका होते; मृत्यूवर विजय मिळवणारा हा मंत्र मला शंकराकडून मिळाला आहे.

जप्त्वा हुत्वाभिमन्त्र्यैवं जलं पीत्वा दिवानिशम् लिङ्गस्य संनिधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं द्विज

मंत्र जपून, हवन करून, पाणी अभिमंत्रित करून, ते पाणी रात्रंदिवस प्यावे आणि लिंगाच्या सान्निध्यात ध्यान करावे, असे केल्यावर, द्विजा, मृत्यूचे भय राहत नाही.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तपसाराध्य शङ्करम् वज्रास्थित्वम् अवध्यत्वम् अदीनत्वं च लब्धवान्

त्याची ती वचने ऐकून, त्याने तप करून शंकराची उपासना केली आणि वज्रासारखी दृढता, कोणाच्याही हातून नाश न होणे आणि कधीही कोणाच्या अधीन न होणे अशी वरदाने मिळवली.

एवमाराध्य देवेशं दधीचो मुनिसत्तमः प्राप्यावध्यत्वमन्यैश् च वज्रास्थित्वं प्रयत्नतः

अशा प्रकारे देवाधिदेवाची भक्ती करून, श्रेष्ठ ऋषी दधीचीनं इतरांपेक्षा अधिक प्रयत्न करून, कोणाच्याही हातून नाश न होईल अशी स्थिती आणि वज्रासारखी दृढता मिळवली.

अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्धनि क्षुपो दधीचं वज्रेण जघानोरसि च प्रभुः

त्याने राजाला डोक्याच्या मुळाशी पायाने मारले आणि क्षुपाने दधीचिला वज्राने छातीवर प्रहार केला.

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः प्रभावात्परमेशस्य वज्रबद्धशरीरिणः

परमेश्वराच्या कृपेने आणि वज्रासारख्या देहामुळे, त्या महात्मा दधीचिला वज्राने काहीही इजा झाली नाही.

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च क्षुपो दधीचस्य तदा प्रभावम् आराधयामास हरिं मुकुन्दम् इन्द्रानुजं प्रेक्ष्य तदांबुजाक्षम्

दधीचिची अशी कोणाच्याही हातून नाश न होणारी आणि कधीही अधीन न होणारी स्थिती पाहून, क्षुपाने तेव्हा कमलनयन, इंद्राचा भाऊ, हरि मुकुंदाची भक्ती केली.