लिङ्गपुराणम्

कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते मन्वन्तरस्य संख्या च वर्षाग्रेण प्रकीर्तिता

कृत, त्रेता आणि इतर युगांचा मिळून जो काळ होतो, त्याला मन्वंतर म्हणतात; मन्वंतराची मोजणी वर्षांच्या सुरुवातीला सांगितली आहे.

त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण द्विजोत्तमाः सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु

हे श्रेष्ठ द्विजांनो, एक मन्वंतर तीस कोटी मानवी वर्षांचा असतो, आणि त्यात अजून सडसष्ट लक्ष वर्षे अधिक असतात.

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्यैषा लैङ्गे ऽस्मिन्कीर्तिता द्विजाः

मन्वंतराच्या मोजणीत वीस हजार वर्षे जास्त धरली जात नाहीत; ही मन्वंतराची मोजणी लिंगशास्त्रात सांगितली आहे, हे ब्राह्मणहो.

चतुर्युगस्य च तथा वर्षसंख्या प्रकीर्तिता चतुर्युगसहस्रं वै कल्पश्चैको द्विजोत्तमाः

चारही युगांची वर्षांची मोजणी अशा प्रकारे सांगितली आहे; चार युगांच्या हजार चक्रांनी एक कल्प होतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.

निशान्ते सृजते लोकान् नश्यन्ते निशि जन्तवः तत्र वैमानिकानां तु अष्टाविंशतिकोटयः

रात्रीच्या शेवटी लोकांची निर्मिती होते; रात्री जीव नष्ट होतात. तिथे देवांसाठी अठ्ठावीस कोटी आहेत.

मन्वन्तरेषु वै संख्या सान्तरेषु यथातथा त्रीणि कोटिशतान्यासन् कोट्यो द्विनवतिस् तथा

मन्वंतरांमध्ये मोजणी अशी आहे: तीनशे कोटी, आणि नव्वद दोन कोटी.

कल्पे ऽतीते तु वै विप्राः सहस्राणां तु सप्ततिः पुनस्तथाष्टसाहस्रं सर्वत्रैव समासतः

हे ब्राह्मणहो, गेल्या कल्पात सत्तर हजार होते, आणि पुन्हा आठ हजार सर्वत्र एकत्रितपणे होते.

कल्पावसानिकांस्त्यक्त्वा प्रलये समुपस्थिते महर्लोकात् प्रयान्त्येते जनलोकं जनास्ततः

कल्पाच्या शेवटी, प्रलय आल्यावर, हे जीव महर्लोक सोडून जनलोकात जातात.

कोटीनां द्वे सहस्रे तु अष्टौ कोटिशतानि तु द्विषष्टिश् च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः

दोन हजार कोटी, आठशे कोटी शंभर, बासष्ट कोटी आणि सत्तर लक्ष आहेत.

कल्पार्धसंख्या दिव्या वै कल्पमेवं तु कल्पयेत् कल्पानां वै सहस्रं तु वर्षमेकमजस्य तु

अर्ध्या कल्पाची दिव्य मोजणी अशी केली जाते; हजार कल्प म्हणजे अजन्म्याचे एक वर्ष.

वर्षाणामष्टसाहस्रं ब्राह्मं वै ब्रह्मणो युगम् सवनं युगसाहस्रं सर्वदेवोद्भवस्य तु

आठ हजार वर्षे म्हणजे ब्रह्मयुग, म्हणजे ब्रह्मदेवाचा काळ; सावन युगांच्या हजार मोजणीत सर्व देवांची उत्पत्ती होते.

सवनानां सहस्रं तु त्रिविधं त्रिगुणं तथा ब्रह्मणस्तु तथा प्रोक्तः कालः कालात्मनः प्रभो

खरंच, तीन प्रकारचे आणि तीन गुणांचे हजार यज्ञ सांगितले आहेत; तसेच, काळस्वरूप असलेल्या ब्रह्माचा काळही असाच सांगितला आहे, हे प्रभो.

भवोद्भवस्तपश्चैव भव्यो रम्भः क्रतुः पुनः ऋतुर्वह्निर्हव्यवाहः सावित्रः शुद्ध एव च

निर्मिती, उत्पत्ती आणि तप हे आहेत; भविष्यातील, फुलणे, पुन्हा यज्ञ, ऋतू, अग्नी, हव्य वाहणारा, सावित्र आणि शुद्ध असाही आहे.

उशिकः कुशिकश्चैव गान्धारो मुनिसत्तमाः ऋषभश् च तथा षड्जो मज्जालीयश् च मध्यमः

उशिक, कुशिक, गांधार, हे श्रेष्ठ मुनी, ऋषभ, षड्ज, मज्जाळिय आणि मध्यम हे देखील आहेत.

वैराजो वै निषादश् च मुख्यो वै मेघवाहनः पञ्चमश्चित्रकश्चैव आकूतिर् ज्ञान एव च

वैराज, निषाद, मुख्य मेघवाहन, पाचवा चित्रक, आकूती आणि ज्ञान हेही आहेत.

मनः सुदर्शो बृंहश् च तथा वै श्वेतलोहितः रक्तश् च पीतवासाश् च असितः सर्वरूपकः

मन, सुदर्श, बृह्म, तसेच श्वेतलोहित, रक्त, पिवळे वस्त्र घातलेले, असित आणि सर्व रूपांचा असलेला हा आहे.

एवं कल्पास्तु संख्याता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कोटिकोटिसहस्राणि कल्पानां मुनिसत्तमाः

अशा प्रकारे, अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्माचे कल्प मोजले गेले; हे श्रेष्ठ मुनी, कल्पांची कोटीकोटी संख्या आहे.

गतानि तावच्छेषाणि अहर्निश्यानि वै पुनः परान्ते वै विकाराणि विकारं यान्ति विश्वतः

इतके दिवस आणि रात्री गेल्या; जेव्हा परमकाळाचा अंत येतो, तेव्हा सर्व बदल सर्वत्र आपल्या मूळात परत जातात.

विकारस्य शिवस्याज्ञावशेनैव तु संहृतिः संहृते तु विकारे च प्रधाने चात्मनि स्थिते

शिवाच्या आज्ञेनेच सर्व परिवर्तनांची विलय होते; जेव्हा परिवर्तन संपते, तेव्हा प्रधान आणि आत्मा हेच उरतात.

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ गुणानां चैव वैषम्ये विप्राः सृष्टिरिति स्मृता

समानतेमुळे प्रधान आणि पुरुष दोघेही टिकून राहतात; पण गुणांमध्ये असमानता आली की, हे मुनींनो, त्यालाच सृष्टी म्हणतात.

साम्ये लयो गुणानां तु तयोर्हेतुर्महेश्वरः लीलया देवदेवेन सर्गास्त्वीदृग्विधाः कृताः

गुणांची समता असली की लय होतो; या दोन्हींचा कारण महेश्वर आहे. देवांचा देव आपल्या लीलाखेरीज अशा सृष्टी निर्माण करतो.

असंख्याताश् च संक्षेपात् प्रधानाद् अन्वधिष्ठितात् असंख्याताश् च कल्पाख्या ह्य् असंख्याताः पितामहाः

संक्षिप्त सांगायचे तर, प्रधानाच्या अधीन असलेल्या असंख्य जीव निर्माण होतात; आणि असंख्य कल्प, असंख्य पितामहही आहेत.

हरयश्चाप्यसंख्यातास् त्व् एक एव महेश्वरः प्रधानादिप्रवृत्तानि लीलया प्राकृतानि तु

हरिही असंख्य आहेत, पण महेश्वर एकच आहे; प्रधानापासून सुरू होणाऱ्या सर्व नैसर्गिक प्रवृत्ती त्याच्या लीलेंमुळे घडतात.

गुणात्मिका च तद्वृत्तिस् तस्य देवस्य वै त्रिधा अप्राकृतस्य तस्यादिर् मध्यान्तं नास्ति चात्मनः

त्या देवाची क्रिया तीन प्रकारची आणि गुणांनी युक्त आहे; त्या अपूर्व असलेल्या त्याच्या आत्म्याला आरंभ, मध्य किंवा शेवट नाही.

पितामहस्याथ परः परार्धद्वयसंमितः दिवा सृष्टं तु यत्सर्वं निशि नश्यति चास्य तत्

पितामहापेक्षा पुढे, दोन परार्धांच्या तुल्य असा दुसरा आहे; त्याच्या दिवशी जे काही निर्माण होते, ते सर्व रात्री नष्ट होते.

भूर्भुवःस्वर्महस्तत्र नश्यते चोर्ध्वतो न च रात्रौ चैकार्णवे ब्रह्मा नष्टे स्थावरजङ्गमे

तेथे भूः, भुवः, स्वः आणि त्याहून वरील लोक नष्ट होतात; रात्री, जे स्थावर आणि जंगम आहे ते सर्व नाहीसे होते, आणि ब्रह्मा एका महासागरात राहतो.

सुष्वापाम्भसि यस्तस्मान् नारायण इति स्मृतः शर्वर्यन्ते प्रबुद्धो वै दृष्ट्वा शून्यं चराचरम्

गाढ झोपेच्या पाण्यात बुडालेला असल्यामुळे त्याला नारायण म्हणतात; रात्रीच्या शेवटी, जागा झाल्यावर, तो सर्व चराचर शून्य पाहतो.

स्रष्टुं तदा मतिं चक्रे ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः उदकैराप्लुतां क्ष्मां तां समादाय सनातनः

तेव्हा ब्रह्मा, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ, सृष्टी करायचे ठरवतो; पाण्यात बुडालेली ती पृथ्वी तो सनातनाने उचलतो.

पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः

पूर्वीप्रमाणेच, वराह रूप धारण करून त्याने पृथ्वी स्थापन केली; प्रभूने नद्या, प्रवाह आणि समुद्रही पूर्वीप्रमाणेच निर्माण केले.