लिङ्गपुराणम्

प्रस्थानादिकमायासं स्वदेहस्य चरेद्यतिः शिवसायुज्यमाप्नोति कर्मणाप्येवमाचरन्

आपल्या शरीराच्या प्रवासातील कष्ट सहन करत, अशा प्रकारे वागल्याने, तो संन्यासी कर्मानेही शिवसायुज्य प्राप्त करतो.

सद्यो ऽपि लभते मुक्तिं भक्तियुक्तो दृढव्रताः

जो भक्तीने आणि दृढ व्रताने युक्त असतो, त्याला त्वरितच मुक्ती मिळते.

त्यागेन वा किं विधिनाप्य् अनेन भक्तस्य रुद्रस्य शुभैर्व्रतैश्च यज्ञैश् च दानैर्विविधैश् च होमैर् लब्धैश्चशास्त्रैर्विविधैश् च वेदैः

किंवा त्यागाने, किंवा या पद्धतीने, रुद्रभक्ताला शुभ व्रत, यज्ञ, विविध दान, होम, आणि विविध शास्त्र-वेदांमुळेही मुक्ती मिळते.

श्वेतेनैवं जितो मृत्युर् भवभक्त्या महात्मना वो ऽस्तु भक्तिर्महादेवे शङ्करे परमात्मनि

श्वेतानं मृत्यूवर विजय मिळवला, कारण त्याने मोठ्या भक्तीने जीवनावर प्रेम केलं. तुम्हा सर्वांना महादेव, शंकर, या परमात्म्यावर अशीच भक्ती लाभो.

एवमुक्तास्तदा तेन ब्रह्मणा ब्राह्मणर्षभाः श्वेतस्य च कथां पुण्याम् अपृच्छन् परमर्षयः

त्या ब्रह्मदेवाने असे सांगितल्यावर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या श्रेष्ठ ऋषींनी श्वेताची पुण्यकथा विचारली.

श्वेतो नाम मुनिः श्रीमान् गतायुर्गिरिगह्वरे सक्तो ह्यभ्यर्च्य यद्भक्त्या तुष्टाव च महेश्वरम्

श्वेत नावाचा एक तेजस्वी ऋषी होता. त्याचा आयुष्य संपलं होतं, तो डोंगराच्या गुहेत राहत होता. तिथे तो भक्तीने महेश्वराची पूजा व स्तुती करत होता.

रुद्राध्यायेन पुण्येन नमस्तेत्यादिना द्विजाः ततः कालो महातेजाः कालप्राप्तं द्विजोत्तमम्

त्याने 'नम:' या शब्दाने सुरू होणाऱ्या पवित्र रुद्राध्यायाने पूजा केली. तेव्हा तेजस्वी काळ, ज्याचा वेळ आला होता, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाजवळ आला.

नेतुं संचिन्त्य विप्रेन्द्राः सान्निध्यमकरोन्मुनेः श्वेतो ऽपि दृष्ट्वा तं कालं कालप्राप्तो ऽपि शङ्करम्

त्याला घेऊन जाण्याच्या उद्देशाने, काळ त्या ऋषीसमोर प्रकट झाला. श्वेताने काळाला पाहिलं आणि आपला वेळ आला असतानाही त्याने शंकराचा स्मरण केला.

पूजयामास पुण्यात्मा त्रियंबकमनुस्मरन् त्रियंबकं यजेदेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्

तो पुण्यात्मा त्र्यंबकाचे स्मरण करत, त्याची पूजा करू लागला. तो देव त्र्यंबक, सुगंधी आणि पोषण वाढवणारा आहे.

किं करिष्यति मे मृत्युर् मृत्योर्मृत्युरहं यतः तं दृष्ट्वा सस्मितं प्राह श्वेतं लोकभयंकरः

‘मृत्यू माझं काय करणार? कारण मीच मृत्यूचा मृत्यू आहे,’ असं म्हणत, जगाला भय दाखवणारा काळ श्वेताकडे हसत म्हणाला.

एह्येहि श्वेत चानेन विधिना किं फलं तव रुद्रो वा भगवान् विष्णुर् ब्रह्मा वा जगदीश्वरः

‘ये, ये श्वेता! या विधीमुळे तुला काय मिळणार? रुद्र, भगवान, विष्णू, ब्रह्मा — या जगाचा स्वामी कोण आहे?’

कः समर्थः परित्रातुं मया ग्रस्तं द्विजोत्तम अनेन मम किं विप्र रौद्रेण विधिना प्रभोः

‘जो माझ्या तावडीत सापडतो, त्याला वाचवायला कोण समर्थ आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा? हे ब्राह्मण, या तुझ्या कठोर विधीचा देवाला काय उपयोग?’

नेतुं यस्योत्थितश्चाहं यमलोकं क्षणेन वै यस्माद्गतायुस्त्वं तस्मान् मुने नेतुमिहोद्यतः

‘तुला घेऊन जाण्यासाठी मी उभा आहे — क्षणात यमाच्या लोकात नेईन. तुझं आयुष्य संपलं आहे, म्हणून मी तुला घेऊन जाण्यास आलो आहे.’

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भैरवं धर्ममिश्रितम् हा रुद्र रुद्र रुद्रेति ललाप मुनिपुङ्गवः

भैरवाने धर्ममिश्रित ती वाक्यं ऐकून, तो श्रेष्ठ ऋषी हंबरडून म्हणाला, ‘हाय रुद्र! रुद्र! रुद्र!’

तं प्राह च महादेवं कालं सम्प्रेक्ष्य वै दृशा नेत्रेण बाष्पमिश्रेण संभ्रान्तेन समाकुलः

त्याने महादेवाकडे पाहिलं, डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते, काळाकडे पाहताना तो घाबरलेला आणि व्याकुळ झाला.

त्वया किं काल नो नाथश् चास्ति चेद्धि वृषध्वजः लिङ्गे ऽस्मिन् शङ्करो रुद्रः सर्वदेवभवोद्भवः

‘काळा, जर वृषध्वज प्रभू इथे असतील, तर तुझं काय चालणार? या लिंगात शंकर, रुद्र, सर्व देवांचा जन्मदाता आहे.’

अतीव भवभक्तानां मद्विधानां महात्मनाम् विधिना किं महाबाहो गच्छ गच्छ यथागतम्

‘जीवनावर प्रेम करणाऱ्या, माझ्यासारख्या मोठ्या आत्म्यांसाठी या विधीचा काय उपयोग, महाबाहू? जसं आलास तसं परत जा.’

ततो निशम्य कुपितस् तीक्ष्णदंष्ट्रो भयङ्करः श्रुत्वा श्वेतस्य तद्वाक्यं पाशहस्तो भयावहः

श्वेताची ती वाक्यं ऐकून, क्रोधित, तीक्ष्ण दात असलेला, भीतीदायक, दोरी घेऊन आलेला काळ मोठ्या सिंहासारखा गर्जला, टाळ्या वाजवल्या आणि त्या ऋषीला बांधलं.

सिंहनादं महत्कृत्वा चास्फाट्य च मुहुर्मुहुः बबन्ध च मुनिं कालः कालप्राप्तं तमाह च

मोठा सिंहगर्जना करून, पुन्हा पुन्हा टाळ्या वाजवून, काळाने त्या ऋषीला, ज्याचा वेळ आला होता, बांधलं आणि त्याला बोलला.

मया बद्धो ऽसि विप्रर्षे श्वेतं नेतुं यमालयम् अद्य वै देवदेवेन तव रुद्रेण किं कृतम्

‘तुला मी बांधलं आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मणऋषी! आज मी श्वेताला यमाच्या घरी घेऊन जातोय. तुझ्या रुद्र, देवांचा देव, त्याने तुझ्यासाठी काय केलं?’

क्व शर्वस्तव भक्तिश् च क्व पूजा पूजया फलम् क्व चाहं क्व च मे भीतिः श्वेत बद्धो ऽसि वै मया

‘कुठे आहे तुझी भक्ती, तुझी पूजा आणि पूजेचं फळ? मी कुठे आणि मला भीती कुठे? श्वेता, मी तुला बांधलंच आहे.’

लिङ्गे ऽस्मिन् संस्थितः श्वेत तव रुद्रो महेश्वरः निश्चेष्टो ऽसौ महादेवः कथं पूज्यो महेश्वरः

या लिंगात, हे शुभ्रवर्णा, तुझा रुद्र, महेश्वर, स्थिर आहे; तो महादेव हलत नाही, मग या महेश्वराची पूजा कशी करावी?

ततः सदाशिवः स्वयं द्विजं निहन्तुमागतम् निहन्तुमन्तकं स्मयन् स्मरारियज्ञहा हरः

मग स्वतः सदाशिव हसत-हसत त्या द्विजाला मारायला आला, जो मारण्यासाठी आला होता; स्मराचा शत्रू, यज्ञ करणारा, हराने मृत्यूलाही संपवायला आला.

त्वरन् विनिर्गतः परः शिवः स्वयं त्रिलोचनः त्रियंबको ऽम्बया समं सनन्दिना गणेश्वरैः

तेव्हा त्रिनेत्री, परम शिव, स्वतःच जलद बाहेर आला; त्याच्यासोबत अंबिका, नंदी आणि गणेश्वर होते.

ससर्ज जीवितं क्षणाद् भवं निरीक्ष्य वै भयात् पपात चाशु वै बली मुनेस्तु संनिधौ द्विजाः

त्याने क्षणात जीवन निर्माण केले, भयाने भवाकडे पाहिले; आणि तो बलवान त्वरेने त्या ऋषीसमोर पडला, हे द्विजांनो.

ननाद चोर्ध्वमुच्चधीर् निरीक्ष्य चान्तकान्तकम् निरीक्षणेन वै मृतं भवस्य विप्रपुङ्गवाः

त्याने मोठ्याने गर्जना केली आणि मृत्यूचा अंत करणारा पाहिल्यावर, केवळ त्याच्या दृष्टिने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, भवाचा मृत्यू झाला.

विनेदुरुच्चमीश्वराः सुरेश्वरा महेश्वरम् प्रणेमुरंबिकामुमां मुनीश्वरास्तु हर्षिताः

देवतांचे स्वामी मोठ्याने रडले आणि महेश्वराला साकडे घातले; त्यांनी अंबिका आणि उमा यांना वंदन केले, आणि ऋषी आनंदित झाले.

ससर्जुर् अस्य मूर्ध्नि वै मुनेर्भवस्य खेचराः सुशोभनं सुशीतलं सुपुष्पवर्षमंबरात्

आकाशातील देवांनी भव ऋषीच्या डोक्यावरून सुंदर, शीतल आणि सुगंधी फुलांचा वर्षाव केला.

अहो निरीक्ष्य चान्तकं मृतं तदा सुविस्मितः शिलाशनात्मजो ऽव्ययं शिवं प्रणम्य शङ्करम्

मृत्यू पडलेला पाहून, त्या वेळी आश्चर्यचकित झालेला पर्वतपुत्र, अविनाशी शिव शंकराला वंदन करू लागला.