लिङ्गपुराणम्

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

चार प्रकारच्या मार्गांनी नीट विचार करून, संसाराचा कारण संसारच आहे, आणि मुक्तीचं कारण म्हणजे निवृत्ती.

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

चार विभागांची मांडणी ध्यान करणाऱ्या योग्यासाठी येथे सांगितली आहे; अनेक प्रकारची ध्यानं प्रसिद्ध आहेत, पण सर्व एकत्र परमेश्वरात विलीन होतात.

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

येथे ठामपणे सांगितलं आहे की, रौद्रीमध्ये रुद्र, ऐंद्रामध्ये इंद्र, सौम्यामध्ये सोम, आणि नारायणामध्ये नारायणी असते, यात शंका नाही.

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

सूर्य, अग्नी आणि सर्वत्र सगळ्या गोष्टींचा विचार करताना, मनात असं ठरवावं की 'ती म्हणजे मी आहे, मी म्हणजे तो आहे', अशा दोन प्रकारे.

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

ज्याच्या मनात असं समज नाही, तो भक्त नाही; त्याच्या ध्यानाला ब्रह्माची छाया नाही, यात शंका नाही. म्हणून, ब्राह्मणांनो, आधी सर्व चराचर वस्तूंना ब्रह्ममय म्हणून ध्यानात घ्या.

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

चर आणि अचर यातला भेद सोडावा, आवड-नावड, मिळवता येईल आणि मिळवता येणार नाही असं, करावं आणि करू नये असं, हे सगळं आठवत आठवत सोडून द्यावं.

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

ज्याच्या मनात पूर्ण समाधान नाही, त्याला ब्रह्मी अवस्था मिळत नाही; हे नक्की. अशा प्रकारे अंतर्गत पूजा क्रमाने सांगितली आहे.

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

अंतःकरणाने पूजा करणाऱ्यांचा सन्मान नमस्कार वगैरे करून करावा; ते वाकडे-तिकडे असले तरी, ब्रह्मविचार करणाऱ्यांची निंदा करू नये.

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

जे अंतःकरणाने पूजा करतात, त्यांची परीक्षा ज्ञानी माणसांनी करू नये; त्यांची निंदा करणारे अल्पबुद्धी असून दुःख भोगतात.

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

पूर्वी दारू वनात ऋषींनी रुद्राची निंदा केली होती, तसंच ब्रह्मज्ञान असणाऱ्यांची नेहमी सेवा आणि नमस्कार करावा.

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

ज्यांनी वर्णाश्रम सोडले आहेत आणि जे वर्णाश्रमाचे पालन करणारे आहेत—

इदानीं श्रोतुमिच्छामि पुरा दारुवने विभो प्रवृत्तं तद्वनस्थानां तपसा भावितात्मनाम्

आता मला ऐकायचं आहे, प्रभो, पूर्वी दारू वनात काय घडलं, त्या वनात राहणाऱ्या, तपाने शुद्ध झालेल्या ऋषींच्या बाबतीत.

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्नीललोहितः विकृतं रूपमास्थाय चोर्ध्वरेता दिगम्बरः

भगवान नीललोहित, ज्यांनी विचित्र रूप घेतलं, वीर्य वर धरलेलं होतं आणि दिशाच वस्त्र म्हणून घातल्या होत्या, ते दारू वनात कसे आले?

किं प्रवृत्तं वने तस्मिन् रुद्रस्य परमात्मनः वक्तुमर्हसि तत्त्वेन देवदेवस्य चेष्टितम्

त्या वनात रुद्र, परमात्मा यांच्या संदर्भात काय घडलं? देवांचा देव तिथे काय केले, ते खरं खरं सांगावं.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा श्रुतिसारविदां वरः शिलादसूनुर्भगवान् प्राह किंचिद्भवं हसन्

त्याचं बोलणं ऐकून, वेदांचा सार जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले, शिलादाचा पुत्र, भगवान, थोडं हसून बोलले.

मुनयो दारुगहने तपस्तेपुः सुदारुणम् तुष्ट्यर्थं देवदेवस्य सदारतनयाग्नयः

दारू वनात ऋषींनी फार कठीण तप केलं, त्यांच्या बायका, मुले आणि यज्ञाग्नी यांच्यासह, देवाधिदेवांना प्रसन्न करण्यासाठी.

तुष्टो रुद्रो जगन्नाथश् चेकितानो वृषध्वजः धूर्जटिः परमेशानो भगवान्नीललोहितः

रुद्र, जगाचा स्वामी, बुद्धिमान, वृषध्वज, जटाधारी, परमेश्वर, नीललोहित, हे सर्व प्रसन्न झाले.

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुं दारुवनौकसाम् परीक्षार्थं जगन्नाथः श्रद्धया क्रीडया च सः

दारू वनात राहणाऱ्यांच्या कर्मप्रधान ज्ञानाची परीक्षा घेण्यासाठी, श्रद्धा आणि खेळ म्हणून, जगाचा स्वामी तिथे आले.

निवृत्तिलक्षणज्ञानप्रतिष्ठार्थं च शङ्करः देवदारुवनस्थानां प्रवृत्तिज्ञानचेतसाम्

आणि शंकर, जे दैवी दारू वनात होते आणि ज्यांचं मन कर्माच्या ज्ञानात गुंतलेलं होतं, त्यांच्यात निवृत्तीच्या ज्ञानाची स्थापना व्हावी म्हणून—

विकृतं रूपमास्थाय दिग्वासा विषमेक्षणः मुग्धो द्विहस्तः कृष्णाङ्गो दिव्यं दारुवनं ययौ

त्यांनी विचित्र रूप घेतलं, अंगावर काहीच नव्हतं, डोळे वेगळे, गोंधळलेले, दोन हात असलेले, काळ्या रंगाचे, आणि ते दिव्य दारू वनात गेले.

मन्दस्मितं च भगवान् स्त्रीणां मनसिजोद्भवम् भ्रूविलासं च गानं च चकारातीव सुंदरः

भगवान फार सुंदर दिसत होते, मंद हसत, स्त्रियांच्या मनात कामदेवाने निर्माण केलेली भूक, भुवया हलवत आणि गाणं करत, असं सर्व दाखवत होते.

संप्रोक्ष्य नारीवृन्दं वै मुहुर्मुहुरनङ्गहा अनङ्गवृद्धिम् अकरोद् अतीव मधुराकृतिः

त्याने पुन्हा पुन्हा त्या स्त्रियांच्या समूहावर पाणी शिंपडले, आणि कामाचा नाश करणारा असूनही, त्यांचा उत्कट भाव वाढवला. त्याचा अत्यंत मोहक रूप पाहून त्या स्त्रिया आकर्षित झाल्या.

वने तं पुरुषं दृष्ट्वा विकृतं नीललोहितम् स्त्रियः पतिव्रताश्चापि तमेवान्वयुरादरात्

त्या जंगलात निळ्या आणि लाल रंगाचा तो विचित्र पुरुष दिसताच, अगदी पतीपरायण स्त्रियाही त्याच्या मागे आदराने गेल्या.

वनोटजद्वारगताश् च नार्यो विस्रस्तवस्त्राभरणा विचेष्टाः लब्ध्वा स्मितं तस्य मुखारविन्दाद् द्रुमालयस्थास् तम् अथान्वयुस्ताः

वनातील झोपड्यांच्या दारात उभ्या असलेल्या त्या स्त्रिया, ज्यांचे वस्त्र व दागिने सैल झाले होते, अस्वस्थपणे हलू लागल्या. त्याच्या कमळासारख्या मुखावरून हास्य मिळताच, त्या झाडांमध्ये राहणाऱ्या स्त्रियाही त्याच्या मागे गेल्या.

दृष्ट्वा काश्चिद्भवं नार्यो मदघूर्णितलोचनाः विलासबाह्यास्ताश्चापि भ्रूविलासं प्रचक्रिरे

काही स्त्रियांनी भवंला पाहिल्यावर, मदाने त्यांचे डोळे फिरले आणि त्या सर्व लाज विसरून, भुवया हलवून संकेत करू लागल्या.

अथ दृष्ट्वापरा नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः किंचिद् विस्रस्तवसनाः स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः

मग इतर काही स्त्रियांनी त्याला पाहून हलकेसे हसले, त्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद होता; काहींची वस्त्रे सरकली, कंबरपट्टे सैल झाले आणि त्या गाणे गाऊ लागल्या.

काश्चित्तदा तं विपिने तु दृष्ट्वा विप्राङ्गनाः स्रस्तनवांशुकं वा स्वान्स्वान्विचित्रान् वलयान्प्रविध्य मदान्विता बन्धुजनांश् च जग्मुः

त्या वेळी काही ब्राह्मण स्त्रियांनी त्याला जंगलात पाहिल्यावर, त्यांच्या नवीन रेशमी वस्त्रांचे तुकडे सैल झाले, त्या आनंदाने आपली विविध बांगड्या फेकून, आपल्या नातेवाईकांकडे गेल्या.

काचित्तदा तं न विवेद दृष्ट्वा विवासना स्रस्तमहांशुका च शाखाविचित्रान् विटपान्प्रसिद्धान् मदान्विता बन्धुजनांस्तथान्याः

त्या वेळी एका स्त्रीने त्याला पाहून ओळखलेच नाही, तिचे वस्त्र खाली पडले होते, मोठा कपडा सैल झाला होता; मदाने ती रंगीबेरंगी फांद्या आणि झाडांकडे गेली, तसेच तिच्या इतर नातेवाईकाही.

काश्चिज्जगुस्तं ननृतुर् निपेतुश् च धरातले निषेदुर्गजवच्चान्या प्रोवाच द्विजपुङ्गवाः

काही स्त्रिया त्याच्यासाठी गाऊ लागल्या, काही नाचू लागल्या, काही जमिनीवर पडल्या; इतर काही हत्तींसारख्या बसल्या आणि काहींनी श्रेष्ठ ब्राह्मणांशी बोलले.