लिङ्गपुराणम्

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

तो परमेश्वर नित्य, शुद्ध, जागृत आणि अविभाज्य आहे. तू म्हणतोस की तो मुक्ती देतो; पण जर तो अविभाज्य असेल, तर तो करतो तरी काय?

कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

काळ सर्व साकार गोष्टी निर्माण करतो; काळ नेहमीच काळ मोजतो. मन सर्वकाही समजतं, अगदी अविभाज्यही, आणि तेही अखेरीस अविभाज्यच आहे.

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

त्याच्या कृतीमुळेच हे संपूर्ण जग उभं आहे. मग या देवाधिदेवाच्या आठ रूपांचं हे जग म्हणजे काय?

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

आकाशाशिवाय जग नाही, पृथ्वीशिवाय नाही, वाऱ्याशिवाय नाही, तेजाशिवाय नाही, पाण्याशिवाय नाही, आणि यजमानाशिवायही नाही.

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

सूर्य आणि चंद्राशिवाय जग नाही. हे सर्व प्रभूच्या रूपांपैकी आहेत; विचार केला तर, सगळं जड आणि जंगम जग हे रुद्राचं स्थूल रूप आहे.

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

ऋषी सूक्ष्म स्वरूपाचं वर्णन करतात, जे बोलून सांगता येत नाही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; कारण तिथे शब्द आणि मन पोहोचू शकत नाहीत.

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

जो ब्रह्माचा आनंद जाणतो, त्याला कुठूनही काहीच भीती राहत नाही; म्हणून पिनाकधारीचा आनंद जाणून घेतल्यावर काहीच भीती उरत नाही.

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

रुद्राच्या विभूती सर्वत्र पाहून, सत्यदृष्टी असलेल्या ऋषी म्हणतात, 'सर्व काही रुद्रच आहे.'

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

सदैव आदराने आणि नमस्काराने परमेश्वराची उपासना करावी; खरं तर हे सर्व ब्रह्म आहे, आणि सर्व काही रुद्र, तोच ईश्वर आहे.

पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्

पुरुष हा खरोखरच महादेव, महेश आणि परम शिव आहे. तो सर्वव्यापी आहे असं सांगितलं आहे; ध्यान म्हणजे त्याचाच विचार करणे.

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

चार प्रकारच्या मार्गांनी नीट विचार करून, संसाराचा कारण संसारच आहे, आणि मुक्तीचं कारण म्हणजे निवृत्ती.

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

चार विभागांची मांडणी ध्यान करणाऱ्या योग्यासाठी येथे सांगितली आहे; अनेक प्रकारची ध्यानं प्रसिद्ध आहेत, पण सर्व एकत्र परमेश्वरात विलीन होतात.

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

येथे ठामपणे सांगितलं आहे की, रौद्रीमध्ये रुद्र, ऐंद्रामध्ये इंद्र, सौम्यामध्ये सोम, आणि नारायणामध्ये नारायणी असते, यात शंका नाही.

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

सूर्य, अग्नी आणि सर्वत्र सगळ्या गोष्टींचा विचार करताना, मनात असं ठरवावं की 'ती म्हणजे मी आहे, मी म्हणजे तो आहे', अशा दोन प्रकारे.

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

ज्याच्या मनात असं समज नाही, तो भक्त नाही; त्याच्या ध्यानाला ब्रह्माची छाया नाही, यात शंका नाही. म्हणून, ब्राह्मणांनो, आधी सर्व चराचर वस्तूंना ब्रह्ममय म्हणून ध्यानात घ्या.

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

चर आणि अचर यातला भेद सोडावा, आवड-नावड, मिळवता येईल आणि मिळवता येणार नाही असं, करावं आणि करू नये असं, हे सगळं आठवत आठवत सोडून द्यावं.

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

ज्याच्या मनात पूर्ण समाधान नाही, त्याला ब्रह्मी अवस्था मिळत नाही; हे नक्की. अशा प्रकारे अंतर्गत पूजा क्रमाने सांगितली आहे.

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

अंतःकरणाने पूजा करणाऱ्यांचा सन्मान नमस्कार वगैरे करून करावा; ते वाकडे-तिकडे असले तरी, ब्रह्मविचार करणाऱ्यांची निंदा करू नये.

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

जे अंतःकरणाने पूजा करतात, त्यांची परीक्षा ज्ञानी माणसांनी करू नये; त्यांची निंदा करणारे अल्पबुद्धी असून दुःख भोगतात.

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

पूर्वी दारू वनात ऋषींनी रुद्राची निंदा केली होती, तसंच ब्रह्मज्ञान असणाऱ्यांची नेहमी सेवा आणि नमस्कार करावा.

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

ज्यांनी वर्णाश्रम सोडले आहेत आणि जे वर्णाश्रमाचे पालन करणारे आहेत—

इदानीं श्रोतुमिच्छामि पुरा दारुवने विभो प्रवृत्तं तद्वनस्थानां तपसा भावितात्मनाम्

आता मला ऐकायचं आहे, प्रभो, पूर्वी दारू वनात काय घडलं, त्या वनात राहणाऱ्या, तपाने शुद्ध झालेल्या ऋषींच्या बाबतीत.

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्नीललोहितः विकृतं रूपमास्थाय चोर्ध्वरेता दिगम्बरः

भगवान नीललोहित, ज्यांनी विचित्र रूप घेतलं, वीर्य वर धरलेलं होतं आणि दिशाच वस्त्र म्हणून घातल्या होत्या, ते दारू वनात कसे आले?

किं प्रवृत्तं वने तस्मिन् रुद्रस्य परमात्मनः वक्तुमर्हसि तत्त्वेन देवदेवस्य चेष्टितम्

त्या वनात रुद्र, परमात्मा यांच्या संदर्भात काय घडलं? देवांचा देव तिथे काय केले, ते खरं खरं सांगावं.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा श्रुतिसारविदां वरः शिलादसूनुर्भगवान् प्राह किंचिद्भवं हसन्

त्याचं बोलणं ऐकून, वेदांचा सार जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले, शिलादाचा पुत्र, भगवान, थोडं हसून बोलले.

मुनयो दारुगहने तपस्तेपुः सुदारुणम् तुष्ट्यर्थं देवदेवस्य सदारतनयाग्नयः

दारू वनात ऋषींनी फार कठीण तप केलं, त्यांच्या बायका, मुले आणि यज्ञाग्नी यांच्यासह, देवाधिदेवांना प्रसन्न करण्यासाठी.

तुष्टो रुद्रो जगन्नाथश् चेकितानो वृषध्वजः धूर्जटिः परमेशानो भगवान्नीललोहितः

रुद्र, जगाचा स्वामी, बुद्धिमान, वृषध्वज, जटाधारी, परमेश्वर, नीललोहित, हे सर्व प्रसन्न झाले.

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुं दारुवनौकसाम् परीक्षार्थं जगन्नाथः श्रद्धया क्रीडया च सः

दारू वनात राहणाऱ्यांच्या कर्मप्रधान ज्ञानाची परीक्षा घेण्यासाठी, श्रद्धा आणि खेळ म्हणून, जगाचा स्वामी तिथे आले.

निवृत्तिलक्षणज्ञानप्रतिष्ठार्थं च शङ्करः देवदारुवनस्थानां प्रवृत्तिज्ञानचेतसाम्

आणि शंकर, जे दैवी दारू वनात होते आणि ज्यांचं मन कर्माच्या ज्ञानात गुंतलेलं होतं, त्यांच्यात निवृत्तीच्या ज्ञानाची स्थापना व्हावी म्हणून—