लिङ्गपुराणम्

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमन्नं क्रमेण तु तोयं सुगन्धितं चैव पुनराचमनीयकम्

मग सुवासिक, फुले, धूप, दीप, अन्न, पुन्हा सुगंधी पाणी आणि आचमनासाठी पाणी य順ाने अर्पण करावे.

मुकुटं च शुभं छन्नं तथा वै भूषणानि च दापयेत्प्रणवेनैव मुखवासादिकानि च

सुंदर झाकलेला मुकुट, दागिने आणि प्रणव उच्चारून मुखवास वगैरे अर्पण करावीत.

ततः स्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षरम् कारणं सर्वदेवानां सर्वलोकमयं परम्

मग स्फटिकासारखा तेजस्वी, अविनाशी, सर्व देवांचा कारण, सर्व लोकांत व्यापून असलेला, असा परमेश्वर ध्यानात धरावा.

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैर् ऋषिदेवैर् अगोचरम् वेदविद्भिर् हि वेदान्तैस् त्व् अगोचरमिति श्रुतिः

ब्रह्मा, इंद्र, विष्णू, रुद्र आणि इतर ऋषी-देवतांना तो जाणवू शकत नाही; वेद आणि वेदान्त जाणणाऱ्यांनाही तो गम्य नाही, असे वेद सांगतात.

आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम् शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवलिङ्गे व्यवस्थितम्

जो आदि, मध्य आणि अंत नसलेला, संसाररूपी आजाराचे औषध, शिवतत्त्व म्हणून प्रसिद्ध आणि शिवलिंगात स्थित आहे.

प्रणवेनैव मन्त्रेण पूजयेल्लिङ्गमूर्धनि स्तोत्रं जपेच्च विधिना नमस्कारं प्रदक्षिणम्

प्रणव मंत्राने लिंगाच्या शिखराची पूजा करावी, नियमानुसार स्तोत्र जपावे, नमस्कार व प्रदक्षिणा करावी.

अर्घ्यं दत्त्वाथ पुष्पाणि पादयोस्तु विकीर्य च प्रणिपत्य च देवेशम् आत्मन्यारोपयेच्छिवम्

अर्घ्य अर्पण करून, पायांवर फुले वाहून, देवेशास नमस्कार करून, शिवाला स्वतःमध्ये ध्यानात धरावे.

एवं संक्षिप्य कथितं लिङ्गार्चनमनुत्तमम् आभ्यन्तरं प्रवक्ष्यामि लिङ्गार्चनमिहाद्य ते

अशा प्रकारे लिंगाची श्रेष्ठ पूजा संक्षिप्त सांगितली; आता मी तुला आज येथे अंतर्भूत लिंगपूजा सांगतो.

आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं ततोपरि गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्

आग्नेय, सौर आणि अमृतमय असे बिंब, त्यावर हृदयात तीन गुण आणि मग अनुक्रमे तीन आत्म्यांचे ध्यान करावे.

तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम् कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया

त्यावर ध्यानविद्येने, सर्व रूपांचा आणि निराकार, अर्धांगिनी शरीरात असलेला महादेव याची पूजा करावी.

ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते

मग तिथे जे काही ध्यान करायचे ते अनेक प्रकारे सांगितले आहे; ध्यान करणाऱ्याच्या वृत्तीप्रमाणेच ध्यान होते, अन्यथा होत नाही.

तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम् स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह

म्हणून यजमानाने असेच ध्यान करावे आणि हेतू आठवावा; अन्यथा मनुष्याला खरी जागृती होत नाही.

पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः

जो शरीररूपी पुरात वास करतो म्हणून त्याला पुरुष म्हणतात; यज्ञाने जो पूजला जातो तो यज्य, आणि जो पूजा करतो तो यजमान म्हणतात.

ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम् प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते

महेश्वराचे ध्यान करावे; ध्यान म्हणजेच चिंतन, आणि त्याचे फळ म्हणजे मुक्ती. प्रधान आणि पुरुष यांचे ईश्वर याचे खरे स्वरूप प्राप्त होते.

इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च

इथे छब्बीसावा ध्यानाचा विषय आहे, ध्यान करणारा पंचवीसावा, अव्यक्त चोवीसावा, आणि महत्तत्त्वापासून सात घटक आहेत.

महांस् तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

महत्त्व, मग अहंकार, पुन्हा पाच सूक्ष्म तत्त्वं, पाच कर्मेंद्रियं आणि त्याचप्रमाणे पाच ज्ञानेंद्रियं अशी मांडणी आहे.

मनश् च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः

मन आणि पाच स्थूल भूतं—अशा रीतीने शिव हा सहावीसावा आहे. तोच सर्वांचा पोशिंदा आणि कर्ता, ब्रह्मदेवाचाही परमेश्वर आहे.

हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः विश्वाधिकश् च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः

शंकर, म्हणजेच रुद्र, यांनी हिरण्यगर्भाची उत्पत्ती केली. तो विश्वापेक्षा मोठा, विश्वाचा आत्मा आणि सर्वांचा मूळस्वरूप म्हणून ओळखला जातो.

विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्

जसा वडील आणि आई नसताना मुलं जन्माला येत नाहीत, तसंच सोमाशिवाय हे तीनही जग अस्तित्वात येत नाही.

कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस् तथा

जर महादेव, परमात्मा, महेश्वर हे सर्व कर्ते असतील, तर लहान आत्म्यांनी जे काही केलं, त्याचे कारणही तेच आहेत.

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

तो परमेश्वर नित्य, शुद्ध, जागृत आणि अविभाज्य आहे. तू म्हणतोस की तो मुक्ती देतो; पण जर तो अविभाज्य असेल, तर तो करतो तरी काय?

कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

काळ सर्व साकार गोष्टी निर्माण करतो; काळ नेहमीच काळ मोजतो. मन सर्वकाही समजतं, अगदी अविभाज्यही, आणि तेही अखेरीस अविभाज्यच आहे.

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

त्याच्या कृतीमुळेच हे संपूर्ण जग उभं आहे. मग या देवाधिदेवाच्या आठ रूपांचं हे जग म्हणजे काय?

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

आकाशाशिवाय जग नाही, पृथ्वीशिवाय नाही, वाऱ्याशिवाय नाही, तेजाशिवाय नाही, पाण्याशिवाय नाही, आणि यजमानाशिवायही नाही.

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

सूर्य आणि चंद्राशिवाय जग नाही. हे सर्व प्रभूच्या रूपांपैकी आहेत; विचार केला तर, सगळं जड आणि जंगम जग हे रुद्राचं स्थूल रूप आहे.

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

ऋषी सूक्ष्म स्वरूपाचं वर्णन करतात, जे बोलून सांगता येत नाही, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; कारण तिथे शब्द आणि मन पोहोचू शकत नाहीत.

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

जो ब्रह्माचा आनंद जाणतो, त्याला कुठूनही काहीच भीती राहत नाही; म्हणून पिनाकधारीचा आनंद जाणून घेतल्यावर काहीच भीती उरत नाही.

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

रुद्राच्या विभूती सर्वत्र पाहून, सत्यदृष्टी असलेल्या ऋषी म्हणतात, 'सर्व काही रुद्रच आहे.'

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

सदैव आदराने आणि नमस्काराने परमेश्वराची उपासना करावी; खरं तर हे सर्व ब्रह्म आहे, आणि सर्व काही रुद्र, तोच ईश्वर आहे.