लिङ्गपुराणम्

आत्मानं चान्तरात्मानं परमात्मानमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्

स्वतःला, अंतरात्मा आणि परमात्म्याला वंदन करून, पुन्हा सूर्य, ब्रह्मा आणि अग्नीला वंदन करावे.

मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः सर्वानावाहयामीति देवानावाह्य सर्वतः

नंतर योग्य क्रमाने, ऋषी आणि पितरांना त्यांच्या नावाने बोलावावे, 'सर्वांना बोलावतो' असे म्हणून, सर्व देवतांना सर्व बाजूंनी आवाहन करावे.

तर्पयेद्विधिना पश्चात् प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्

यानंतर पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, नियमानुसार तर्पण करावे, त्या त्या स्वरूपाचे आणि तत्त्वाचे ध्यान करून, योग्य क्रमाने वंदन करावे.

देवानां पुष्पतोयेन ऋषीणां तु कुशांभसा पितॄणां तिलतोयेन गन्धयुक्तेन सर्वतः

देवतांना फुलांच्या पाण्याने, ऋषींना कुशाच्या पाण्याने, पितरांना तिळाच्या आणि सुगंधी पाण्याने, सर्वत्र तर्पण करावे.

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणम् प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्

देवतांसाठी यज्ञोपवीत डाव्या खांद्यावर, ऋषींसाठी छातीवर, आणि पितरांसाठी उजव्या खांद्यावर घालून, श्रेष्ठ द्विजा, योग्य क्रमाने तर्पण करावे.

अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस् तर्पयेद्देवतर्पणम् ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये

शहाण्या माणसाने देवतांना तर्पण देताना बोटाच्या टोकाने अर्पण करावे; सर्व काही साध्य व्हावे म्हणून विद्वानाने ऋषींना तर्पण करताना लहान बोट वापरावे.

पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः

पंडिताने पितरांना तर्पण देताना उजव्या अंगठ्याने अर्पण करावे; आणि तसेच, हे श्रेष्ठ मुनी, द्विजाने ब्रह्मयज्ञ करावा.

देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च पितृयज्ञं च पूतात्मा यज्ञकर्मपरायणः

शुद्ध मनाचा आणि यज्ञकर्मात रमलेला माणूस देवयज्ञ, मानवयज्ञ, भूतयज्ञ आणि पितरांसाठी पितृयज्ञ असे सर्व यज्ञ करावा.

स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः

हे ब्राह्मण, आपल्या शाखेचा वेद अभ्यास करणे हेच ब्रह्मयज्ञ मानले जाते; अग्नीमध्ये अन्न अर्पण करणे हे देवयज्ञ म्हणून ओळखले जाते.

सर्वेषामेव भूतानां बलिदानं विधानतः भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

सर्व जीवांना योग्य पद्धतीने अन्न दान करणे हे भूतयज्ञ म्हणतात, कारण ते सर्व सजीवांना पोषण देणारे आहे.

सदारान् सर्वतत्त्वज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् प्रणम्य तेभ्यो यद्दत्तम् अन्नं मानुष उच्यते

सर्व तत्त्वांचे ज्ञान असलेले, वेदपारंगत आणि पत्नींसह असलेल्या ब्राह्मणांना वंदन करून त्यांना जे अन्न दिले जाते, त्याला मानवयज्ञ म्हणतात.

पितॄन् उद्दिश्य यद्दत्तं पितृयज्ञः स उच्यते एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये

पितरांच्या स्मरणार्थ जे काही अर्पण केले जाते, त्याला पितृयज्ञ म्हणतात; अशा प्रकारे सर्व इच्छित फळांसाठी हे पाच महायज्ञ करावेत.

सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः ब्रह्मयज्ञरतो मर्त्यो ब्रह्मलोके महीयते

सर्व यज्ञांमध्ये ब्रह्मयज्ञ श्रेष्ठ मानला जातो; जो मनुष्य ब्रह्मयज्ञात रमतो, त्याचा ब्रह्मलोकात सन्मान होतो.

ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः शङ्करो नीललोहितः

ब्रह्मयज्ञामुळे सर्व देवता, इंद्रासह, तसेच भगवंत ब्रह्मा, विष्णु आणि नीलकंठ शंकर तृप्त होतात.

वेदाश् च पितरः सर्वे नात्र कार्या विचारणा ग्रामाद्बहिर्गतो भूत्वा ब्राह्मणो ब्रह्मयज्ञवित्

वेद आणि सर्व पितर सुद्धा या यज्ञामुळे तृप्त होतात, यात शंका नाही; ब्राह्मण गावाबाहेर असला तरी त्याने ब्रह्मयज्ञाची ओळख ठेवावी.

यावत् त्वदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः प्राच्यामुदीच्यां च तथा प्रागुदीच्यामथापि वा

माणसाला जिथपर्यंत झोपड्यांच्या गवताच्या छपरांचे दर्शन होते, पूर्व, उत्तर, ईशान किंवा इतर कोणत्याही दिशेला,

पुण्यमाचमनं कुर्याद् ब्रह्मयज्ञार्थमेव तत् प्रीत्यर्थं च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च

त्याने ब्रह्मयज्ञासाठी पुण्य आचमन करावे; ब्राह्मण तृप्तीसाठी ऋचांचा उच्चार करून तीनदा पाणी पितात आणि तोंड धुतात.

यजुषां परिमृज्यैवं द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा प्रीत्यर्थं सामवेदानाम् उपस्पृश्य च मूर्धनि

मग यजुर्वेदाने हात पुसून, दोनदा पाण्याने धुऊन, तृप्तीसाठी सामवेदाचा स्पर्श डोक्याला करावा.

स्पृशेदथर्ववेदानां नेत्रे चाङ्गिरसां तथा नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा

अथर्ववेद आणि आंगिरस ऋचांचा स्पर्श डोळ्यांना करावा; नंतर नाकाला स्पर्श करून, ब्राह्मणाने आपले सर्व अंग पुन्हा पुन्हा पाण्याने धुवावे.

अष्टादशपुराणानां ब्रह्माद्यानां तथैव च तथा चोपपुराणानां सौरादीनां यथाक्रमम्

अठरा पुराणांतील ब्रह्मा व इतर देवता, तसेच उपपुराणे जसे सौरपुराण, यांचा योग्य क्रमाने स्पर्श करावा.

पुण्यानामितिहासानां शैवादीनां तथैव च श्रोत्रे स्पृशेद्धि तुष्ट्यर्थं हृद्देशं तु ततः स्पृशेत्

शैव व इतर पुण्यशाली इतिहासांचा स्पर्श कानांना तृप्तीसाठी करावा आणि मग हृदयाच्या जागी स्पर्श करावा.

कल्पादीनां तु सर्वेषां कल्पवित्कल्पवित्तमाः एवमाचम्य चास्तीर्य दर्भपिञ्जूलम् आत्मनः

सर्व कल्पांचे ज्ञान असलेल्याने स्वतःला त्या सर्व कल्पांचा स्पर्श करावा; असे आचमन करून, आपल्या खाली कुशाचे आसन पसरावे.

कृत्वा पाणितले धीमान् आत्मनो दक्षिणोत्तरम् हेमाङ्गुलीयसंयुक्तो ब्रह्मबन्धयुतो ऽपि वा

शहाण्या माणसाने उजवे हात उत्तरेकडे ठेवावा, त्यावर सोन्याची अंगठी घालावी, आणि जरी त्याने यज्ञोपवीत घातले नसेल तरी चालेल.

विधिवद्ब्रह्मयज्ञं च कुर्यात्सूत्री समाहितः अकृत्वा च मुनिः पञ्च महायज्ञान्द्विजोत्तमः

यज्ञोपवीत घातलेला, एकाग्र आणि मन लावून असलेला द्विज ब्रह्मयज्ञ योग्य रीतीने करावा. आणि जो ऋषी हे पाच महायज्ञ करत नाही, तो खरा श्रेष्ठ मानला जात नाही.

भुक्त्वा च सूकराणां तु योनौ वै जायते नरः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्याः शुभमिच्छता

जर कोणी जेवल्यानंतर हे यज्ञ करत नाही, तर तो पुढच्या जन्मी डुकराच्या पोटी जन्म घेतो. म्हणून जो शुभता इच्छितो, त्याने हे सर्व यत्नपूर्वक करावे.

ब्रह्मयज्ञादथ स्नानं कृत्वादौ सर्वथात्मनः तीर्थं संगृह्य विधिवत् प्रविशेच्छिबिरं वशी

ब्रह्मयज्ञ झाल्यावर, मन लावून स्नान करावे, विधिपूर्वक पाणी गोळा करावे आणि संयम ठेवून घरात प्रवेश करावा.

बहिरेव गृहात्पादौ हस्तौ प्रक्षाल्य वारिणा भस्मस्नानं ततः कुर्याद् विधिवद् देहशुद्धये

घराच्या बाहेरच पाय आणि हात पाण्याने धुवावेत, त्यानंतर शरीरशुद्धीसाठी विधिपूर्वक भस्मस्नान करावे.

शोध्य भस्म यथान्यायं प्रणवेनाग्निहोत्रजम् ज्योतिः सूर्य इति प्रातर् जुहुयादुदिते यतः

भस्म योग्य पद्धतीने, प्रणव मंत्राने शुद्ध करावे आणि अग्निहोत्रातून घेतलेले भस्म वापरावे. सकाळी सूर्य उगवल्यावर 'ज्योतिः सूर्य' या मंत्राने होम करावा.

ज्योतिरग्निस् तथा सायं सम्यक् चानुदिते मृषा तस्मादुदितहोमस्थं भसितं पावनं शुभम्

संध्याकाळी, सूर्यास्त होण्यापूर्वी 'ज्योतिरग्नि' या मंत्राने अग्नीत होम करावा. म्हणून, सकाळच्या होमाचे उरलेले भस्म शुद्ध आणि मंगल मानले जाते.