लिङ्गपुराणम्

अभ्युक्ष्य सकुशं चापि दक्षिणेन करेण तु पिबेत्प्रक्षिप्य त्रिस्तोयं चक्री भूत्वा ह्यतन्द्रितः

पाण्याने स्वतःला शिंपडून, उजव्या हातात कुशा घेऊन, लक्षपूर्वक आणि वर्तुळ करून, तीनदा पाणी प्यावे.

प्रदक्षिणं ततः कुर्याद् धिंसापापप्रशान्तये एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाचमनमुत्तमम्

यानंतर पाप व हिंसेच्या शांततेसाठी प्रदक्षिणा करावी. अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे उत्तम स्नान आणि आचमन सांगितले.

सर्वेषां ब्राह्मणानां तु हितार्थे द्विजसत्तमाः

हे सर्व ब्राह्मणांच्या हितासाठी आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

आवाहयेत्ततो देवीं गायत्रीं वेदमातरम् आयातु वरदा देवीत्य् अनेनैव महेश्वरीम्

यानंतर देवी गायत्री, वेदमाता हिला, 'वर देणारी देवी येवो' असे म्हणून, तसेच महेश्वरीला आवाहन करावे.

पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा

तिच्यासाठी पाद्य, आचमनीय आणि अर्घ्य अर्पण करावे; तीन प्रकारचा प्राणायाम करून, बसून किंवा उभे राहूनही हे करावे.

सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा गायत्रीं प्रणवेनैव त्रिविधेष्वेकमाचरेत्

गायत्री मंत्र ओंकारासह, हजार वेळा, किंवा त्याच्या अर्ध्या वेळा, किंवा एकशे आठ वेळा, तीन प्रकारांनी प्रत्येकी एकदा म्हणावे.

अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् उत्तमे शिखरे देवीत्य् उक्त्वोद्वास्य च मातरम्

अर्घ्य अर्पण करून, पूजा करून, डोके वाकवून, 'उत्तम शिखरावरची देवी' असे म्हणून, मातेला निरोप द्यावा.

प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा

पूर्वेकडे तोंड करून, वेदमाता गायत्रीला वंदन करून, हात जोडून, त्यानंतर भास्कराची प्रार्थना करावी.

उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः

उगवत्या सूर्याला, तेजस्वी जाठवेदसाला वंदन करून, पुन्हा नियमानुसार सूर्य आणि ब्रह्माला वंदन करावे.

तथा सौराणि सूक्तानि ऋग्यजुःसामजानि च जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात् त्रिः कृत्वा च विभावसोः

ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील सूर्यसूक्ते म्हणावीत, नंतर अग्नीची तीन वेळा प्रदक्षिणा करावी.

आत्मानं चान्तरात्मानं परमात्मानमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्

स्वतःला, अंतरात्मा आणि परमात्म्याला वंदन करून, पुन्हा सूर्य, ब्रह्मा आणि अग्नीला वंदन करावे.

मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः सर्वानावाहयामीति देवानावाह्य सर्वतः

नंतर योग्य क्रमाने, ऋषी आणि पितरांना त्यांच्या नावाने बोलावावे, 'सर्वांना बोलावतो' असे म्हणून, सर्व देवतांना सर्व बाजूंनी आवाहन करावे.

तर्पयेद्विधिना पश्चात् प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्

यानंतर पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, नियमानुसार तर्पण करावे, त्या त्या स्वरूपाचे आणि तत्त्वाचे ध्यान करून, योग्य क्रमाने वंदन करावे.

देवानां पुष्पतोयेन ऋषीणां तु कुशांभसा पितॄणां तिलतोयेन गन्धयुक्तेन सर्वतः

देवतांना फुलांच्या पाण्याने, ऋषींना कुशाच्या पाण्याने, पितरांना तिळाच्या आणि सुगंधी पाण्याने, सर्वत्र तर्पण करावे.

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणम् प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्

देवतांसाठी यज्ञोपवीत डाव्या खांद्यावर, ऋषींसाठी छातीवर, आणि पितरांसाठी उजव्या खांद्यावर घालून, श्रेष्ठ द्विजा, योग्य क्रमाने तर्पण करावे.

अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस् तर्पयेद्देवतर्पणम् ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये

शहाण्या माणसाने देवतांना तर्पण देताना बोटाच्या टोकाने अर्पण करावे; सर्व काही साध्य व्हावे म्हणून विद्वानाने ऋषींना तर्पण करताना लहान बोट वापरावे.

पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः

पंडिताने पितरांना तर्पण देताना उजव्या अंगठ्याने अर्पण करावे; आणि तसेच, हे श्रेष्ठ मुनी, द्विजाने ब्रह्मयज्ञ करावा.

देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च पितृयज्ञं च पूतात्मा यज्ञकर्मपरायणः

शुद्ध मनाचा आणि यज्ञकर्मात रमलेला माणूस देवयज्ञ, मानवयज्ञ, भूतयज्ञ आणि पितरांसाठी पितृयज्ञ असे सर्व यज्ञ करावा.

स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः

हे ब्राह्मण, आपल्या शाखेचा वेद अभ्यास करणे हेच ब्रह्मयज्ञ मानले जाते; अग्नीमध्ये अन्न अर्पण करणे हे देवयज्ञ म्हणून ओळखले जाते.

सर्वेषामेव भूतानां बलिदानं विधानतः भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

सर्व जीवांना योग्य पद्धतीने अन्न दान करणे हे भूतयज्ञ म्हणतात, कारण ते सर्व सजीवांना पोषण देणारे आहे.

सदारान् सर्वतत्त्वज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् प्रणम्य तेभ्यो यद्दत्तम् अन्नं मानुष उच्यते

सर्व तत्त्वांचे ज्ञान असलेले, वेदपारंगत आणि पत्नींसह असलेल्या ब्राह्मणांना वंदन करून त्यांना जे अन्न दिले जाते, त्याला मानवयज्ञ म्हणतात.

पितॄन् उद्दिश्य यद्दत्तं पितृयज्ञः स उच्यते एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये

पितरांच्या स्मरणार्थ जे काही अर्पण केले जाते, त्याला पितृयज्ञ म्हणतात; अशा प्रकारे सर्व इच्छित फळांसाठी हे पाच महायज्ञ करावेत.

सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः ब्रह्मयज्ञरतो मर्त्यो ब्रह्मलोके महीयते

सर्व यज्ञांमध्ये ब्रह्मयज्ञ श्रेष्ठ मानला जातो; जो मनुष्य ब्रह्मयज्ञात रमतो, त्याचा ब्रह्मलोकात सन्मान होतो.

ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः शङ्करो नीललोहितः

ब्रह्मयज्ञामुळे सर्व देवता, इंद्रासह, तसेच भगवंत ब्रह्मा, विष्णु आणि नीलकंठ शंकर तृप्त होतात.

वेदाश् च पितरः सर्वे नात्र कार्या विचारणा ग्रामाद्बहिर्गतो भूत्वा ब्राह्मणो ब्रह्मयज्ञवित्

वेद आणि सर्व पितर सुद्धा या यज्ञामुळे तृप्त होतात, यात शंका नाही; ब्राह्मण गावाबाहेर असला तरी त्याने ब्रह्मयज्ञाची ओळख ठेवावी.

यावत् त्वदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः प्राच्यामुदीच्यां च तथा प्रागुदीच्यामथापि वा

माणसाला जिथपर्यंत झोपड्यांच्या गवताच्या छपरांचे दर्शन होते, पूर्व, उत्तर, ईशान किंवा इतर कोणत्याही दिशेला,

पुण्यमाचमनं कुर्याद् ब्रह्मयज्ञार्थमेव तत् प्रीत्यर्थं च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च

त्याने ब्रह्मयज्ञासाठी पुण्य आचमन करावे; ब्राह्मण तृप्तीसाठी ऋचांचा उच्चार करून तीनदा पाणी पितात आणि तोंड धुतात.

यजुषां परिमृज्यैवं द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा प्रीत्यर्थं सामवेदानाम् उपस्पृश्य च मूर्धनि

मग यजुर्वेदाने हात पुसून, दोनदा पाण्याने धुऊन, तृप्तीसाठी सामवेदाचा स्पर्श डोक्याला करावा.

स्पृशेदथर्ववेदानां नेत्रे चाङ्गिरसां तथा नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा

अथर्ववेद आणि आंगिरस ऋचांचा स्पर्श डोळ्यांना करावा; नंतर नाकाला स्पर्श करून, ब्राह्मणाने आपले सर्व अंग पुन्हा पुन्हा पाण्याने धुवावे.