लिङ्गपुराणम्

पुनः स्नात्वा परित्यज्य तद्वस्त्रं मलिनं ततः शुक्लवस्त्रपरीधानो भूत्वा स्नानं समाचरेत्

पुन्हा स्नान करून, जुने मळकट वस्त्र काढून टाकावे आणि पांढरे वस्त्र परिधान करून मग स्नान करावे.

सर्वपापविशुद्ध्यर्थम् आवाह्य वरुणं तथा सम्पूज्य मनसा देवं ध्यानयज्ञेन वै भवम्

सर्व पापांपासून शुद्ध होण्यासाठी, वरुणाचा आवाहन करून, देवाची मनाने पूजा करावी आणि ध्यानयज्ञाने भवाची उपासना करावी.

आचम्य त्रिस्तदा तीर्थे ह्य् अवगाह्य भवं स्मरन् पुनराचम्य विधिवद् अभिमन्त्र्य महाजलम्

तीर्थस्थळी तीनदा तोंड धुऊन, भवाचे स्मरण करत पाण्यात बुडावे, पुन्हा विधिप्रमाणे तोंड धुऊन, त्या पवित्र पाण्याला मंत्रांनी शुद्ध करावे.

अवगाह्य पुनस्तस्मिन् जपेद्वै चाघमर्षणम् तत्तोये भानुसोमाग्निमण्डलं च स्मरेद्वशी

पुन्हा पाण्यात बुडून, ‘अघमर्षण’ मंत्र म्हणावा; त्या पाण्यात, ज्ञानी पुरुषाने सूर्य, चंद्र आणि अग्नीचे मंडळ आठवावे.

आचम्य च पुनस्तस्माज् जलादुत्तीर्य मन्त्रवित् प्रविश्य तीर्थमध्ये तु पुनः पुण्यविवृद्धये

पुन्हा तोंड धुऊन, त्या पाण्यातून बाहेर येऊन, मंत्र जाणणाऱ्याने पुण्यवृद्धीसाठी पुन्हा तीर्थाच्या मध्यभागी जावे.

शृङ्गेण पर्णपुटकैः पालाशैः क्षालितैस् तथा सकुशेन सपुष्पेण जलेनैवाभिषेचयेत्

हरिणाच्या शिंगाने, स्वच्छ केलेल्या पळसाच्या पानांनी, कुशा गवत व फुलांसह, त्या पाण्याने अभिषेक करावा.

रुद्रेण पवमानेन त्वरिताख्येन मन्त्रवित् तरत्समन्दीवर्गाद्यैस् तथा शान्तिद्वयेन च

मंत्र जाणणाऱ्याने रुद्र, पवमान, त्वरीता या मंत्रांनी, तसेच तरत्समंदी समूह व दोन शांती मंत्रांनी स्नान करावे.

शान्तिधर्मेण चैकेन पञ्चब्रह्मपवित्रकैः तत्तन्मन्त्राधिदेवानां स्वरूपं च ऋषीन् स्मरन्

एकाच शांतिधर्माने आणि पाच ब्रह्मपवित्रांनी, त्या मंत्रांच्या अधिदेवता आणि ऋषी यांचे स्वरूप आठवत,

एवं हि चाभिषिच्याथ स्वमूर्ध्नि पयसा द्विजाः ध्यायेच्च त्र्यम्बकं देवं हृदि पञ्चास्यम् ईश्वरम्

अशा प्रकारे, आपले डोके पाण्याने अभिषेक करून, द्विजांनी आपल्या हृदयात त्र्यंबक देवाचे, पाच तोंड असलेल्या ईश्वराचे ध्यान करावे.

आचम्याचमनं कुर्यात् स्वसूत्रोक्तं समीक्ष्य च पवित्रहस्तः स्वासीनः शुचौ देशे यथाविधि

आपल्या सूत्रात सांगितल्याप्रमाणे आचमन करून, शुद्ध हातांनी, स्वच्छ जागी बसून, योग्य रीतीने आचरण करावे.

अभ्युक्ष्य सकुशं चापि दक्षिणेन करेण तु पिबेत्प्रक्षिप्य त्रिस्तोयं चक्री भूत्वा ह्यतन्द्रितः

पाण्याने स्वतःला शिंपडून, उजव्या हातात कुशा घेऊन, लक्षपूर्वक आणि वर्तुळ करून, तीनदा पाणी प्यावे.

प्रदक्षिणं ततः कुर्याद् धिंसापापप्रशान्तये एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाचमनमुत्तमम्

यानंतर पाप व हिंसेच्या शांततेसाठी प्रदक्षिणा करावी. अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे उत्तम स्नान आणि आचमन सांगितले.

सर्वेषां ब्राह्मणानां तु हितार्थे द्विजसत्तमाः

हे सर्व ब्राह्मणांच्या हितासाठी आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

आवाहयेत्ततो देवीं गायत्रीं वेदमातरम् आयातु वरदा देवीत्य् अनेनैव महेश्वरीम्

यानंतर देवी गायत्री, वेदमाता हिला, 'वर देणारी देवी येवो' असे म्हणून, तसेच महेश्वरीला आवाहन करावे.

पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा

तिच्यासाठी पाद्य, आचमनीय आणि अर्घ्य अर्पण करावे; तीन प्रकारचा प्राणायाम करून, बसून किंवा उभे राहूनही हे करावे.

सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा गायत्रीं प्रणवेनैव त्रिविधेष्वेकमाचरेत्

गायत्री मंत्र ओंकारासह, हजार वेळा, किंवा त्याच्या अर्ध्या वेळा, किंवा एकशे आठ वेळा, तीन प्रकारांनी प्रत्येकी एकदा म्हणावे.

अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् उत्तमे शिखरे देवीत्य् उक्त्वोद्वास्य च मातरम्

अर्घ्य अर्पण करून, पूजा करून, डोके वाकवून, 'उत्तम शिखरावरची देवी' असे म्हणून, मातेला निरोप द्यावा.

प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा

पूर्वेकडे तोंड करून, वेदमाता गायत्रीला वंदन करून, हात जोडून, त्यानंतर भास्कराची प्रार्थना करावी.

उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः

उगवत्या सूर्याला, तेजस्वी जाठवेदसाला वंदन करून, पुन्हा नियमानुसार सूर्य आणि ब्रह्माला वंदन करावे.

तथा सौराणि सूक्तानि ऋग्यजुःसामजानि च जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात् त्रिः कृत्वा च विभावसोः

ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील सूर्यसूक्ते म्हणावीत, नंतर अग्नीची तीन वेळा प्रदक्षिणा करावी.

आत्मानं चान्तरात्मानं परमात्मानमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्

स्वतःला, अंतरात्मा आणि परमात्म्याला वंदन करून, पुन्हा सूर्य, ब्रह्मा आणि अग्नीला वंदन करावे.

मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः सर्वानावाहयामीति देवानावाह्य सर्वतः

नंतर योग्य क्रमाने, ऋषी आणि पितरांना त्यांच्या नावाने बोलावावे, 'सर्वांना बोलावतो' असे म्हणून, सर्व देवतांना सर्व बाजूंनी आवाहन करावे.

तर्पयेद्विधिना पश्चात् प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्

यानंतर पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, नियमानुसार तर्पण करावे, त्या त्या स्वरूपाचे आणि तत्त्वाचे ध्यान करून, योग्य क्रमाने वंदन करावे.

देवानां पुष्पतोयेन ऋषीणां तु कुशांभसा पितॄणां तिलतोयेन गन्धयुक्तेन सर्वतः

देवतांना फुलांच्या पाण्याने, ऋषींना कुशाच्या पाण्याने, पितरांना तिळाच्या आणि सुगंधी पाण्याने, सर्वत्र तर्पण करावे.

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणम् प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्

देवतांसाठी यज्ञोपवीत डाव्या खांद्यावर, ऋषींसाठी छातीवर, आणि पितरांसाठी उजव्या खांद्यावर घालून, श्रेष्ठ द्विजा, योग्य क्रमाने तर्पण करावे.

अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस् तर्पयेद्देवतर्पणम् ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये

शहाण्या माणसाने देवतांना तर्पण देताना बोटाच्या टोकाने अर्पण करावे; सर्व काही साध्य व्हावे म्हणून विद्वानाने ऋषींना तर्पण करताना लहान बोट वापरावे.

पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः

पंडिताने पितरांना तर्पण देताना उजव्या अंगठ्याने अर्पण करावे; आणि तसेच, हे श्रेष्ठ मुनी, द्विजाने ब्रह्मयज्ञ करावा.

देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च पितृयज्ञं च पूतात्मा यज्ञकर्मपरायणः

शुद्ध मनाचा आणि यज्ञकर्मात रमलेला माणूस देवयज्ञ, मानवयज्ञ, भूतयज्ञ आणि पितरांसाठी पितृयज्ञ असे सर्व यज्ञ करावा.

स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः

हे ब्राह्मण, आपल्या शाखेचा वेद अभ्यास करणे हेच ब्रह्मयज्ञ मानले जाते; अग्नीमध्ये अन्न अर्पण करणे हे देवयज्ञ म्हणून ओळखले जाते.