लिङ्गपुराणम्

अनेन विधिना स्नात्वा सकृत्पूज्य च शङ्करम् ब्रह्मकूर्चं च पीत्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

ही पद्धत वापरून स्नान केल्यावर, एकदा शंकराची पूजा करून आणि ब्रह्मकूर्च पिऊन, सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.

त्रिविधं स्नानमाख्यातं देवदेवेन शंभुना हिताय ब्राह्मणाद्यानां चतुर्मुखसुतोत्तम

देवतांचा देव शंभू यांनी ब्राह्मणांसह इतर सर्वांच्या हितासाठी तीन प्रकारच्या स्नानाची माहिती दिली आहे, हे चतुर्मुख ब्रह्मदेवाचे श्रेष्ठ पुत्र.

वारुणं पुरतः कृत्वा ततश्चाग्नेयमुत्तमम् मन्त्रस्नानं ततः कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

सर्वप्रथम वारुण स्नान, नंतर उत्तम अग्नी स्नान, त्यानंतर मंत्रस्नान करावे आणि मग परमेश्वराची पूजा करावी.

भावदुष्टो ऽम्भसि स्नात्वा भस्मना च न शुध्यति भावशुद्धश्चरेच्छौचम् अन्यथा न समाचरेत्

मनात अपवित्रता असताना पाण्यात स्नान केले तरी, अगदी भस्म लावले तरी शुद्धी होत नाही; म्हणून मन शुद्ध ठेवावे, अन्यथा शुद्धीचे कर्म करू नये.

सरित्सरस्तडागेषु सर्वेष्व् आ प्रलयं नरः स्नात्वापि भावदुष्टश्चेन् न शुध्यति न संशयः

माणूस कितीही नद्या, सरोवरे, तळी यांमध्ये प्रलयापर्यंत स्नान करत राहिला, तरी मन अपवित्र असेल तर शुद्धी होत नाही — यात शंका नाही.

नृणां हि चित्तकमलं प्रबुद्धमभवद्यदा प्रसुप्तं तमसा ज्ञानभानोर्भासा तदा शुचिः

माणसाच्या मनरूपी कमळाला जेव्हा जाग येते, तेव्हा ते शुद्ध होते; पण अज्ञानाच्या अंधारात झोपलेले असताना, फक्त ज्ञानरूपी प्रकाशानेच ते शुद्ध होते.

मृच्छकृत्तिलपुष्पं च स्नानार्थं भसितं तथा आदाय तीरे निःक्षिप्य स्नानतीर्थे कुशानि च

स्नानासाठी माती, गोमय, फुले आणि भस्म घेऊन, ती तीरावर ठेवावी; तसेच स्नानाच्या जागी कुशा गवत ठेवावे.

प्रक्षाल्याचम्य पादौ च मलं देहाद्विशोध्य च द्रव्यैस्तु तीरदेशस्थैस् ततः स्नानं समाचरेत्

पाय धुवून, तोंड धुऊन आणि शरीरावरील मळ तीरावर मिळणाऱ्या पदार्थांनी स्वच्छ करून मग स्नान करावे.

उद्धृतासीतिमन्त्रेण पुनर्देहं विशोधयेत् मृदादाय ततश्चान्यद् वस्त्रं स्नात्वा ह्यनुल्बणम्

‘उद्धृतासिति’ या मंत्राने पुन्हा शरीर शुद्ध करून, माती घेऊन, नंतर दुसरे स्वच्छ वस्त्र घालून, कुठलाही अपवित्रपणा टाळून स्नान करावे.

गन्धद्वारां दुराधर्षाम् इति मन्त्रेण मन्त्रवित् कपिलागोमयेनैव खस्थेनैव तु लेपयेत्

‘गंधद्वारां दुराधर्षाम्’ या मंत्राने, मंत्र जाणणाऱ्याने फक्त हवेत असलेले कपिला गायचे गोमय लावावे.

पुनः स्नात्वा परित्यज्य तद्वस्त्रं मलिनं ततः शुक्लवस्त्रपरीधानो भूत्वा स्नानं समाचरेत्

पुन्हा स्नान करून, जुने मळकट वस्त्र काढून टाकावे आणि पांढरे वस्त्र परिधान करून मग स्नान करावे.

सर्वपापविशुद्ध्यर्थम् आवाह्य वरुणं तथा सम्पूज्य मनसा देवं ध्यानयज्ञेन वै भवम्

सर्व पापांपासून शुद्ध होण्यासाठी, वरुणाचा आवाहन करून, देवाची मनाने पूजा करावी आणि ध्यानयज्ञाने भवाची उपासना करावी.

आचम्य त्रिस्तदा तीर्थे ह्य् अवगाह्य भवं स्मरन् पुनराचम्य विधिवद् अभिमन्त्र्य महाजलम्

तीर्थस्थळी तीनदा तोंड धुऊन, भवाचे स्मरण करत पाण्यात बुडावे, पुन्हा विधिप्रमाणे तोंड धुऊन, त्या पवित्र पाण्याला मंत्रांनी शुद्ध करावे.

अवगाह्य पुनस्तस्मिन् जपेद्वै चाघमर्षणम् तत्तोये भानुसोमाग्निमण्डलं च स्मरेद्वशी

पुन्हा पाण्यात बुडून, ‘अघमर्षण’ मंत्र म्हणावा; त्या पाण्यात, ज्ञानी पुरुषाने सूर्य, चंद्र आणि अग्नीचे मंडळ आठवावे.

आचम्य च पुनस्तस्माज् जलादुत्तीर्य मन्त्रवित् प्रविश्य तीर्थमध्ये तु पुनः पुण्यविवृद्धये

पुन्हा तोंड धुऊन, त्या पाण्यातून बाहेर येऊन, मंत्र जाणणाऱ्याने पुण्यवृद्धीसाठी पुन्हा तीर्थाच्या मध्यभागी जावे.

शृङ्गेण पर्णपुटकैः पालाशैः क्षालितैस् तथा सकुशेन सपुष्पेण जलेनैवाभिषेचयेत्

हरिणाच्या शिंगाने, स्वच्छ केलेल्या पळसाच्या पानांनी, कुशा गवत व फुलांसह, त्या पाण्याने अभिषेक करावा.

रुद्रेण पवमानेन त्वरिताख्येन मन्त्रवित् तरत्समन्दीवर्गाद्यैस् तथा शान्तिद्वयेन च

मंत्र जाणणाऱ्याने रुद्र, पवमान, त्वरीता या मंत्रांनी, तसेच तरत्समंदी समूह व दोन शांती मंत्रांनी स्नान करावे.

शान्तिधर्मेण चैकेन पञ्चब्रह्मपवित्रकैः तत्तन्मन्त्राधिदेवानां स्वरूपं च ऋषीन् स्मरन्

एकाच शांतिधर्माने आणि पाच ब्रह्मपवित्रांनी, त्या मंत्रांच्या अधिदेवता आणि ऋषी यांचे स्वरूप आठवत,

एवं हि चाभिषिच्याथ स्वमूर्ध्नि पयसा द्विजाः ध्यायेच्च त्र्यम्बकं देवं हृदि पञ्चास्यम् ईश्वरम्

अशा प्रकारे, आपले डोके पाण्याने अभिषेक करून, द्विजांनी आपल्या हृदयात त्र्यंबक देवाचे, पाच तोंड असलेल्या ईश्वराचे ध्यान करावे.

आचम्याचमनं कुर्यात् स्वसूत्रोक्तं समीक्ष्य च पवित्रहस्तः स्वासीनः शुचौ देशे यथाविधि

आपल्या सूत्रात सांगितल्याप्रमाणे आचमन करून, शुद्ध हातांनी, स्वच्छ जागी बसून, योग्य रीतीने आचरण करावे.

अभ्युक्ष्य सकुशं चापि दक्षिणेन करेण तु पिबेत्प्रक्षिप्य त्रिस्तोयं चक्री भूत्वा ह्यतन्द्रितः

पाण्याने स्वतःला शिंपडून, उजव्या हातात कुशा घेऊन, लक्षपूर्वक आणि वर्तुळ करून, तीनदा पाणी प्यावे.

प्रदक्षिणं ततः कुर्याद् धिंसापापप्रशान्तये एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाचमनमुत्तमम्

यानंतर पाप व हिंसेच्या शांततेसाठी प्रदक्षिणा करावी. अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे उत्तम स्नान आणि आचमन सांगितले.

सर्वेषां ब्राह्मणानां तु हितार्थे द्विजसत्तमाः

हे सर्व ब्राह्मणांच्या हितासाठी आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

आवाहयेत्ततो देवीं गायत्रीं वेदमातरम् आयातु वरदा देवीत्य् अनेनैव महेश्वरीम्

यानंतर देवी गायत्री, वेदमाता हिला, 'वर देणारी देवी येवो' असे म्हणून, तसेच महेश्वरीला आवाहन करावे.

पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा

तिच्यासाठी पाद्य, आचमनीय आणि अर्घ्य अर्पण करावे; तीन प्रकारचा प्राणायाम करून, बसून किंवा उभे राहूनही हे करावे.

सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा गायत्रीं प्रणवेनैव त्रिविधेष्वेकमाचरेत्

गायत्री मंत्र ओंकारासह, हजार वेळा, किंवा त्याच्या अर्ध्या वेळा, किंवा एकशे आठ वेळा, तीन प्रकारांनी प्रत्येकी एकदा म्हणावे.

अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् उत्तमे शिखरे देवीत्य् उक्त्वोद्वास्य च मातरम्

अर्घ्य अर्पण करून, पूजा करून, डोके वाकवून, 'उत्तम शिखरावरची देवी' असे म्हणून, मातेला निरोप द्यावा.

प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा

पूर्वेकडे तोंड करून, वेदमाता गायत्रीला वंदन करून, हात जोडून, त्यानंतर भास्कराची प्रार्थना करावी.

उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः

उगवत्या सूर्याला, तेजस्वी जाठवेदसाला वंदन करून, पुन्हा नियमानुसार सूर्य आणि ब्रह्माला वंदन करावे.