लिङ्गपुराणम्

यदाचरेत्तपश्चायं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् तदा स मुक्तो मन्तव्यः पक्वं फलमिव स्थितः

जोव्हा कोणी सर्व द्वंद्व सोडून तप करतो, तेव्हा तो मुक्त मानावा, जसा पिकलेला फळ झाडावर टिकून असतो.

एकाहं यः पुमान्सम्यक् चरेत्पाशुपतव्रतम् न सांख्ये पञ्चरात्रे वा न प्राप्नोति गतिं कदा

जो पुरुष एक दिवस जरी योग्य रीतीने पाशुपत व्रत पाळतो, त्याला सांख्य किंवा पञ्चरात्र मार्गाने कधीच अशी अवस्था मिळत नाही.

इत्येतद्वै मया प्रोक्तम् अवतारेषु लक्षणम् मन्वादिकृष्णपर्यन्तम् अष्टाविंशद् युगक्रमात्

म्हणून मी आता अवतारांची लक्षणे सांगितली, मनुंपासून कृष्णापर्यंत, अठ्ठावीस युगांच्या क्रमाने.

तत्र श्रुतिसमूहानां विभागो धर्मलक्षणः भविष्यति तदा कल्पे कृष्णद्वैपायनो यदा

त्या काळात, वेदसमूहांचे विभाग हे धर्माचे लक्षण ठरेल, जेव्हा त्या कल्पात कृष्णद्वैपायन प्रकट होतील.

निशम्यैवं महातेजा महादेवेन कीर्तितम् रुद्रावतारं भगवान् प्रणिपत्य महेश्वरम्

महादेवांनी रुद्रावताराचे महात्म्य सांगितले तेव्हा, तो भगवंत ऐकून महेश्वराला वंदन करू लागला.

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः पुनः प्राह च शङ्करम् सर्वे विष्णुमया देवाः सर्वे विष्णुमया गणाः

त्याने मनाप्रमाणे सुंदर शब्दांनी स्तुती केली आणि पुन्हा शंकराला म्हणाला: 'सर्व देवता विष्णुमय आहेत, सर्व गणही विष्णुमय आहेत.'

न हि विष्णुसमा काचिद् गतिरन्या विधीयते इत्येवं सततं वेदा गायन्ति नात्र संशयः

विष्णुच्या बरोबरीची दुसरी कुठलीच प्राप्ती सांगितली गेलेली नाही; वेद नेहमीच हे गातात—यात काहीच शंका नाही.

स देवदेवो भगवांस् तव लिङ्गार्चने रतः तव प्रणामपरमः कथं देवो ह्यभूत्प्रभुः

तो देवांचा देव, तुझ्या लिंगाची पूजा करणारा, तुला वंदन करण्यात नेहमी मग्न असणारा, असा देव प्रभू कसा झाला?

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः प्रपिबन्निव चक्षुर्भ्यां प्रीतस्तत्प्रश्नगौरवात्

ब्रह्मदेव, परमेष्ठी, यांचे बोल ऐकून, त्या प्रश्नाच्या गांभीर्यामुळे महादेव प्रसन्न होऊन डोळ्यांनी त्याच्याकडे प्रेमाने पाहू लागले.

पूजाप्रकरणं तस्मै तमालोक्याह शङ्करः भवान्नारायणश्चैव शक्रः साक्षात्सुरोत्तमः

पूजेचा विषय पाहून शंकर म्हणाले: 'तुम्हीच, नारायण, आणि इंद्र, हे प्रत्यक्ष देवश्रेष्ठ येथे उपस्थित आहात.'

मुनयश् च सदा लिङ्गं सम्पूज्य विधिपूर्वकम् स्वंस्वं पदं विभो प्राप्तास् तस्मात् सम्पूजयन्ति ते

मुनीगण नेहमी नियमाने लिंगाची पूजा करून, आपापली अवस्था प्राप्त करतात, म्हणून ते त्याची पूजा करतात.

लिङ्गार्चनं विना निष्ठा नास्ति तस्माज्जनार्दनः आत्मनो यजते नित्यं श्रद्धया भगवान्प्रभुः

लिंगपूजेविना अंतिम प्राप्ती नाही; म्हणून जनार्दन, भगवंत, नेहमी श्रद्धेने स्वतःची पूजा करतो.

इत्येवमुक्त्वा ब्रह्माणम् अनुगृह्य महेश्वरः पुनः सम्प्रेक्ष्य देवेशं तत्रैवान्तरधीयत

असे म्हणून, महेश्वराने ब्रह्माला कृपा केली आणि पुन्हा देवाधिदेवाकडे पाहून तिथेच अदृश्य झाला.

तमुद्दिश्य तदा ब्रह्मा नमस्कृत्य कृताञ्जलिः स्रष्टुं त्वशेषं भगवांल् लब्धसंज्ञस्तु शङ्करात्

तेव्हा ब्रह्मदेव, हात जोडून वंदन करून, शंकराकडून जाणीव मिळाल्यावर उरलेली सृष्टी करायला निघाले.

कथं पूज्यो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्महेश्वरः वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्

महादेव, म्हणजे महेश्वर, लिंगमूर्तीच्या रूपात कसा पूजावा, हे आम्हाला आता सांग, रोमहर्षण.

देव्या पृष्टो महादेवः कैलासे तां नगात्मजाम् अङ्कस्थामाह देवेशो लिङ्गार्चनविधिं क्रमात्

कैलास पर्वतावर देवीने विचारल्यावर, देवाधिदेवाने आपल्या मांडीवर बसलेल्या पर्वतकन्येला लिंगपूजेची पद्धत क्रमाने सांगितली.

तदा पार्श्वे स्थितो नन्दी शालङ्कायनकात्मजः श्रुत्वाखिलं पुरा प्राह ब्रह्मपुत्राय सुव्रताः

तेव्हा शालंकायनाचा पुत्र नंदी, जवळ उभा राहून, आधी ऐकलेले सर्व ब्रह्मपुत्राला, म्हणजे सुव्रताला, सांगू लागला.

सनत्कुमाराय शुभं लिङ्गार्चनविधिं परम् तस्माद्व्यासो महातेजाः श्रुतवाञ्छ्रुतिसंमितम्

त्याने सनत्कुमाराला शुभ आणि श्रेष्ठ लिंगपूजेची पद्धत सांगितली; म्हणून महातेजस्वी व्यासाने ती वेदांप्रमाणे ऐकली.

स्नानयोगोपचारं च यथा शैलादिनो मुखात् श्रुतवान् तत्प्रवक्ष्यामि स्नानाद्यं चार्चनाविधिम्

शैलादी आणि इतरांच्या तोंडून मी जसे ऐकले, तसे स्नानाची योग्य पद्धत आणि पूजेची सुरुवात स्नानापासून कशी करावी, हे मी आता सांगतो.

अथ स्नानविधिं वक्ष्ये ब्राह्मणानां हिताय च सर्वपापहरं साक्षाच् छिवेन कथितं पुरा

आता मी ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी, सर्व पापे नाहीशी करणाऱ्या आणि शिवांनी प्राचीन काळी प्रत्यक्ष सांगितलेल्या स्नानाची पद्धत सांगतो.

अनेन विधिना स्नात्वा सकृत्पूज्य च शङ्करम् ब्रह्मकूर्चं च पीत्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

ही पद्धत वापरून स्नान केल्यावर, एकदा शंकराची पूजा करून आणि ब्रह्मकूर्च पिऊन, सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.

त्रिविधं स्नानमाख्यातं देवदेवेन शंभुना हिताय ब्राह्मणाद्यानां चतुर्मुखसुतोत्तम

देवतांचा देव शंभू यांनी ब्राह्मणांसह इतर सर्वांच्या हितासाठी तीन प्रकारच्या स्नानाची माहिती दिली आहे, हे चतुर्मुख ब्रह्मदेवाचे श्रेष्ठ पुत्र.

वारुणं पुरतः कृत्वा ततश्चाग्नेयमुत्तमम् मन्त्रस्नानं ततः कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

सर्वप्रथम वारुण स्नान, नंतर उत्तम अग्नी स्नान, त्यानंतर मंत्रस्नान करावे आणि मग परमेश्वराची पूजा करावी.

भावदुष्टो ऽम्भसि स्नात्वा भस्मना च न शुध्यति भावशुद्धश्चरेच्छौचम् अन्यथा न समाचरेत्

मनात अपवित्रता असताना पाण्यात स्नान केले तरी, अगदी भस्म लावले तरी शुद्धी होत नाही; म्हणून मन शुद्ध ठेवावे, अन्यथा शुद्धीचे कर्म करू नये.

सरित्सरस्तडागेषु सर्वेष्व् आ प्रलयं नरः स्नात्वापि भावदुष्टश्चेन् न शुध्यति न संशयः

माणूस कितीही नद्या, सरोवरे, तळी यांमध्ये प्रलयापर्यंत स्नान करत राहिला, तरी मन अपवित्र असेल तर शुद्धी होत नाही — यात शंका नाही.

नृणां हि चित्तकमलं प्रबुद्धमभवद्यदा प्रसुप्तं तमसा ज्ञानभानोर्भासा तदा शुचिः

माणसाच्या मनरूपी कमळाला जेव्हा जाग येते, तेव्हा ते शुद्ध होते; पण अज्ञानाच्या अंधारात झोपलेले असताना, फक्त ज्ञानरूपी प्रकाशानेच ते शुद्ध होते.

मृच्छकृत्तिलपुष्पं च स्नानार्थं भसितं तथा आदाय तीरे निःक्षिप्य स्नानतीर्थे कुशानि च

स्नानासाठी माती, गोमय, फुले आणि भस्म घेऊन, ती तीरावर ठेवावी; तसेच स्नानाच्या जागी कुशा गवत ठेवावे.

प्रक्षाल्याचम्य पादौ च मलं देहाद्विशोध्य च द्रव्यैस्तु तीरदेशस्थैस् ततः स्नानं समाचरेत्

पाय धुवून, तोंड धुऊन आणि शरीरावरील मळ तीरावर मिळणाऱ्या पदार्थांनी स्वच्छ करून मग स्नान करावे.

उद्धृतासीतिमन्त्रेण पुनर्देहं विशोधयेत् मृदादाय ततश्चान्यद् वस्त्रं स्नात्वा ह्यनुल्बणम्

‘उद्धृतासिति’ या मंत्राने पुन्हा शरीर शुद्ध करून, माती घेऊन, नंतर दुसरे स्वच्छ वस्त्र घालून, कुठलाही अपवित्रपणा टाळून स्नान करावे.