लिङ्गपुराणम्

दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्वदेवताः प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्त्यन्ये महर्षयः

दिवसा सर्व रूपांतरे, विविध देवता, प्रजांचे स्वामी आणि महर्षी हे सर्व अस्तित्वात असतात.

रात्रौ सर्वे प्रलीयन्ते निशान्ते सम्भवन्ति च अहस्तु तस्य वैकल्पो रात्रिस्तादृग्विधा स्मृता

रात्री हे सर्व विलीन होतात, आणि रात्रीच्या शेवटी पुन्हा उत्पन्न होतात; त्याची रात्रही अशीच मानली जाते, जशी त्याच्या दिवसाची भिन्नता आहे.

चतुर्युगसहस्रान्ते मनवस्तु चतुर्दश चत्वारि तु सहस्राणि वत्सराणां कृतं द्विजाः

चार युगांच्या हजार चक्रांच्या शेवटी चौदा मनू होतात; आणि, हे द्विजांनो, चार हजार वर्षे म्हणजे एक कृतयुग असते.

तावच्छती च वै संध्या संध्यांशश् च कृतस्य तु त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती क्रमात्

कृतयुगाच्या शेवटी शंभर वर्षांची संध्या असते, आणि तितकीच संध्यांश असते; उर्वरित युगांसाठी अनुक्रमे तीनशे, दोनशे आणि शंभर वर्षांची संध्या असते.

अंशकः षट्शतं तस्मात् कृतसंध्यांशकं विना त्रिद्व्येकसाहस्रमितो विना संध्यांशकेन तु

कृतयुगाच्या संध्यांशाशिवाय उर्वरित युगांच्या संध्यांशांची रक्कम सहाशे वर्षे होते; त्यामुळे तीन, दोन आणि एक हजार वर्षे अनुक्रमे संध्यांश वगळून धरली जातात.

त्रेताद्वापरतिष्याणां कृतस्य कथयामि वः निमेषपञ्चदशका काष्ठा स्वस्थस्य सुव्रताः

सुजनांनो, त्रेता, द्वापर, तिष्य आणि कृत या युगांमध्ये काळाची मापं मी सांगतो. निरोगी माणसाच्या डोळ्याच्या पंधरा क्षणांना एक काष्ठा म्हणतात.

मर्त्यस्य चाक्ष्णोस्तस्याश् च ततस् त्रिंशतिका कला कलात्रिंशतिको विप्रा मुहूर्त इति कल्पितः

माणसाच्या डोळ्याच्या त्या काष्ठांच्या तीस भागांना कला म्हणतात. ब्राह्मणांनो, तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो.

मुहूर्तपञ्चदशिका रजनी तादृशं त्वहः पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

पंधरा मुहूर्त मिळून एक रात्र होते आणि तितकेच मुहूर्त मिळून एक दिवस होतो. पितरांसाठी रात्र आणि दिवस मिळून एक महिना होतो, आणि त्याची विभागणी पुन्हा सांगितली आहे.

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु स स्मृतः

त्यांच्यासाठी कृष्णपक्ष म्हणजे दिवस आणि शुक्लपक्ष म्हणजे रात्र असते. तीस मानवी महिने मिळून पितरांचा एक महिना मानला जातो.

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

तीनशे महिने आणि त्यात आणखी साठ महिने मिळून पितरांचा एक वर्ष होतो, हे मानवी गणनेनुसार समजले जाते.

मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

मानवी मापानुसार, माणसांची शंभर वर्षे म्हणजे पितरांची तीन वर्षे होतात; हीच इथे मोजणी आहे.

दश वै द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह संस्मृता लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

दहा आणि दोन असे एकूण बारा महिने, हे पितरांच्या गणनेत एक वर्ष मानले जाते; आणि जगातही हेच मानवी वर्ष आहे.

एतद्दिव्यमहोरात्रम् इति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः

हेच दिव्य दिवस-रात्र असे लिंगपुराणात सांगितले आहे. दिव्य लोकात दिवस आणि रात्र मिळून एक वर्ष होते, आणि त्याची विभागणी पुन्हा सांगितली आहे.

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते विशेषतः

तेथे दिवस म्हणजे उत्तरायण आणि रात्र म्हणजे दक्षिणायण असते. हे दिव्य दिवस-रात्र खास मोजले गेले आहेत.

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः मानुषं तु शतं विप्रा दिव्यमासास्त्रयस्तु ते

तीस वर्षे म्हणजे एक दिव्य महिना मानला जातो. ब्राह्मणांनो, शंभर मानवी वर्षे म्हणजे तीन दिव्य महिने होतात.

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु

दहा दिवसही दिव्य नियम मानले जातात. तीनशे वर्षे आणि साठ वर्षे अशी मोजणी केली जाते.

दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः

हा दिव्य वर्ष मानवी गणनेनुसार सांगितला आहे; तीन हजार मानवी वर्षे हे त्याचे प्रमाण आहे.

त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

आणखी तीस वर्षे म्हणजे सप्तर्षींचे वर्ष मानले जाते; नऊ हजार मानवी वर्षे मोजली जातात.

अन्यानि नवतीश्चैव ध्रौवः संवत्सरस्तु सः षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

आणखी नव्वद वर्षे म्हणजे ध्रुवाचे वर्ष म्हणतात; छत्तीस हजार मानवी वर्षे मोजली जातात.

वर्षाणां तच्छतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीण्येव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

शंभर वर्षे हे दिव्य नियम म्हणून ओळखावे; तीन लाख मानवी वर्षे सांगितली आहेत.

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

साठ हजार असे मोजले गेले आहेत; ज्यांना संख्या माहीत आहे, ते एक हजार दिव्य वर्षे म्हणतात.

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम् पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते

दिव्य मापाने युगांची संख्या ठरवली जाते; आधी कृतयुग, मग त्रेतायुग असे सांगितले आहे.

द्वापरश्च कलिश्चैव युगान्येतानि सुव्रताः अथ संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः

मग द्वापर आणि कलियुग, ही युगे आहेत, सुजनांनो; आणि वर्षे मानवी मापाने मोजली जातात.

कृतस्याद्यस्य विप्रेन्द्रा दिव्यमानेन कीर्तितम् सहस्राणां शतान्यासंश् चतुर्दश च संख्यया

हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, कृतयुगाचा काल दिव्य प्रमाणानुसार सांगितला आहे — तो चौदा लक्ष वर्षे, हजारो आणि शेकड्यांनी मोजलेला आहे.

चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम् तथा दशसहस्राणां वर्षाणां शतसंख्यया

अशाच प्रकारे, कृतयुगात चाळीस हजार वर्षे आहेत आणि दहा हजार वर्षे शंभरने गुणिले आहेत.

अशीतिश् च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य च सप्तैव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

त्रेतायुगाचा काल ऐंशी हजार वर्षांचा आहे, आणि ते सात लक्ष मानवी वर्षे सांगितली आहेत.

विंशतिश् च सहस्राणि कालस्तु द्वापरस्य च तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया

द्वापरयुगाचा काल वीस हजार वर्षांचा आहे, आणि एकूण तीन लक्ष वर्षे आहेत.

षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु एवं चतुर्युगः काल ऋते संध्यांशकात्स्मृतः

कलियुगाचा काल साठ हजार वर्षांचा आहे; अशा प्रकारे, चारही युगांचा काल संध्याकाळी भाग वगळून सांगितला आहे.

नियुतान्येव षट्त्रिंशन् निरंशानि तु तानि वै चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुतानीह संख्यया

संध्याकाळी भाग वगळता, एकूण छत्तीस लक्ष वर्षे आहेत, आणि येथे मोजणीला त्रेचाळीस लक्ष वर्षे आहेत.