लिङ्गपुराणम्

पादान्तं विष्णुलोकं वै कौमारं शान्तमुत्तमम् औमं माहेश्वरं चैव तस्माद्दृष्टा चतुष्पदा

पायांचा शेवट म्हणजे विष्णुलोक, शांत आणि श्रेष्ठ कुमाराचे स्थान, तसेच औम आणि महेश्वराचे स्थान; म्हणूनच चार पायांची रूप दिसली.

तस्मात्तु पशवः सर्वे भविष्यन्ति चतुष्पदाः ततश्चैषां भविष्यन्ति चत्वारस्ते पयोधराः

म्हणून सर्व पशू चार पायांचे होतील, आणि त्यांना चार स्तन असतील.

सोमश् च मन्त्रसंयुक्तो यस्मान्मम मुखाच्च्युतः जीवः प्राणभृतां ब्रह्मन् पुनः पीतस्तनाः स्मृताः

मंत्रासह सोम माझ्या मुखातून वाहिला म्हणून, प्राण्यांमध्ये जो जीव आहे, हे ब्रह्मन्, त्यांना पुन्हा स्तनपान करणारे म्हणतात.

तस्मात्सोममयं चैव अमृतं जीवसंज्ञितम् चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेतत्वं चास्य तेन तत्

म्हणून सोममय अमृत हेच जीव म्हणून ओळखले जाते; ते चार पायांचे होतील आणि त्यामुळे त्यांचा रंग पांढरा असेल.

यस्माच्चैव क्रिया भूत्वा द्विपदा च महेश्वरी दृष्टा पुनस्तथैवैषा सावित्री लोकभाविनी

कर्म घडल्यामुळे, दोन पायांची महेश्वरी पुन्हा दिसली, तसेच ही सवित्री, जी जग निर्माण करणारी आहे.

तस्माच्च द्विपदाः सर्वे द्विस्तनाश् च नराः शुभाः तस्माच्चेयमजा भूत्वा सर्ववर्णा महेश्वरी

म्हणून सर्व माणसे दोन पायांची आणि दोन स्तनांची असतात; आणि ही अजन्मा महेश्वरी सर्व रंगांची झाली.

या वै दृष्टा महासत्त्वा सर्वभूतधरा त्वया तस्माच्च विश्वरूपत्वं प्रजानां वै भविष्यति

जी तुला दिसली, ती महान शक्ती असलेली, सर्व जीवांना धारण करणारी आहे; म्हणून सर्व जीव विश्वरूप होतील.

अजश्चैव महातेजा विश्वरूपो भविष्यति अमोघरेताः सर्वत्र मुखे चास्य हुताशनः

ज्याचा जन्म नाही, असा तेजस्वी परमात्मा सर्व विश्वाचा रूप धारण करील; त्याचे बीज कधीच व्यर्थ जाणार नाही, आणि त्याच्या तोंडात यज्ञाचा अग्नी वास करील.

तस्मात्सर्वगतो मेध्यः पशुरूपी हुताशनः तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः

म्हणून सर्वत्र व्यापलेला, पवित्र, पशुरूप असलेला, ज्याच्या तोंडात अग्नी आहे—जे ब्राह्मण तपाने मन शुद्ध करून मला अशा स्वरूपात पाहतील—

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम् रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास् त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः

सर्वत्र असणारा, सर्व गोष्टींमध्ये स्थिर असणारा, प्रभुत्व आणि नियंत्रण असलेला, ज्याने रज आणि तम या दोन्ही गुणांपासून मुक्त होऊन मानवी देह सोडला आहे—

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् इत्येवमुक्तो भगवान् ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः

ते माझ्या सान्निध्यात येतील, जिथे पुन्हा जन्म घेणे फार कठीण आहे. असे भगवंत ब्रह्मदेवांनी रुद्राला सांगितले, हे द्विजांनो.

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनराह पितामहः य एवं भगवान् विद्वान् गायत्र्या वै महेश्वरम्

नमस्कार करून, एकाग्र होऊन, पुन्हा पितामह बोलले—'जो ज्ञानी भगवंत गायत्रीच्या माध्यमातून महेश्वराला ओळखतो—'

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्यास्तव चेश्वर तस्य देहि परं स्थानं तथास्त्विति च सो ऽब्रवीत्

'हे ईश्वर, सर्व विश्वाचा आत्मा तूच आहेस, सर्व काही तुझ्यातच आहे, तुझ्या गायत्रीमुळे. त्याला तू परमपद दे.' असे त्यांनी सांगितले.

तस्माद्विद्वान् हि विश्वत्वम् अस्याश्चास्य महात्मनः स याति ब्रह्मसायुज्यं वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः

म्हणून जो ज्ञानी या महात्म्याच्या सर्वव्यापकतेला ओळखतो, तो ब्रह्माच्या वचनावरून ब्रह्माशी एकरूप होतो.

श्रुत्वैवमखिलं ब्रह्मा रुद्रेण परिभाषितम् पुनः प्रणम्य देवेशं रुद्रमाह प्रजापतिः

हे सर्व ऐकून, रुद्रांनी सांगितलेले ब्रह्मदेवांनी पुन्हा देवाधिदेव रुद्रांना नमस्कार केला आणि प्रजापतीने रुद्राला विचारले.

भगवन्देवदेवेश विश्वरूपं महेश्वर उमाधव महादेव नमो लोकाभिवन्दित

'हे भगवंत, देवांचे देव, विश्वरूप, महेश्वर, उमा-पती, महादेव, तुला सर्व लोक वंदन करतात, मी तुला नमस्कार करतो.'

विश्वरूप महाभाग कस्मिन्काले महेश्वर या इमास्ते महादेव तनवो लोकवन्दिताः

'हे विश्वरूप, महान भाग्यशाली, महेश्वरा, तुझ्या या सर्व लोकांनी वंदन केलेल्या रूपांचा प्रकट होण्याचा काळ कोणता आहे?'

कस्यां वा युगसंभूत्यां द्रक्ष्यन्तीह द्विजातयः केन वा तपसा देव ध्यानयोगेन केन वा

'कोणत्या युगाच्या प्रारंभात हे द्विज लोक तुझे रूप येथे पाहतील? कोणत्या तपाने, किंवा ध्यानयोगाने हे शक्य आहे?'

नमस्ते वै महादेव शक्यो द्रष्टुं द्विजातिभिः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शर्वः सम्प्रेक्ष्य तं पुरः

'हे महादेव, मी तुला नमस्कार करतो—द्विजांना तुझे दर्शन होऊ शकते का?' असे विचारल्यावर, शर्वाने समोर पाहिले.

स्मयन्प्राह महादेव ऋग्यजुःसामसंभवः तपसा नैव वृत्तेन दानधर्मफलेन च

मुस्कटून, ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातून प्रकटलेले महादेव म्हणाले—'फक्त तप, आचरण, दान किंवा धर्माच्या फळाने मला पाहता येत नाही.'

न तीर्थफलयोगेन क्रतुभिर् वाप्तदक्षिणैः न वेदाध्ययनैर्वापि न वित्तेन न वेदनैः

'तीर्थयात्रेच्या फळाने, मोठ्या यज्ञांनी, वेदाध्ययनाने, संपत्तीने किंवा विद्या मिळवूनही मला पाहता येत नाही.'

न शक्यं मानवैर्द्रष्टुम् ऋते ध्यानादहं त्विह सप्तमे चैव वाराहे ततस्तस्मिन्पितामह

'मानवांना येथे केवळ ध्यानाशिवाय माझे दर्शन शक्य नाही. आणि सातव्या म्हणजे वाराह कल्पात, मग, हे पितामहा—'

कल्पेश्वरो ऽथ भगवान् सर्वलोकप्रकाशनः मनुर्वैवस्वतश्चैव तव पौत्रो भविष्यति

'त्या कल्पात, सर्व लोकांना प्रकाश देणारा भगवान आणि वैवस्वत मनु, तुझा नातू होईल.'

तदा चतुर्युगावस्थे तस्मिन्कल्पे युगान्तिके अनुग्रहार्थं लोकानां ब्राह्मणानां हिताय च

'मग त्या कल्पातील चार युगांच्या स्थितीत, युगाच्या शेवटी, लोकांच्या कल्याणासाठी आणि ब्राह्मणांच्या हितासाठी—'

उत्पत्स्यामि तदा ब्रह्मन् पुनर् अस्मिन् युगान्तिके युगप्रवृत्त्या च तदा तस्मिंश् च प्रथमे युगे

'मग मी, हे ब्रह्मदेवा, पुन्हा या युगाच्या शेवटी, त्या कल्पाच्या पहिल्या युगात आणि युगाच्या प्रारंभासोबत जन्म घेईन.'

द्वापरे प्रथमे ब्रह्मन् यदा व्यासः स्वयं प्रभुः तदाहं ब्राह्मणार्थाय कलौ तस्मिन् युगान्तिके

हे ब्रह्मन्, द्वापारयुगाच्या सुरुवातीला जेव्हा व्यास स्वतः प्रकटले, तेव्हा त्या युगाच्या शेवटी मी ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी आलो.

भविष्यामि शिखायुक्तः श्वेतो नाम महामुनिः हिमवच्छिखरे रम्ये छागले पर्वतोत्तमे

त्या वेळी मी शिखाधारी, श्वेत नावाचा महान ऋषी होईन, हिमालयाच्या सुंदर शिखरावर, छागल या उत्तम पर्वतावर प्रकट होईन.

तत्र शिष्याः शिखायुक्ता भविष्यन्ति तदा मम श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः

तेथे माझे शिष्यही शिखाधारी असतील; त्या वेळी त्यांची नावे श्वेत, श्वेतशिख, श्वेतास्य आणि श्वेतलोहित अशी असतील.

चत्वारस्तु महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः ततस्ते ब्रह्मभूयिष्ठा दृष्ट्वा ब्रह्मगतिं पराम्

हे चार महान आत्म्यांचे ब्राह्मण, वेदांमध्ये पारंगत असतील; ते ब्रह्माची सर्वोच्च अवस्था ओळखून ब्रह्मस्वरूप होतील.