लिङ्गपुराणम्

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा

माझ्यामुळे निर्माण झालेल्या रंगामुळे त्या काळाला 'लोहित युग' म्हणतात; तेव्हा लाल मांस, हाडे आणि रक्त असलेली सृष्टी निर्माण झाली.

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

लोहित डोळ्यांची आणि उन्नत स्तनांची गायत्री हिला गायी म्हणतात. तिच्या लालपणामुळे आणि रंगाच्या उलट्या अर्थामुळे तिला हे नाव मिळाले.

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना

देवतांच्या डाव्या बाजूच्या स्वरूपामुळे वामदेव हे नाव आले. तेथेही, हे महात्म्या, तू संयमी मनाने मला ओळखले आहेस.

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले

तू स्वतःच्या योगशक्तीने त्या दुसऱ्या रंगात असलेल्या मला ओळखलेस. म्हणूनच पृथ्वीवर मला वामदेव म्हणून प्रसिद्धी मिळाली.

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

जे द्विज येथे तुला वामदेव म्हणून ओळखतील, ते रुद्राच्या लोकात जातील, जिथून परत येणे फार कठीण आहे.

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा

जेव्हा मी पुन्हा युगानुसार पिवळ्या रंगात येथे प्रकट होतो, तेव्हा माझ्या नावाने पिवळ्या रूपाची स्थापना झाली.

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता पीतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

माझ्यापासून जन्मलेली देवी, पिवळ्या आणि लालसर रंगाची, त्या वेळी गायत्री म्हणून ओळखली गेली आणि तिला ब्रह्म असेही नाव पडले.

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः

तेथेही, हे महात्म्या, योगाने एकाग्र मनाने, जे योगात मन लावतात त्यांनी मला ओळखले म्हणूनच हे घडले.

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज

तेथे तू मला पुन्हा तत्पुरुष म्हणून ओळखलेस. म्हणूनच, हे कनकांड, माझे हे तत्पुरुषत्व आहे.

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम् वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्मसंगताः

जे शुद्ध आणि तपस्वी, ब्रह्माशी एकरूप झालेले, मला, रुद्र, रुद्राणी, गायत्री आणि वेदांची जननी यांना जाणतील,

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदाहं पुनरेवासं कृष्णवर्णो भयानकः

ते रुद्राच्या लोकात जातील, जिथून परत येणे कठीण आहे. जेव्हा मी पुन्हा काळा आणि भयंकर होतो,

मत्कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते तत्राहं कालसंकाशः कालो लोकप्रकालकः

माझ्या रंगामुळे संकल्प काळा म्हणतात. तेथे मी काळासारखा असतो, जगाचा अंत करणारा काळ.

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन् घोरो घोरपराक्रमः मत्प्रसूता च गायत्री कृष्णाङ्गी कृष्णलोहिता

हे ब्रह्मन्, तू मला घोर आणि भयंकर सामर्थ्याचा म्हणून ओळखलेस. माझ्यापासून जन्मलेली गायत्री काळ्या आणि काळसर लाल रंगाची होती.

कृष्णरूपा च देवेश तदासीद्ब्रह्मसंज्ञिता तस्माद् घोरत्वमापन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले

ती काळ्या रूपाची होती, हे देवाधिदेव, आणि त्या वेळी तिला ब्रह्म असे नाव मिळाले. म्हणूनच मी घोरपण प्राप्त केले—जे मला पृथ्वीवर ओळखतात,

तेषामघोरः शान्तश् च भविष्याम्यहमव्ययः पुनश् च विश्वरूपत्वं यदा ब्रह्मन्ममाभवत्

त्यांच्यासाठी मी घोर नसलेला, शांत आणि अविनाशी होईन. पुन्हा, हे ब्रह्मन्, जेव्हा मी विश्वरूप झालो,

तदाप्यहं त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना विश्वरूपा च संवृत्ता गायत्री लोकधारिणी

त्या वेळीही, तू मला श्रेष्ठ समाधीने ओळखलेस. गायत्री विश्वरूप झाली आणि तिने सर्व लोकांचे पालन केले.

तस्मिन् विश्वत्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले तेषां शिवश् च सौम्यश् च भविष्यामि सदैव हि

जेव्हा मी विश्वरूप झालो असे पृथ्वीवर जे मला ओळखतील, त्यांच्यासाठी मी नेहमीच शिव आणि सौम्य राहीन.

यस्माच्च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः विश्वरूपा तथा चेयं सावित्री समुदाहृता

या रूपाला विश्वरूप असे म्हणतात, म्हणून सावित्रीलाही विश्वरूप असेच नाव पडले.

सर्वरूपा तथा चेमे संवृत्ता मम पुत्रकाः चत्वारस्ते मया ख्याताः पुत्र वै लोकसंमताः

तसेच, हे माझ्या मुलांनो, ही सर्व रूपे निर्माण झाली आहेत. मी सांगितलेली ही चार, माझे पुत्र आहेत आणि सर्व लोकांत मान्यता पावलेले आहेत.

यस्माच्च सर्ववर्णत्वं प्रजानां च भविष्यति सर्वभक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति

म्हणून सर्व लोकांमध्ये सर्व जाती असतील, सर्व प्रकारचे अन्न शुद्ध आणि योग्य मानले जाईल, आणि जातींनुसार भेदही राहतील.

मोक्षो धर्मस्तथार्थश् च कामश्चेति चतुष्टयम् यस्माद्वेदाश् च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति

मोक्ष, धर्म, संपत्ती आणि काम — ही चारही कारणे आहेत, आणि त्यांच्यामुळे वेद आणि जाणण्यासारखेही चार प्रकारचे होतील.

भूतग्रामाश् च चत्वार आश्रमाश् च तथैव च धर्मस्य पादाश्चत्वारश् चत्वारो मम पुत्रकाः

चार प्रकारची जीवसृष्टी आहे, तसेच चार आश्रम आहेत; धर्माचे चार आधार आहेत, आणि माझेही चार पुत्र आहेत.

तस्माच्चतुर्युगावस्थं जगद्वै सचराचरम् चतुर्धावस्थितश्चैव चतुष्पादो भविष्यति

म्हणून हे जग, ज्या मध्ये जड आणि सजीव दोन्ही आहेत, चार युगांमध्ये राहील आणि चार आधारांवर स्थिर राहील.

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा जनस्तपश् च सत्यं च विष्णुलोकस्ततः परम्

भूर्लोक, मग भुवर्लोक, स्वर्लोक आणि महर्लोक; जनलोक, तपलोक आणि सत्यलोक, आणि त्यापुढे विष्णुलोक आहे.

अष्टाक्षरस्थितो लोकः स्थाने स्थाने तदक्षरम् भूर्भुवः स्वर्महश्चैव पादाश्चत्वार एव च

संपूर्ण जग आठ अक्षरांच्या मंत्रात स्थिर आहे, आणि प्रत्येक ठिकाणी ते अक्षर आहे; भू, भुवः, स्वः आणि महर्लोक हे चार आधार आहेत.

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकस्ततः परम् स्वर्लोको वै तृतीयश् च चतुर्थस्तु महस् तथा

भूर्लोक हा पहिला आधार आहे, त्यानंतर भुवर्लोक दुसरा, स्वर्लोक तिसरा, आणि महर्लोक चौथा आहे.

पञ्चमस्तु जनस्तत्र षष्ठश् च तप उच्यते सत्यं तु सप्तमो लोको ह्य् अपुनर्भवगामिनाम्

पाचवा जनलोक आहे, सहावा तपलोक म्हणतात, आणि सत्यलोक सातवा आहे, जो पुन्हा जन्म घेणार्‍यांसाठी नाही.

विष्णुलोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्तिदुर्लभम् स्कान्दमौमं तथा स्थानं सर्वसिद्धिसमन्वितम्

विष्णुलोक हे असे स्थान आहे जिथे पुन्हा जन्म घेणे कठीण असते; स्कांद आणि औमाचे स्थानही सर्व सिद्धींनी युक्त आहे.

रुद्रलोकः स्मृतस्तस्मात् पदं तद्योगिनां शुभम् निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः

रुद्रलोक हे योग्यांसाठी शुभ स्थान मानले जाते — जे निरपेक्ष, अहंकाररहित, इच्छा आणि राग यांपासून मुक्त आहेत.