लिङ्गपुराणम्

गतवान् गणपो देवः सर्वदेवनमस्कृतः अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः

सर्व देवांनी वंदन केलेला गणांचा स्वामी देव निघून गेला; गोविंदाकडून समज मिळाल्यावर, कमळातून जन्मलेला पितामह ब्रह्मा.

प्रजाः स्रष्टुमनाश्चक्रे तप उग्रं पितामहः तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित् समवर्तत

पितामहाने सृष्टी करायचे ठरवले आणि कठोर तप सुरू केले; पण तो तप करत असताना काहीच घडले नाही.

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो ह्यजायत क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः

मग खूप काळाने, दुःखातून त्याला राग आला; रागाने भरून, त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूच्या थेंबा पडले.

ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः महाभागा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरप्यलंकृताः

मग त्या अश्रूच्या थेंबांपासून वायू, पित्त आणि कफ यांच्या गुणांनी युक्त, फार भाग्यवान आणि सामर्थ्यशाली जीव निर्माण झाले, जे शुभ चिन्हांनीही सुशोभित होते.

प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः सर्पांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानम् अनिन्दयत्

त्यावेळी विस्कटलेले केस असलेले, प्रचंड विष असलेले साप प्रकट झाले; ते मोठे सर्प पाहून ब्रह्मदेवाने स्वतःलाच दोष दिला.

अहो धिक् तपसो मह्यं फलमीदृशकं यदि लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम

अरे देवा! माझ्या तपस्येचे हेच फळ असेल तर धिक्कार आहे; कारण माझ्या पहिल्याच सृष्टीमुळे जगाचा नाश होऊ लागला आहे.

तस्य तीव्राभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा मूर्च्छाभिपरितापेन जहौ प्राणान्प्रजापतिः

त्याच्या मनात प्रचंड राग आणि खंत यामुळे तीव्र मूर्च्छा आली; त्या मूर्च्छेच्या वेदनेने प्रजापतीने प्राण सोडले.

तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात्कारुण्यपूर्वकम् अथैकादश ते रुद्रा रुदन्तो ऽभ्यक्रमंस् तथा

त्या अतुलनीय सामर्थ्य असलेल्या ब्रह्मदेवाच्या देहातून, करुणेने भरलेले, अकरा रुद्र रडत रडत प्रकट झाले.

रोदनात्खलु रुद्रत्वं तेषु वै समजायत ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः

त्यांच्या रडण्यामुळे त्यांना 'रुद्र' हे नाव मिळाले; हे रुद्र म्हणजेच प्राण आहेत आणि ते प्राणच त्यांचे स्वरूप आहेत.

प्राणाः प्राणवतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुराचरितस्य च

सर्व सजीवांमध्ये असणारे प्राण हेच खरे प्राण समजावे, जे अत्यंत प्रबळ, महान आणि उत्तम आचरण असलेले आहेत.

प्राणांस्तस्य ददौ भूयस् त्रिशूली नीललोहितः लब्ध्वासून् भगवान्ब्रह्म देवदेवमुमापतिम्

त्रिशूळधारी, निळसर-तांबडा असलेला भगवानाने पुन्हा त्याला प्राण दिले; प्राण मिळाल्यावर ब्रह्मदेवाने सर्व देवांचे देव, उमा-पती पाहिले.

प्रणम्य संस्थितो ऽपश्यद् गायत्र्या विश्वमीश्वरम् सर्वलोकमयं देवं दृष्ट्वा स्तुत्वा पितामहः

नमस्कार करून, तो उभा राहिला आणि गायत्रीसह विश्वाचा ईश्वर पाहिला; सर्व लोकांचा सार असलेला तो देव पाहून, पितामहाने त्याची स्तुती केली.

ततो विस्मयमापन्नः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः उवाच वचनं शर्वं सद्यादित्वं कथं विभो

मग तो आश्चर्यचकित झाला, वारंवार वाकून, त्याने शर्वाला विचारले: 'हे महाबळवान, तुम्ही अगदी सुरुवातीलाच कसे प्रकट झाला?'

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः ब्रह्मरूपी प्रबोधार्थं ब्रह्माणं प्राह सस्मितम्

ब्रह्मदेवाचे ते शब्द ऐकून, भगवंत भव ब्रह्माचा रूप धारण करून, समजावण्यासाठी, हसत हसत ब्रह्मदेवास बोलला.

श्वेतकल्पो यदा ह्यासीद् अहमेव तदाभवम् श्वेतोष्णीषः श्वेतमाल्यः श्वेतांबरधरः सितः

श्वेत युग असताना, मीच एकटा होतो; माझ्या डोक्यावर पांढरा मुकुट, पांढऱ्या फुलांच्या माळा, पांढरे वस्त्र आणि पूर्णपणे पांढरा तेजस्वी होतो.

श्वेतास्थिः श्वेतरोमा च श्वेतासृक् श्वेतलोहितः तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पस्तदा ह्यसौ

माझी हाडे, केस, रक्त आणि काया सगळे पांढरे होते; म्हणून त्या काळाला 'श्वेत युग' असे नाव पडले.

मत्प्रसूता च देवेशी श्वेताङ्गा श्वेतलोहिता श्वेतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

माझ्यापासून उत्पन्न झालेली देवीसुद्धा पांढऱ्या अंगाची, पांढऱ्या रक्ताची आणि पांढऱ्या वर्णाची होती; तेव्हा गायत्री, जी ब्रह्मा म्हणून ओळखली जाते, अस्तित्वात होती.

तस्मादहं च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजातत्वमागतः

म्हणूनच, हे देवाधिदेव, तुझ्या गुप्त तपामुळे मी पुन्हा तुझ्या ओळखीला आलो आणि लगेचच 'सद्योजात' स्थिती प्राप्त केली.

सद्योजातेति ब्रह्मैतद् गुह्यं चैतत्प्रकीर्तितम् तस्माद्गुह्यत्वमापन्नं ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः

'सद्योजात' हेच त्या ब्रह्माचे नाव आहे आणि हे गुपित मानले जाते; म्हणूनच हे गुप्त आहे आणि जे द्विज हे जाणतात—

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदा चैव पुनस्त्वासील् लोहितो नाम नामतः

ते माझ्याजवळ येतील, जिथे पुन्हा जन्म घेणे फार कठीण आहे; आणि जेव्हा पुन्हा तू 'लोहित' नावाने अस्तित्वात होतास—

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा

माझ्यामुळे निर्माण झालेल्या रंगामुळे त्या काळाला 'लोहित युग' म्हणतात; तेव्हा लाल मांस, हाडे आणि रक्त असलेली सृष्टी निर्माण झाली.

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

लोहित डोळ्यांची आणि उन्नत स्तनांची गायत्री हिला गायी म्हणतात. तिच्या लालपणामुळे आणि रंगाच्या उलट्या अर्थामुळे तिला हे नाव मिळाले.

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना

देवतांच्या डाव्या बाजूच्या स्वरूपामुळे वामदेव हे नाव आले. तेथेही, हे महात्म्या, तू संयमी मनाने मला ओळखले आहेस.

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले

तू स्वतःच्या योगशक्तीने त्या दुसऱ्या रंगात असलेल्या मला ओळखलेस. म्हणूनच पृथ्वीवर मला वामदेव म्हणून प्रसिद्धी मिळाली.

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

जे द्विज येथे तुला वामदेव म्हणून ओळखतील, ते रुद्राच्या लोकात जातील, जिथून परत येणे फार कठीण आहे.

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा

जेव्हा मी पुन्हा युगानुसार पिवळ्या रंगात येथे प्रकट होतो, तेव्हा माझ्या नावाने पिवळ्या रूपाची स्थापना झाली.

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता पीतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

माझ्यापासून जन्मलेली देवी, पिवळ्या आणि लालसर रंगाची, त्या वेळी गायत्री म्हणून ओळखली गेली आणि तिला ब्रह्म असेही नाव पडले.

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः

तेथेही, हे महात्म्या, योगाने एकाग्र मनाने, जे योगात मन लावतात त्यांनी मला ओळखले म्हणूनच हे घडले.

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज

तेथे तू मला पुन्हा तत्पुरुष म्हणून ओळखलेस. म्हणूनच, हे कनकांड, माझे हे तत्पुरुषत्व आहे.