लिङ्गपुराणम्

उपासितः पुराणार्थं लब्धा तस्माच्च संहिता तस्माद्भवन्तं पृच्छामः सूत पौराणिकोत्तमम्

तू त्या ऋषींची सेवा करून पुराणाचा अर्थ मिळवला आणि ती संहिता मिळवलीस. म्हणून, हे पुराणकथांचे श्रेष्ठ, आम्ही तुला विचारतो.

पुराणसंहितां दिव्यां लिङ्गमाहात्म्यसंयुताम् नारदो ऽप्यस्य देवस्य रुद्रस्य परमात्मनः

लिंगाच्या महिम्याने युक्त अशी दिव्य पुराणसंहिता, या रुद्र परमात्म्याविषयी, नारदालाही मिळाली आहे.

क्षेत्राण्यासाद्य चाभ्यर्च्य लिङ्गानि मुनिपुङ्गवः इह संनिहितः श्रीमान् नारदो ब्रह्मणः सुतः

पवित्र क्षेत्रांना भेट देऊन आणि लिंगांची पूजा करून, ब्रह्माचा पुत्र, तेजस्वी नारद येथे उपस्थित आहे.

भवभक्तो भवांश्चैव वयं वै नारदस्तथा अस्याग्रतो मुनेः पुण्यं पुराणं वक्तुमर्हसि

आम्ही सर्वजण आणि नारदही भवाचे भक्त आहोत. या ऋषीसमोर तू हे पुण्य पुराण सांगावेस.

सफलं साधितं सर्वं भवता विदितं भवेत् एवमुक्तः स हृष्टात्मा सूतः पौराणिकोत्तमः

तुझ्यामुळे सर्व काही फळाला आले आणि तुला सर्व ज्ञात आहे. असे म्हटल्यावर, पुराणकथांचे श्रेष्ठ सूत हर्षित झाला.

अभिवाद्याग्रतो धीमान् नारदं ब्रह्मणः सुतम् नैमिषेयांश्च पुण्यात्मा पुराणं व्याजहार सः

त्याने ब्रह्मपुत्र नारद आणि नैमिषाचे रहिवासी यांना नम्रतेने वंदन केले आणि मग त्या पुण्यात्म्याने पुराण सांगायला सुरुवात केली.

नमस्कृत्य महादेवं ब्रह्माणं च जनार्दनम् मुनीश्वरं तथा व्यासं वक्तुं लिङ्गं स्मराम्यहम्

मी महादेव, ब्रह्मा, जनार्दन आणि व्यास ऋषी यांना वंदन करून, लिंगाचे स्मरण करतो आणि पुराण सांगायला सुरुवात करतो.

शब्दं ब्रह्मतनुं साक्षाच् छब्दब्रह्मप्रकाशकम् वर्णावयवम् अव्यक्तलक्षणं बहुधा स्थितम्

ध्वनी म्हणजेच ब्रह्माची मूर्ती आहे, जी थेट शब्दब्रह्म प्रकट करते. ती अक्षरांनी बनलेली असून, अव्यक्त स्वरूपाची ओळख तिच्यात आहे आणि ती अनेक रूपांनी सर्वत्र वावरते.

अकारोकारमकारं स्थूलं सूक्ष्मं परात्परम् ओङ्काररूपम् ऋग्वक्त्रं समजिह्वासमन्वितम्

अ, उ आणि म हे अक्षर, स्थूल, सूक्ष्म आणि सर्वश्रेष्ठ असे तीन प्रकारचे आहेत. हेच ओंकाराचे रूप घेतात, ऋग्वेदाचा मुख असलेले, आणि सर्व जिभा समानपणे यामध्ये एकरूप होतात.

यजुर्वेदमहाग्रीवम् अथर्वहृदयं विभुम् प्रधानपुरुषातीतं प्रलयोत्पत्तिवर्जितम्

यजुर्वेदाचा गळा, अथर्ववेदाचे हृदय, सर्वत्र व्यापणारे, प्रधान आणि पुरुष यांच्याही पलीकडे असणारे, नाश आणि उत्पत्तीपासून मुक्त असे हे स्वरूप आहे.

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

तमोगुणामुळे त्याला काळरुद्र म्हणतात; रजोगुणामुळे ते सोन्याच्या अंड्यातून जन्मलेले मानतात; सत्त्वगुणामुळे ते सर्वत्र व्यापणारे विष्णु आहे; आणि निर्गुण अवस्थेत ते महेश्वर आहे.

प्रधानावयवं व्याप्य सप्तधाधिष्ठितं क्रमात् पुनः षोडशधा चैव षड्विंशकम् अजोद्भवम्

प्रधानाच्या सर्व अंगांमध्ये व्यापून, सात प्रकारांनी स्थिर झालेले, नंतर सोळा प्रकारांनी आणि शेवटी सहावीस प्रकारांनी, अजन्म असे ते स्वरूप आहे.

सर्गप्रतिष्ठासंहारलीलार्थं लिङ्गरूपिणम् प्रणम्य च यथान्यायं वक्ष्ये लिङ्गोद्भवं शुभम्

सृष्टी, स्थिती आणि संहार या लीला करण्यासाठी ज्याने लिंगरूप धारण केले, त्याला मी योग्य रीतीने वंदन करून, आता त्या शुभ लिंगाच्या उत्पत्तीचे वर्णन सांगतो.

ईशानकल्पवृत्तान्तम् अधिकृत्य महात्मना ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गम् उत्तमम्

ईशान कल्पाचा इतिहास लक्षात घेऊन, महान आत्मा ब्रह्मदेवाने पूर्वी लिंगपुराणाची उत्तम रचना केली.

ग्रन्थकोटिप्रमाणं तु शतकोटिप्रविस्तरे चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै

या ग्रंथाचा विस्तार ग्रंथांच्या मर्यादेपलीकडे, शंभर कोटीपर्यंत होता; व्यासांनी तो सर्व युगांसाठी चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केला.

व्यस्तेष्टा दशधा चैव ब्रह्मादौ द्वापरादिषु लिङ्गमेकादशं प्रोक्तं मया व्यासाच्छ्रुतं च तत्

दहा विभागांत विभागलेले, ब्रह्मादि युगांपासून द्वापर इत्यादी काळात, एकादश लिंग मी सांगितले आणि ते व्यासांकडून ऐकले.

अस्यैकादशसाहस्रे ग्रन्थमानमिह द्विजाः तस्मात्संक्षेपतो वक्ष्ये न श्रुतं विस्तरेण यत्

हे ग्रंथ एकादश हजार श्लोकांचे आहे, म्हणून मी येथे जे विस्ताराने ऐकले गेले नाही ते थोडक्यात सांगणार आहे.

चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृष्णद्वैपायनेन तु अत्रैकादशसाहस्रैः कथितो लिङ्गसम्भवः

कृष्णद्वैपायनाने चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केलेल्या या पुराणात, येथे एकादश हजार श्लोकांत लिंगाची उत्पत्ती सांगितली आहे.

सर्गः प्राधानिकः पश्चात् प्राकृतो वैकृतानि च अण्डस्यास्य च सम्भूतिर् अण्डस्यावरणाष्टकम्

सर्वप्रथम प्रधान सृष्टी, मग प्रकृत आणि विकृत सृष्टी, या अंड्याची उत्पत्ती आणि त्याच्या आठ आवरणांची माहिती येथे आहे.

अण्डोद्भवत्वं शर्वस्य रजोगुणसमाश्रयात् विष्णुत्वं कालरुद्रत्वं शयनं चाप्सु तस्य च

शर्वाच्या रजोगुणामुळे अंड्याची उत्पत्ती, त्याचे विष्णु आणि काळरुद्र असे रूप, आणि त्याचे पाण्यात शयन यांचा येथे उल्लेख आहे.

प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिव्युद्धरणं तथा ब्रह्मणश् च दिवारात्रम् आयुषो गणनं पुनः

प्रजापतींची सृष्टी, पृथ्वीचे उचलणे, ब्रह्माचा दिवस-रात्र, आणि त्याचे आयुष्य यांची मोजणी पुन्हा सांगितली आहे.

सवनं ब्रह्मणश्चैव युगकल्पश् च तस्य तु दिव्यं च मानुषं वर्षम् आर्षं वै ध्रौव्यमेव च

ब्रह्माचा यज्ञ, त्याची युगे आणि कल्पे, त्याची दैवी आणि मानवी वर्षे, ऋषींची वर्षे आणि निश्चित कालचक्र यांचा येथे समावेश आहे.

पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मश्चाश्रमिणां तथा अवृद्धिर्जगतो भूयो देव्याः शक्त्युद्भवस्तथा

पितरांची उत्पत्ती, आश्रमधर्म, जगाचा वाढ आणि घट, आणि देवीच्या शक्तीचा उदय यांचा येथे उल्लेख आहे.

स्त्रीपुम्भावो विरिञ्चस्य सर्गो मिथुनसम्भवः आख्याष्टकं हि रुद्रस्य कथितं रोदनान्तरे

स्त्री-पुरुष भाव, विरिञ्चीची सृष्टी, जोड्यांची उत्पत्ती, आणि रुद्राच्या रडण्याच्या वेळी सांगितलेली आठ प्रकारची कथा येथे आहे.

ब्रह्मविष्णुविवादश् च पुनर्लिङ्गस्य सम्भवः शिलादस्य तपश्चैव वृत्रारेर्दर्शनं तथा

ब्रह्मा आणि विष्णू यांचा वाद, लिंगाची पुन्हा उत्पत्ती, शिलादाचा तप, आणि वृत्रारि याचे दर्शन यांचा येथे समावेश आहे.

प्रार्थना योनिजस्याथ दुर्लभत्वं सुतस्य तु शिलादशक्रसंवादः पद्मयोनित्वमेव च

गर्भातून जन्मलेल्या व्यक्तीची प्रार्थना, पुत्रप्राप्तीचे दुर्मिळत्व, शिलाद आणि इंद्र यांचा संवाद, तसेच कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाची उत्पत्ती यांचे वर्णन केले आहे.

भवस्य दर्शनं चैव तिष्येष्वाचार्यशिष्ययोः व्यासावताराश् च तथा कल्पमन्वन्तराणि च

महादेवाचे दर्शन, तिष्य महिन्यात गुरु-शिष्य यांची शुभ भेट, व्यासांचे अवतार, तसेच कल्प आणि मन्वंतरांची कथा सांगितली आहे.

कल्पत्वं चैव कल्पानाम् आख्याभेदेष्वनुक्रमात् कल्पेषु कल्पे वाराहे वाराहत्वं हरेस् तथा

कल्पांमधील कल्पाचे स्वरूप, विविध कथांचा अनुक्रम, आणि वाराह कल्पात हरिच्या वाराह रूपाचे वर्णन केले आहे.

मेघवाहनकल्पस्य वृत्तान्तं रुद्रगौरवम् पुनर्लिङ्गोद्भवश्चैव ऋषिमध्ये पिनाकिनः

मेघवाहन कल्पाची कथा, रुद्राचे महत्त्व, आणि ऋषींच्या मध्ये धनुर्धारी शंकराने लिंगाची उत्पत्ती यांचे वर्णन आहे.