या विश्वाच्या आदिम रहस्याचा विचार केला, तर एक असा तत्त्व आहे की जो अंतर्बाह्य सर्वत्र व्यापलेला आहे; तोच आनंदाचा मूळ कारण आहे, त्याला आरंभ, मध्य वा अंत नाही. या तत्त्वात ‘नाद’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या साडेतीन मात्रा आहेत, ज्याला ब्रह्म असेही म्हणतात. माधव म्हणजेच विष्णू, ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या मात्रांच्या रूपात या तत्त्वात उपस्थित आहे. वेदांच्या शब्दांतून परमेश्वराने या विश्वाच्या आत्म्याचा विचार केला. मग त्या ऋषीने स्वतःच वेदस्वरूप धारण केले आणि त्या ऋषीतून निर्मळ सार उत्पन्न झाले. त्या ऋषीच्या द्वारे विष्णूंनी परब्रह्माचे ज्ञान मिळवले; तर रुद्राने विचाररहित अवस्थेत त्या परमेश्वराचे ध्यान मनाने आणि वाणीने केले. जे या तत्त्वाला प्राप्त करू शकत नाहीत, ते परत फिरतात; तो एकाक्षरीने व्यक्त होतो. हीच एकाक्षरी म्हणजे सत्य, सर्वोच्च कारण, हे ओळखले जाते. सत्य, आनंद, अमरत्व, हेच परमब्रह्म आहे—सर्वोच्च, सर्वात श्रेष्ठ. या एकाक्षरी ‘अ’ पासून, सोन्यासारख्या अंड्यातून उत्पन्न झालेला प्रभू प्रकट झाला. ‘उ’ या एकाक्षरीतून हरि, सर्वोच्च कारण म्हणून प्रकटला; ‘म’ या एकाक्षरीतून नीललोहित प्रभू प्रकट झाला. ‘अ’ हा सृष्टीचा कर्ता आहे, ‘उ’ हा मोहक आहे आणि ‘म’ नेहमी कृपा करणारा आहे. ‘म’ हे बीजधारक आहे, ‘अ’ हे बीज, ‘उ’ हा हरि, गर्भ आहे—प्रकृती आणि पुरुषाचा अधिपती. बीजधारक, बीज, गर्भ आणि ‘नाद’ हे सर्व महेश्वर आहे. बीजधारक स्वतःच्या इच्छेने विभक्त होऊन स्थिर झाला. या लिंगातून बीजधारक प्रभूचे ‘अ’ बीज उत्पन्न झाले, जे ‘उ’च्या गर्भात ठेवले गेले आणि सर्व दिशांना पसरले. तेव्हा एक सुवर्ण अंड उत्पन्न झाले, ज्याने पहिली अक्षर वेढली; अनेक वर्षे त्या दिव्य गोलाने पाण्यात स्थान मिळवले. हजार वर्षांनंतर, मूळहीन अंड दोन भागांत विभागले गेले; ते अंड पाण्यात विसावले होते, आणि तो प्रभू ‘प्रथम’ म्हणून ओळखला गेला. त्या अंडाचा शुभ्र सुवर्ण कवच वर राहिला; खालील भाग पृथ्वी झाला, तिच्या पाच गुणांसह. त्या अंडातून ‘अ’ उत्पन्न झाला, ज्याला चारमुखी म्हणतात; तोच सर्व लोकांचा स्रष्टा आणि त्रिरूपधारी प्रभू आहे. यामुळे ‘ॐ ॐ’ असे श्रेष्ठ यजुर्वेदी म्हणतात; यजुर्वेदाच्या शब्दांचे ऋग्वेद आणि सामवेद आदराने ऐकतात. अशा प्रकारे, हे हरि, हे ब्रह्मन्, त्या वेळी वेद असे सांगतात. मग, वेदांत वर्णिल्याप्रमाणे, देवांचा अधिपती ओळखून, वेदजन्य मंत्रांनी त्याने त्या महादेवाची, सर्वोच्च देवतेची स्तुती केली; आमच्या स्तुतीने प्रसन्न होऊन, निर्मल प्रभू त्या लिंगात स्थिर झाला. त्याने दिव्य, नादस्वरूप रूप धारण केले आणि हसत उभा राहिला. ‘अ’ हे त्याचे शिर मानले जाते, त्याचे कपाळ लांब आहे. ‘इ’ हे त्याचे उजवे डोळे, ‘ई’ हे डावे डोळे; ‘उ’ उजवे कान, ‘ऊ’ डावे कान. ‘ऋ’ उजवी गाल, ‘ॠ’ डावी गाल; ‘ऌ’ आणि ‘ॡ’ दोन्ही नासिका. ‘ए’ हे त्याचा वरचा ओठ, ‘ऐ’ खालचा ओठ; ‘ओ’ आणि ‘औ’ अनुक्रमे दोन दातांच्या पंक्ती. ‘अं’ हे त्या ज्ञानी देवाधिदेवाचे तालु; ‘क’ पासून सुरू होणारी पाच अक्षरे त्याच्या उजव्या पाच हातात आहेत. ‘च’ पासून सुरू होणारी पाच अक्षरे त्याच्या डाव्या पाच हातात आहेत; ‘ट’ पासून सुरू होणारी पाच अक्षरे आणि ‘त’ पासून सुरू होणारी पाच अक्षरे त्याची पाय आहेत. ‘प’ हे त्याचे उदर, ‘फ’ हे त्याचा भाग; ‘ब’ डावी बाजू, ‘भ’ खांदा. ‘म’ हे शंभू, महायोग्याचे हृदय; ‘य’ पासून ‘स’ पर्यंत सात धातू आहेत. ‘ह’ हे त्याचे स्वरूप, ‘क्ष’ हे रौद्रता; अशा या महेश्वराला, जो उमा सोबत आहे, पाहून, विष्णूंनी पुन्हा वाकून, ओंकारातून उत्पन्न झालेल्या पाच कलायुक्त मंत्रावर नजर टाकली. तो मंत्र पारदर्शक स्फटिकासारखा तेजस्वी होता, सुंदर बत्तीस अक्षरांनी बनलेला, बुद्धीचा स्रोत, सतत धर्माचे कार्य करणारा. गायत्रीतून उत्पन्न झालेला मंत्र हिरव्या रंगाचा, सर्वांना वश करणारा, चोवीस अक्षरांचा आणि चार कलायुक्त, अतुलनीय होता. अथर्वणमंत्र काळ्या रंगाचा, आठ कलायुक्त, अत्यंत प्रभावशाली, तैतीस शुभ्र अक्षरांचा होता. यजुर्वेदाशी संबंधित मंत्र पस्तीस शुभ्र अक्षरांचा, आठ कलायुक्त, स्वच्छ पांढरा आणि शांतता देणारा होता. तेरा कलायुक्त, लाल रंगाचा, बाळा वगैरे सोबत, साममधून उत्पन्न झालेला, जगातील पहिला, वृद्धी आणि क्षयाचे कारण असलेला मंत्रही त्याने पाहिला. या मंत्राच्या अक्षरांची संख्या साठ-सहा होती; अशा प्रकारे पाचही मंत्र प्राप्त करून, भगवंत हरिने त्यांचे पठण केले. मग, काळाच्या विभागांचे रूप पाहिले—जे ऋग, यजुः आणि सामवेदांचे मूर्तिमंत स्वरूप होते—ईशानमुकुटधारी, आदिपुरुषवदन असलेला प्रभू. अघोरहृदय, रमणीय, डावे अंग लपलेले, सदा मंगलकारी सदाशिव, महादेवाच्या पायाशी, महान नागराजाने भूषित. शिव, ज्याचे मुख आणि पाय सर्वत्र आहेत, ज्याचे डोळे आणि हात सर्वत्र आहेत, ब्रह्म्याचा अधिपती, सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचे कारण—त्याची पुन्हा इच्छित शब्दांनी स्तुती केली. रुद्राला, एकाक्षरी ‘अ’ला, आत्मस्वरूप, ‘उ’ला, आदिदेव, ज्ञानमूर्ती यांना नमस्कार. तिसऱ्या, ‘म’ अक्षराला, शिव, परमात्मा, सूर्य, अग्नी, चंद्र यांच्या रंगधारी, पूज्य अशा त्या शिवाला नमस्कार.