एकदा, त्या अद्वितीय, अवर्णनीय, अप्रकट आणि संपूर्ण विश्वाचा स्रोत असलेल्या तेजस्वी लिंगाच्या हजारो पट तेजाने भगवंत हरि देखील चकित झाले. त्या आश्चर्यचकित अवस्थेत, त्यांनी मला म्हणाले, "या अग्निज्वालासारख्या स्तंभाची आपण परीक्षा घेऊ या; मी या अनुपम, अग्निस्वरूप स्तंभाच्या तळाशी जाईन." मग त्यांनी पुढे सांगितले, "तू मोठ्या प्रयत्नाने, वेगाने वरती जा." असे म्हणताच, विश्वात्म्याने आपले खरे रूप धारण केले. मी झपाट्याने वर जाण्यासाठी वराहाचे रूप घेतले, तर सर्व देवांनी पाहिले की हरि हंसाचे रूप धारण करीत आहेत. त्या वेळेपासून मला ‘हंस’ किंवा ‘महाहंस’ म्हणू लागले. जो कोणी मला ‘हंस, हंस’ असे म्हणतो, तो शुद्ध, पांढऱ्या रंगाचा, अग्निसारखे डोळे असलेला आणि सर्व बाजूंनी पंख असलेला हंस होतो. मी मन आणि वाऱ्यासारखा वेग घेऊन वरच्या दिशेने गेलो, आणि नारायण, काळ्या अंजनासारखा काळा, विश्वात्मा, वराहाचे रूप धारण करून, दहा योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब, मेरू पर्वतासारखा विशाल, फिकट रंगाचा, तीक्ष्ण दात असलेला, प्रलयकालीन सूर्याच्या तेजासारखा, लांब थुंठ, प्रचंड गर्जना, आखूड पाय, अद्भुत अवयव, अपराजित, स्थिर आणि अनुपम असा झाला. या काळ्या वराहरूपात विष्णू खाली गेला आणि हजार वर्षे सतत खाली धावत राहिला. तरीही त्याला त्या लिंगाचा तळ सापडला नाही. त्याचप्रमाणे, मीही हजार वर्षे वरती गेलो, पण मी देखील त्याचा शेवट पाहू शकलो नाही. मी सर्व वेगाने आणि प्रयत्नपूर्वक त्याचा अंत शोधू लागलो, पण थकून, गर्वाने खाली उतरलो. विष्णूही तितक्याच थकव्याने, डोळे थरथरत, वरती परत आला आणि आपले विशाल रूप सर्व देवांना प्रकट केले. तो माझ्याजवळ आला, मोठ्या भक्तिभावाने वाकला, आणि शंभूच्या मायेमुळे मोहित होऊन, अस्वस्थ मनाने तिथे उभा राहिला. आम्ही दोघेही त्या सर्वोच्च प्रभूच्या मागे, शेजारी आणि समोर वाकलो आणि विचार करू लागलो, "हे काय आहे?" तेव्हा तिथे एक दिव्य ध्वनी उमटला—दीर्घ स्वरात ‘ॐ, ॐ’ असा स्पष्ट नाद झाला. "हे काय आहे?" असा विचार करत मी तिथे उभा राहिलो आणि त्या महान ध्वनीला ऐकले. मग मी त्या लिंगाच्या उजव्या बाजूला सनातन परमेश्वराला पाहिले. मी उजवीकडे प्रथम अक्षर ‘अ’ तेजस्वी सूर्याच्या गोलासारखे चमकत असलेले पाहिले; डावीकडे ‘उ’ अग्निसारखे तेजस्वी; आणि मधोमध ‘म’ चंद्राच्या गोलासारखे चमकत होते. त्यावर, सर्वस्वतः निर्मळ, स्फटिकासारखा प्रभू विराजमान होता. तो चतुर्थावस्थेपलीकडचा, अमर, अविभाज्य, निर्विकार, द्वैतशून्य, पूर्ण, रिक्त, अंतर्बाह्यरहित, पण तरीही अंतर्बाह्य असलेला, प्रारंभ-मध्य-अंत नसलेला, आनंदाचा कारण असलेला होता. त्या ‘ॐ’ मध्ये तीन मात्रा आणि अर्धमात्रा ‘नाद’ आहे, ज्याला ब्रह्म म्हणतात. माधव ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या मात्रांमध्ये विद्यमान आहे. वेदांच्या शब्दांमधून प्रभूंनी विश्वात्म्याचा विचार केला; मग ऋषी स्वतः वेद झाले आणि त्यांच्यापासून निर्मळ तत्त्व प्रकट झाले. त्या ऋषीमुळे विष्णूंनी सर्वोच्च प्रभूला ओळखले; रुद्राने, मन आणि वाणीने, त्यांचे ध्यान केले. जे या प्रभूपर्यंत पोहोचत नाहीत, ते परत येतात; ते एका अक्षराने प्रकट होतात; त्या एकाच अक्षरातून सत्य, सर्वोच्च कारण सांगितले जाते. सत्य, आनंद, अमरत्व, सर्वोच्च ब्रह्म—सर्वोच्चापेक्षा उच्च—त्या ‘अ’ नावाच्या एकाक्षरातून, सुवर्ण अंड्यातून प्रभू प्रकट झाले. ‘उ’ या एकाक्षरातून हरि, सर्वोच्च कारण; ‘म’ या एकाक्षरातून नीललोहित प्रभू. सृष्टीचा कर्ता ‘अ’; ‘उ’ मोहक; ‘म’ नेहमी कृपा करणारा. ‘म’ बीजधारक, ‘अ’ बीज, ‘उ’ हरि, गर्भ, प्रधान आणि पुरुषाचा अधिपती. बीजधारक, बीज, गर्भ आणि ‘नाद’—हे सर्व महेश्वरच आहेत; बीजधारक स्वतःच्या इच्छेने विभक्त होऊन स्थिर झाला. या लिंगातून बीजधारक प्रभूचे ‘अ’ बीज उत्पन्न झाले, ते ‘उ’ या गर्भात स्थापन झाले आणि सर्व दिशांना पसरले. सुवर्ण अंडे प्रकट झाले, ज्यात प्रथम अक्षर लपले होते; अनेक वर्षे ते दिव्य गोलक जलात स्थिर राहिले. हजार वर्षानंतर, मूळ नसलेल्या त्या अंड्याचे दोन तुकडे झाले; ते अंडे जलात स्थिर होते, आणि प्रभूने त्याला ‘प्रथम’ असे नाव दिले. त्या अंड्यातील शुभ्र सुवर्ण कवच वर राहिले; खालील भाग पाच गुणधर्मांनी युक्त पृथ्वी झाली. त्या अंड्यातून ‘अ’ म्हणजेच चतुर्मुख ब्रह्मा जन्मले; ते सर्व लोकांचे सर्जक व त्रिमूर्ती आहेत. यजुर्वेदातील श्रेष्ठ ऋषी म्हणतात—‘ॐ ॐ’ असे उच्चारले जाते; यजुर्वेदाचे शब्द ऐकून ऋग्वेद आणि सामवेदही आदराने नमतात. हे हरि, हे ब्रह्मन्, वेदांनी सांगितल्याप्रमाणे आम्ही त्या वेळी प्रभूचे स्वरूप ओळखले. मग वेदजनित मंत्रांनी आम्ही त्या महादेवाचे, सर्वोच्च दैवताचे स्तवन केले. आमच्या स्तुतीने प्रसन्न होऊन, निर्मळ प्रभू त्या लिंगात स्थिर झाले. मग त्यांनी दिव्य, ध्वनिरूप रूप धारण केले आणि हसत उभे राहिले; ‘अ’ हे त्यांचे शिर मानले जाते, आणि त्यांचे ललाट दीर्घ आहे. ‘इ’ हे त्यांचे उजवे डोळे, ‘ई’ डावे डोळे, ‘उ’ उजवे कान, आणि ‘ऊ’ डावे कान असे म्हटले जाते.