मी त्या शाश्वत परमात्म्याला हाताने उठवून विचारले, “तुम्ही कोण?” आणि मग त्याच्या हातावर जोरदार, तीव्र आघात केला. त्या आघाताने तो जागा झाला, आपल्या शय्येवरून उठून काही क्षण संयमितपणे बसला. त्याच्या डोळ्यांत झोपेचा अंधार नव्हता; ते निर्मळ आणि स्वच्छ होते. माझ्या समोर, तेजस्वी आणि शुभ्र असा श्रीहरी उभा होता. तो उठून, एक मधुर स्मित करत, माझ्याशी बोलला. “स्वागत आहे, स्वागत आहे, बालका! हे प्रसिद्ध ब्रह्मा, तू आला आहेस!” त्याचे हे शब्द ऐकून, देवांचा प्रमुख मी, हसून प्रतिसाद दिला. परंतु, मोह आणि वैरग्रस्त होऊन, मी जनार्दनाला विचारले, “तू मला ‘बालका, बालका’ का म्हणतोस? तूच तर सृष्टीचा आणि संहाराचा कारण आहेस!” तो मला हलके स्मित करून, दोषरहित स्वरूपाने, गुरू शिष्याला जसा संबोधतो, तसा संबोधून म्हणाला, “मी तर या विश्वांचा सर्जक आहे, हे पाहा!” पण मी म्हणालो, “तू मला अनादी, अजन्मा विष्णु, सृष्टीकर्ता, विश्वाचा स्रोत, सर्वांचा आत्मा, सर्जक, आधार, कमळनयन म्हणतोस. मग, भ्रमाने तू असे का बोलतोस? सत्य लवकर सांग.” त्यावर श्रीहरी म्हणाला, “मीच विश्वांचा सर्जक आहे, हे पाहा! तू पालनकर्ता आणि संहारकर्ता आहेस; तू माझ्या अविनाशी शरीरातून उत्पन्न झालास. तू नारायण, विश्वाचा प्रभु, दुःखरहित, विसरला आहेस. परम पुरुष, परमात्मा, सर्वात जास्त पूजिला जाणारा, विष्णु, अचल प्रभु, विश्वाचा आदिस्रोत आहे.” “तू काही दोष केलेला नाहीस; हे सर्व माझ्या मायेमुळे आहे. सत्य ऐक, हे चतुर्मुखा: हाच सर्व देवांचा प्रभु आहे. मीच सर्जक, नेता आणि संहारकर्ता आहे; माझ्यासारखा दुसरा नाही, हे महाबळा. मीच सर्वोच्च ब्रह्म, सर्वोच्च तत्त्व, हे ब्रह्मा. मीच सर्वोच्च तेज, सर्वोच्च आत्मा, सर्वव्यापी. या जगात जे काही पाहिले किंवा ऐकले जाते, चल किंवा अचल, ते सर्व माझ्यात आहे.” “हे चतुर्मुखा, हे सर्व माझ्याच स्वरूपाचे आहे. पूर्वी मी स्वतःच अव्यक्त, चोवीस तत्त्वांचा समूह निर्माण केला. शाश्वत परमाणू, क्रोध आणि अन्य भाव, मी निर्माण केले; तुझ्या कृपेने अनेक अंडे येथे क्रीडेनिर्मित झाली. बुद्धी मी निर्माण केली; त्यातून त्रिविध अहंकार उत्पन्न झाला. त्यातून पाच सूक्ष्म तत्त्वे, त्यांच्यापासून मन आणि सहा इंद्रिये उत्पन्न झाली.” “आकाशापासून सुरू होणारी तत्त्वे आणि त्यांचे स्थूल रूप, मी क्रीडेनिर्मित निर्माण केले.” त्याने असे सांगितले आणि मीही त्याचप्रमाणे बोललो. मग महासागरात, संहाराच्या काळात, आमच्यात प्रचंड आणि रोमांचक युद्ध उभे राहिले; आम्ही दोघेही मोह आणि वैराने बांधलेले होतो. त्या क्षणी, आमच्या समोर एक तेजस्वी लिंग प्रकट झाले, आमचा विवाद संपवण्यासाठी आणि ज्ञान जागृत करण्यासाठी. हजारो ज्वालांच्या हारांनी ते शोभायमान होते, शेकडो प्रलयाग्नीसारखे दिसत होते, वाढ-घट, आरंभ, मध्य किंवा अंत नसलेले. ते अद्वितीय, वर्णनातीत, अव्यक्त, आणि विश्वाचा स्रोत होते; त्याच्या हजारो ज्वाळांनी श्रीहरी अचंबित झाला. तो म्हणाला, “चला, आपण या अग्निप्रभ स्तंभाची परीक्षा घेऊ. मी या अद्वितीय, अग्निमय स्तंभाच्या खाली जाईन.” “तू प्रयत्नपूर्वक वर जाऊन पाहा.” असे सांगून, विश्वाचा आत्मा श्रीहरीने आपला स्वरूप धारण केला. मी क्षणात वर जाण्यासाठी हंसाचा रूप घेतले, आणि देवांनी श्रीहरीला राजहंस रूपात पाहिले; त्यानंतर मला ‘हंस’, ‘महाहंस’ म्हणू लागले. जो मला ‘हंस, हंस’ म्हणेल, तो शुद्ध, अग्निदृष्ट, चार बाजूंनी पंख असलेला हंस होईल. मन आणि वायूप्रमाणे वेगवान होत, मी वर गेलो; आणि नारायण, विश्वाचा आत्मा, काळ्या काजळासारखा, वर जाण्यासाठी वराह रूप धारण केले. वराहाचे रूप, दहा योजन रुंद, शंभर योजन लांब, मेरू पर्वतासारखा, फिकट रंगाचा, तीक्ष्ण, मोठ्या दातांचा, प्रलयाच्या सूर्यप्रभेसारखा, लांब नाक, प्रचंड आवाज, लहान पाय, अद्भुत अंग, विजयी, दृढ, अद्वितीय असा श्रीहरी झाला. वराहाचे काळे रूप घेऊन, तो खाली गेला; हजार वर्षे विष्णु खाली शोधत गेला. पण वराहाला लिंगाचा तळही मिळाला नाही; तितक्याच काळ मी, शत्रूंचा संहारक, वर गेलो. सर्व प्रयत्न करून, शेवट जाणून घेण्याची इच्छा ठेवून, मी थकलो आणि सीमेला न पाहता, अहंकाराने खाली आलो. त्याचप्रमाणे, श्री विष्णुही थकून, डोळ्यांत थकव्याचा कंपन घेऊन, लवकर वर आला, त्याचे महान रूप सर्व देवांना दिसले. तो माझ्याजवळ आला, महान मनाने नमस्कार केला, आणि शंभूच्या मायेमुळे भ्रमित होऊन, अस्वस्थ हृदयाने उभा राहिला. मागे, बाजूला, आणि समोर, परमेश्वरासह आम्ही नमस्कार केला, आणि विचार केला, “हे काय आहे?” मग तिथे ‘ॐ, ॐ’ असा दीर्घ, स्पष्ट ध्वनी उठला, हे श्रेष्ठ देवांनो. “हे काय आहे?” असा विचार करत, मी त्या महान ध्वनी ऐकला, आणि मग लिंगाच्या उजव्या बाजूला शाश्वत स्वरूप पाहिले. मी उजव्या बाजूला ‘अ’ हे अक्षर, डाव्या बाजूला ‘उ’, मध्यभागी ‘म’, आणि शेवटी ‘ॐ’ असा ध्वनी पाहिला. उजव्या बाजूला सूर्याच्या प्रभेसारखे ‘अ’ अक्षर, डाव्या बाजूला अग्निसारखे ‘उ’, आणि मध्यभागी चंद्राच्या प्रभेसारखे ‘म’ अक्षर, आणि त्यावर प्रभु, स्फटिकासारखा शुद्ध. चतुर्थ अवस्थेपलीकडे, अमर, अविभाज्य, अशांत, अद्वैत, पूर्ण शून्य, आंतरिक आणि बाह्यरहित असा तो परमेश्वर होता.