सृष्टीच्या आरंभी जशी ही परमगोपनीय गोष्ट होती, तशीच ती आजही आहे; आणि जो कोणी या मार्गाने वागतो, तो विश्वरूप मानला जातो. हे प्रभो, हे ब्रह्मदेवाचे स्थान आहे, जे तू प्राप्त केले आहेस; आणि तुझ्यापेक्षा वर, हे देव, ते विष्णूचे मंगलमय स्थान आहे. माझ्या डाव्या बाजूने उत्पन्न झालेल्या शुद्ध विष्णूंनी, किंवा वैकुंठाने, तेव्हापासून हे तैंतीसवे कल्प चालू आहे. शंभर वेळा एक लाख कल्पे पूर्वीच्या स्वयंभूंच्या कालात गेल्या आहेत, हे ऐक, हे देवाधिदेव, हे महात्मा. तो आनंदस्वरूप, सुखात स्थित असणारा, मंडव्य वंशाचा, तपश्चर्येने माझा पुत्र झालेला म्हणून ओळखावा. तुझ्यामध्ये योग आणि सांख्य, तप, ज्ञान, यज्ञकर्म, सत्य, सत्यता, करुणा, ब्रह्म, अहिंसा, सद्बुद्धी आणि क्षमा या सर्व गुणांचा वास आहे. ध्यान, ध्यानाचा विषय, आत्मसंयम, शांती, ज्ञान आणि अज्ञान, समज, धैर्य, सौंदर्य, सदाचार, कीर्ती, बुद्धी, लज्जा, दृष्टी आणि सरस्वती, हेही तुझ्यात आहेत. समाधान, पोषण, कृती आणि कृपा हेही तुझ्यात स्थिर आहेत; हे एकूण बत्तीस गुण "बत्तीस अक्षरे" या नावाने ओळखले जातात. हे ब्रह्मन्, प्रकृती ठरवलेली आहे; महादेवी ही तुझी, विष्णूची आणि इतरांचीही संतान आहे, हे प्रभो. ही पुण्यशाली देवी माझी संतान आहे, चार मुखांची, विश्वाची जननी, प्रकृती, गाय, अशी स्थिर आहे. तिला गौरी, माया, विद्या, कृष्णा, हेमवती, प्रधान आणि प्रकृती असे तत्वज्ञानी म्हणतात. तिला अजन्मा, एक, लाल, पांढरी आणि काळी, सर्व जीवांची निर्माती, एकसारखी रूप असणारी म्हणून ओळख. मीही अजन्मा आहे, तिला माझेच विश्वरूप, गायत्री, विश्वगाय असे समज. असे सांगून, तो महादेव, परमेश्वर, निर्माण करू लागला; मग देवीच्या बाजूने सर्वरूप मुलगे प्रकट झाले. त्यात काही जटाधारी, काही मुंडके, काही शिखाधारी, काही अर्धमुंडके असे जन्मले; हे सर्व योगाने, महान तेजाने युक्त होते. सहस्त्र दिव्य वर्षांच्या शेवटी, त्यांनी महेश्वराची पूजा करून, धर्माच्या संपूर्ण शिक्षणाने युक्त योगात स्वतःला दृढ केले. आणि शिष्यांनी, आत्मसंयमाने युक्त होऊन, रुद्रात प्रवेश केला. अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे सह्याद्री व इतर पर्वतांचा उत्पत्तीचा इतिहास सांगितला गेला. जो कोणी हे पठण करतो, ऐकतो किंवा श्रेष्ठ द्विजांना ऐकवतो, तो परमेश्वराच्या कृपेने ब्रह्माशी एकरूप होतो. आता, शंकराची पूजा करून, लिंगातून लिंग कसे प्रकट झाले हे कसे घडले? लिंग म्हणजे काय, आणि लिंगधारी कोण? सूत, इथे सांग. असे देव आणि ऋषींनी, पितामहाला वंदन करून विचारले: "हे प्रभो, लिंग कसे प्रकट झाले? महेश्वर रुद्राची लिंगात पूजा कशी करावी?" पितामह म्हणाले: "मुख्य लिंग हे घोषित झाले आहे, आणि लिंगधारी हा परमेश्वर आहे. समुद्रात संरक्षणासाठी, हे श्रेष्ठ देवांनो, विष्णू माझ्यासाठी होते; जेव्हा देवांची सृष्टी आणि ऋषी जनलोकात गेले, तेव्हा पालनकाल संपल्यावर, संहारकाळ आला, हजार युगचक्रांच्या शेवटी, देव सत्यलोकात गेले. ब्रह्माचा काळ संपताना, सर्वत्र सर्व स्थावर गोष्टी दुष्काळाने कोरड्या झाल्या, साऱ्या चराचरात समता होती, कुठेही अधिपती नव्हता. गायी, माणसे, वृक्ष, मांसभक्षक, गंधर्व इत्यादी सर्व सूर्याच्या किरणांनी जळून गेले. त्या एकाच भयावह महासागरात, चारही बाजूंनी अंधाराने वेढलेले, योगी, निर्मळ, शांत, जलावर निजले होते. हजारो डोकी, हजारो डोळे, हजारो पाय, हजारो भुजा असलेला, सर्वज्ञ, देवांचा मूळ, विश्वात्मा तिथे होता. हिरण्यगर्भ, रज-तम यांचा संयोगाने शंकरच आहे; सत्त्वगुणाने विष्णू सर्वव्यापी आहे; आणि महेश्वर सर्वांचा आत्मा आहे. कालाचा आत्मा, ज्याचा नाभी काल आहे, तो पांढरा; काळा हा निर्गुण आहे; नारायण, महाबाहू, हा सत्त्व आणि असत्त्वाचा आत्मा आहे. मी त्याला असे कमलनयन, निजलेला पाहून, त्याच्या मायेमुळे मोहित झालो आणि रागाने त्याला विचारले: "तू कोण आहेस?" असे म्हणून मी त्या सनातनाला हाताने उचलले; मग त्यानेही जोरात माझ्या हातावर प्रहार केला. जागृत होऊन, तो आपल्या शय्येवरून उठला, क्षणभर स्वस्थ बसला; त्याच्या डोळ्यांत झोपेचा अंशही नव्हता, ते निर्मळ आणि स्वच्छ होते. माझ्या समोर तो पुण्यशाली हरि तेजस्वी, प्रकाशमान उभा राहिला; उठून, प्रभूने मला मधुर हास्याने स्वागत केले: "स्वागत आहे, स्वागत आहे, पुत्रा, हे श्रेष्ठ पितामहा!" ही वाक्ये ऐकून, देवांचा प्रमुख मीही स्मित हास्य केले. माझ्या मनात राग आणि मत्सर होते, म्हणून मी जनार्दनाला विचारले: "तू मला 'पुत्रा, पुत्रा' का म्हणतोस, तूच तर सृष्टीचा आणि संहाराचा कारण आहेस? येथे, सौम्य हास्याने, तू मला—निर्दोषाला—गुरू शिष्याला जसे संबोधतोस, तसे संबोधतोस, मी तर जगाचा थेट स्रष्टा आणि प्रकृतीचा आद्य प्रवर्तक आहे. तू मला सनातन, अजन्मा विष्णू, स्रष्टा, विश्वाचा मूळ, सर्वांचा आत्मा, कर्ता, धारक, कमलनयन असाच का म्हणतोस? कोणत्या कारणासाठी, भ्रमामुळे, तू असे बोलतोस? सत्य लवकर सांग. तेव्हा तो मला म्हणाला: "मीच जगाचा स्रष्टा आहे—पहा! तू पालनकर्ता आणि संहारकर्ता आहेस, माझ्या अविनाशी देहातून उत्पन्न झालेला. तू नारायणाला, विश्वनाथाला, निरुपद्रव परमेश्वराला विसरलास. तो परमपुरुष, परमात्मा, अतीशय पूज्य, माणसांत सर्वाधिक स्तुत्य, विष्णू, अचल स्वामी, जगाचा आद्य आणि मूळ आहे.