संपूर्ण विश्वाचा मुगुट धारण करणारी, सर्वत्र सुवास पसरविणारी, सर्वांची जननी आणि महान मधमाशी अशा रूपात भगवंताने ईशान, सर्वोच्च प्रभूचे ध्यान केले. ती अगदी स्फटिकासारखी निर्मळ होती, सर्व अलंकारांनी सुशोभित, आणि पितामह ब्रह्मदेव एकाग्रचित्ताने त्या ईशानाचे ध्यान करीत होते. पितामहाने सर्वांचा अधिपती, सर्वव्यापी ईशान देवाची स्तुती केली – “ॐ ईशानाय नमः, महादेवाय नमः.” पुढे त्यांनी म्हटले, “सर्व विद्यांचा अधिपती ईशान, तुला नमस्कार; सर्व प्राण्यांचा वृषध्वज ईशान, तुला नमस्कार.” त्यांनी ब्रह्मदेवाचे आणि ब्रह्मरूप असलेल्या प्रभूचेही स्मरण केले – “शिव, सदा शिव, तू नेहमीच माझ्यासाठी कल्याणकारी हो.” पुढे त्यांनी परमेश्वराला, देवांचा देव, ओंकारस्वरूप, सद्योजात, याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार केला आणि शरण येऊन, “मी तुझ्या शरण आलो आहे,” असे नम्रपणे सांगितले. असत्या, सत्यात आणि त्याहीपलीकडील अवस्थेत, सर्वत्र असलेल्या प्रभूला त्यांनी वंदन केले – “अस्तित्वाचा स्रोत, तेजस्वी प्रभो, माझ्यावर कृपा कर.” वामदेव, ज्येष्ठ, वरदायक, रुद्र, काळ, मापक – या सर्व रूपांना त्यांनी नमस्कार केले. “विकरण, काळासारखा रंग असलेला, बलवान, सदैव बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, तुला नेहमी नमस्कार,” असेही त्यांनी म्हटले. “शक्तिनाशक, बलवान, ब्रह्मरूप, सर्व प्राण्यांचा स्वामी, जीवांचे दमन करणारा प्रभो, तुला नमस्कार.” “उच्च मनाचा, तेजस्वी देव, वामदेव, सौम्य, महात्मा – तुम्हा सर्वांना नमस्कार. ज्येष्ठ, श्रेष्ठ रुद्र, वरदायक, काळाचा संहार करणारा, महात्मा – तुला नमस्कार.” अशा प्रकारे या स्तोत्राने पितामह ब्रह्मदेवाने वृषध्वज, देवाधिदेवाचे पूजन केले. जो कोणी हे स्तोत्र एकदाही म्हणतो, तो ब्रह्मलोकास पोहोचतो. किंवा जर श्राद्धाच्या वेळी द्विजांना हे ऐकवले तर तो सर्वोच्च स्थिती प्राप्त करतो. अशा प्रकारे पितामह ध्यानस्थ राहून, नमस्कार करीत होते. तेव्हा भगवंत प्रकट झाले आणि म्हणाले, “मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; काय इच्छितोस?” पितामहाने नम्रपणे महेश्वरास वंदन करून शुद्ध वाणीने विचारले. भगवंत म्हणाले, “रुद्र, तुझ्या या विश्वरूप, विश्वगौमातेचे रूप अत्यंत मंगलकारी आहे.” पितामह म्हणाले, “हे परमेश्वरा, ही पुण्यशाली देवी, चार पायांची, चार मुखांची कोण आहे, हे मला जाणून घ्यायचे आहे. ती चार शिंगे, चार तोंडे, चार दात, चार स्तन, चार हात, चार डोळे आणि विश्वरूप कशी आहे, हे समजावून सांग.” “तिचे नाव व वंश काय? ती कोणाची आहे? तिची शक्ती व कृती काय?” पितामहाने असे विचारले. तेव्हा वृषभ आणि स्वयंभू ब्रह्मा यांच्यासमोर, वृषध्वज भगवानाने सर्व मंत्रांचे गूढ, शुद्ध आणि पोषण देणारे रहस्य सांगितले. “हे परमेश्वरा, सृष्टीच्या आदिकाळात जसे होते, तसेच हे सर्वोच्च रहस्य ऐक. जो याप्रमाणे आचरण करतो, तो विश्वरूप समजला जातो. हे ब्रह्मा, तू प्राप्त केलेले हे ब्रह्माचे स्थान आहे; त्यापुढे, हे भगवन्, ते विष्णूचे मंगलमय स्थान आहे. विष्णूपासून, माझ्या डाव्या भागातून, वा वैकुंठातून, ही त्रयस्त्रिंश (३३ वी) कल्प आहे.” “शंभर कोटी कल्पा पूर्वीच्या आहेत. हे देवाधिदेव, ते ऐक – तो आनंदस्वरूप आहे, मांडव्य वंशात जन्मलेला, तपाने माझा पुत्र झाला. तुझ्यात योग, सांख्य, तप, ज्ञान, कर्म, सत्य, तत्त्व, दया, ब्रह्म, अहिंसा, शुभ बुद्धी, क्षमा हे सर्व आहेत.” “ध्यान, ध्यानाचा विषय, संयम, शांती, ज्ञान, अज्ञान, समज, धैर्य, सौंदर्य, सदाचार, कीर्ती, बुद्धिमत्ता, लज्जा, दृष्टी, सरस्वती, संतोष, पोषण, कृती आणि कृपा – ही त्र्याऐंशी (३२) गुण आहेत, त्यांना त्र्याऐंशी अक्षरांचे नाव आहे.” “हे ब्रह्मन्, प्रकृती निश्चित आहे; ती महादेवी तुझी कन्या आहे, तसेच पुण्यशाली विष्णूची आणि इतरांचीही. ही पुण्यशाली देवी माझी कन्या आहे, चार मुखांची, विश्वाची गर्भभूमी, प्रकृती, गौमाता म्हणून स्थिर आहे.” “ती गौरी, माया, विद्या, कृष्णा, हेमवती, प्रधान, प्रकृती – असे तत्वज्ञांनी तिला म्हटले आहे. तिला अजन्मा, एकरूप, लाल, पांढरी आणि काळी, सर्व जीवांची सर्जिका समज. मीही अजन्मा, तिला माझे विश्वरूप, गायत्री, विश्वगौ माता समज.” असे सांगून, परमेश्वराने सृष्टी निर्माण केली. मग देवीच्या कडून सर्वरूप धारण करणारे कुमार उत्पन्न झाले. त्यात जटाधारी, मुंडित, शिखाधारी आणि अर्धमुंडित असे विविध प्रकारचे पुत्र जन्माला आले, ते योगाने, महान तेजस्वी होते. सहस्त्र दिव्य वर्षांच्या शेवटी, महेश्वराची पूजा करून, त्यांनी धर्माच्या पूर्ण शिक्षणाने युक्त योगात स्वतःला स्थिर केले. त्या शिष्यांनी, संयमित वृत्तीने, रुद्र प्रभूत प्रवेश केला. अशा प्रकारे, संक्षेपाने, सह्याद्री व इतर पर्वतांची उत्पत्ती सांगितली गेली. जो कोणी हे ऐकतो, म्हणतो किंवा श्रेष्ठ द्विजांना ऐकवतो, त्याला परमेश्वराच्या कृपेने ब्रह्मसायुज्य प्राप्त होते. आता प्रश्न असा आहे की, लिंगातून लिंग कसा उत्पन्न झाला, शंकराची पूजा करून? लिंग म्हणजे काय, लिंगधारी कोण? सूत, तू येथे सांगावे. अशा प्रकारे सर्व देवता आणि ऋषींनी पितामहाला वंदन करून विचारले, “भगवन्, हे लिंग कसे उत्पन्न झाले? महेश्वर रुद्राची लिंगात कशी पूजा करावी?