देवी, हे पवित्र क्षेत्र गंगा-वरुणा संगमाने शोभले आहे. वरुणा ही नदी पापांचा नाश करणारी आहे; या क्षेत्राला अलंकारित करून, ती जाह्नवीशी एकत्र झाली आहे. या संगमावर ब्रह्माने एक उत्तम लिंग स्थापले, ज्याला जगात ‘संगमेश्वर’ म्हणतात; हे लिंग पाहावे. जो शुद्ध पुरुष या दिव्य नद्यांच्या संगमावर स्नान करून संगमेश्वराची पूजा करतो, त्याला पुनर्जन्माचा भय कसे राहील? मी या क्षेत्राला योगींसाठी सर्वोच्च स्थान मानतो; आणि या क्षेत्राच्या मध्यभागी मी स्वतः सर्वोच्च स्थान घेतले आहे. सर्व देव आणि दानव या स्थानाला ‘मध्यमेेश्वर’ म्हणून ओळखतात; हे सिद्धांचे आणि माझ्या नियमांचे पालन करणाऱ्यांचे निवासस्थान आहे. जे योगी मुक्तीची इच्छा करतात, ज्यांचे मन ज्ञानयोगात रमते, ते मध्यमेेशान पाहिल्यावर जन्माचा शोक करत नाहीत. हे लिंग शुक्र, भृगुचा पुत्र, याने स्थापले; त्याचे नाव ‘शुक्रेश्वर’ आहे, आणि सर्व सिद्ध आणि अमर त्याची पूजा करतात. हे पाहिल्यावर, संयमी पुरुष त्वरित सर्व पापांपासून मुक्त होतो; मृत्यूनंतर त्याला संसारात पुन्हा बांधले जात नाही. पूर्वी, देवकंटक नावाच्या दानवाने गोंमायू (कोल्हा) रूप घेतले; ब्रह्माकडून वर मिळवून, संसाराच्या बंधनाला घाबरून होता. मग मी, हिमवतची कन्या, जंबुकेशा रूप घेऊन त्याचा वध केला; त्यामुळे आजही मी देव आणि दानवांकडून पूजली जाते, जगात प्रसिद्ध आहे. या देवेश्वराचे दर्शन घेतले तरी सर्व इच्छा पूर्ण होतात; हे लिंग ग्रहांनी, शुक्राच्या नेतृत्वाखाली, स्थापले आहेत. हे पुण्यदायी लिंग पाहा, जी सर्व इच्छा पूर्ण करतात; पार्वती, या पवित्र स्थाने माझी निवासस्थाने आहेत. मी या क्षेत्रात वर्णन केले; आता एक गुप्त गोष्ट ऐक: हे क्षेत्र चार क्रोशांच्या सर्व दिशांना विस्तारले आहे. हे क्षेत्र एक योजनाचे माप आहे; मृत्यूसमयी अमरत्व प्रदान करते. मी महान पर्वतावर आणि केदारात स्थित आहे. याचे दर्शन घेतल्याने गणाच्या स्थिती प्राप्त होते; येथे खरेच मुक्ती मिळते. यामुळे गाणपत्य स्थिती प्राप्त होते, कारण तीच सर्वोच्च मुक्ती आहे. म्हणून, सुंदर मुखवाली, महालय, केदार आणि मध्यमा यांच्यात ‘अविमुक्त’ हे सर्वात पवित्र क्षेत्र मानले जाते. केदार, मध्य क्षेत्र, आणि महालय—ही पृथ्वीवरील माझी पवित्र स्थाने आहेत, पण हे सर्वात श्रेष्ठ आहे. कारण या क्षेत्रातूनच जग निर्माण झाले, हे क्षेत्र शुभ आहे; मी कधीही हे सोडले नाही, म्हणून याला ‘अविमुक्त’ म्हणतात. येथे माझ्या ‘अविमुक्तेश्वर’ लिंगाचे दर्शन घेतल्यावर, मनुष्य त्वरित पापमुक्त होतो आणि संसाराच्या बंधनातून मुक्त होतो. शैलेश, संगमेश, स्वर्लीन, मध्यमेेश्वर, हिरण्यगर्भ, ईशान, गोप्रेक्षा, वृषभध्वज, उपशांत, शिव, प्राचीन स्थानाचा निवासी, प्रसिद्ध शुक्रेश्वर, व्याघ्रेश, आणि जंबुकेश्वर—या लिंगांचे दर्शन घेतल्यावर, मनुष्य संसाराच्या दुःखमय समुद्रात पुन्हा जन्म घेत नाही. महादेवाने हे सांगितल्यावर, त्यांनी सर्व दिशांना दृष्टिक्षेप केला. तेथे महेश्वर, देवांचा महान अधिपती, स्थापित झालेला पाहिल्यावर, ते संपूर्ण स्थान अचानक तेजस्वी झाले, जणू प्रकाशाने उजळले. मग, पशुपतीचे सिद्ध अनुयायी, पवित्र भस्माने उजळलेले, महेश्वराचे महान भक्त, आपल्या नियमात दृढ, तेथे प्रकट झाले. शेकडो भक्त महेश्वराला नमस्कार करून, योगेश्वराचे दर्शन घेत, योगध्यानात पूर्णपणे तल्लीन झाले. ते आपल्या आत्म्यात स्थिर झाले, जणू ईश्वरात विलीन झाले; आणि त्या वेळी देवांचा अधिपती, उमा-पती, त्यांच्या मध्ये उपस्थित होता. सर्वोच्च रूप धारण करून, तो प्रभू प्रकट झाला, जणू एकटाच उभा राहून संपूर्ण जगाला आपल्यात समाविष्ट करतो. विश्वाचा प्रभू ते सर्वोच्च रूप घेतल्यावर, पर्वतकन्या पार्वती, रोमांचित होऊन, त्या रूपाकडे पुन्हा पाहू शकली नाही. मग, ती देवी, हे रूप तिला दिसले नाही हे जाणून, स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर झाली; योगाने तिने प्रकृतीचे रूप धारण केले. मग ती पुन्हा त्या महान हराचे आणि त्याचे दर्शन घेऊ शकली; योगींनी विलय साधून पुरुषाचे दर्शन घेतले. सर्वांचे संसाराचे बीज जळून गेले, त्यांनी मनात पाच अक्षरी बीजमंत्र स्मरण केले. ते दिव्य रूप, सर्व पापांचा नाश करणारे, पूर्वी प्रकट झालेले, पुन्हा शुभ शरीर धारण करून निळ्या-रक्तवर्ण रूपात स्थित झाले. पर्वतकन्या पार्वतीने त्याचे दर्शन घेतले, तिच्या शरीरात आनंदाचा रोमांच उमटला; तिने त्याचे स्तुती केली, पायांवर नमस्कार केला आणि विचारले, “हे प्रभू, हे कोण आहेत?” मग देवांचा श्रेष्ठ महेश्वराने देवीला, पर्वतकन्येला सांगितले: “सुंदरि, माझ्या नियमाचे पालन करून, हे भक्त आणि उत्तम द्विज— त्यांनी येथे जे योग साधले, त्या एकाच जन्मात, या क्षेत्राच्या शक्तीने आणि माझ्या भक्तीने, सुंदरि— माझ्या स्वरूपाने मी त्यांना कृपा दिली; म्हणून हे महान क्षेत्र, ब्रह्मा आणि अन्य देवांनी सेवा केलेले— विद्वान ब्राह्मण, सिद्ध तपस्वी, प्रत्येक महिन्यात आठव्या आणि चौदाव्या तिथीला येथे पूजा करतात. दोन्ही पक्षात, देवी, वाराणसीमध्ये पूजा केली जाते, विशेषतः चंद्र-सूर्य ग्रहण आणि कार्तिक महिन्यात. सर्व पवित्र उत्सव, विषुव आणि अयन, पृथ्वीवरील सर्व तीर्थस्थाने वाराणसीमध्ये आहेत, आणि जाह्नवी तेथे— उत्तरवाहिनी पवित्र नदी, माझ्या जटेतून, आणि तुझ्या वडिलांच्या, हिमालयपुत्री, शुभ हिमवत्कन्या, उगम पावते.