ब्रह्मदेव, जो पंचमुखी आणि सर्व सृष्टींचा आदिपुरुष आहे, त्याने आपल्या पाच मुखांनी त्या मंत्ररूप रत्नाचे ग्रहण केले. त्या वेळी, नाम आणि नामी यांच्या संबंधाने त्याने परमेश्वराचे तत्त्व जाणले. पार्वती देवी, लक्षात ठेव, त्रैलोक्यपूजित असलेला शिव हाच पाच अक्षरी मंत्राने सूचित होतो. तो सर्वोच्च मंत्र त्याचा अर्थ सांगणारा आहे आणि तो पाचाक्षरी मंत्र त्याच्यामध्येच स्थिर आहे. योग्य पद्धतीने त्या मंत्राचा उपयोग समजून, सिद्धी प्राप्त केल्यानंतर, त्या महात्मा पंचानन ब्रह्मदेवाने आपल्या पुत्रांना, लोककल्याणासाठी, तो महान पाचाक्षरी मंत्र सांगितला. त्यांनी तो मंत्र प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाकडून मिळवला आणि मग त्या पुत्रांनी सर्वश्रेष्ठ शिवाची, जो सर्वात श्रेष्ठ आहे, भक्तीपूर्वक पूजा करायचे ठरवले. तेव्हा त्रिमूर्तीमध्ये श्रेष्ठ असलेले शिवशंकर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी त्यांना सर्व ज्ञान व अणिमा इत्यादी आठ सिद्धी दिल्या. या ज्ञानी पुत्रांनी वर मिळवून, अधिक उपासनेसाठी, सुंदर मेरू पर्वताच्या शिखरावर, मुंजवान नावाच्या पर्वतावर, जे नेहमी मला प्रिय, कीर्तीमान, आणि माझ्या गणांनी रक्षित आहे, तिथे विश्वनिर्मितीसाठी अत्यंत कठोर तप सुरू केले. त्या प्राचीन ऋषींनी, हजार देववर्षे, केवळ वायूवर निर्वाह करत, उभ्याने तप केले, कृपा मिळवण्यासाठी. त्यांच्या महान भक्तीला पाहून, मी तत्काळ त्यांच्या समोर प्रकट झालो—पंचाक्षरी मंत्र, त्याच्या ऋषीवृत्तात, देवता, शक्ती आणि बीजासहित. मी त्या महान ऋषींना सहांग न्यास, दिक्पालकांच्या मर्यादा, आणि सर्व उपासना पद्धती समजावून दिल्या, विश्वाच्या कल्याणासाठी. मंत्राची महिमा ऐकून, त्या तापस्वी ऋषींनी सर्व उपासना विधिपूर्वक केली. त्या मंत्राच्या सामर्थ्यामुळे, त्या काळी, देव, दैत्य, मानव, सर्व वर्ण, त्यांच्या उपविभागांसह आणि उत्तम धर्म, हे सर्व प्रकट झाले. पूर्वकाळी जसे विश्व, वेद आणि महर्षी निर्माण झाले, तसेच या पंचाक्षरी मंत्राच्या प्रभावाने त्यांनी ऐकले आहे. सनातन धर्म, देव आणि हे अखिल विश्व यांचे अस्तित्व आहे, आणि आता मी हे सर्व सविस्तर सांगतो, लक्षपूर्वक ऐक. ही मंत्रवाणी—अल्पाक्षरी पण अर्थगर्भ—वेदाचा सार आहे, मुक्तिदायक, आदेशाने स्थिर, शंका रहित, आणि शिवस्वरूप आहे. विविध सिद्धींनी युक्त, दैवी, सर्वांना प्रिय, निश्चित अर्थाची आणि गूढ—अशी ही माझी सर्वोच्च वाणी आहे. हा मंत्र सहज उच्चारता येतो, सर्व कार्यसिद्धीस कारणीभूत आहे, सर्व ज्ञानाचा बीज आहे, आणि सर्व मंत्रांमध्ये श्रेष्ठ व सुंदर आहे. अत्यंत सूक्ष्म असूनही अर्थगर्भ, वटवृक्षाच्या बीजासारखा जाणावा; तो वेद तिन्ही गुणांपलीकडे आहे, सर्वज्ञ, आणि सर्व कर्मांचा स्वामी आहे. एकाक्षरी ‘ॐ’ हा शिवच आहे, सर्वत्र व्यापलेला; सूक्ष्म षडक्षरी मंत्रात शिव पंचाक्षरी स्वरूपात वास करतो. शिव स्वतःच नाम आणि नामी स्वरूपात, दोन्ही प्रकारे वास करतो; शिव हा ज्ञेय असल्याने नामी आहे, आणि मंत्र हा नाम आहे. नाम-नामी संबंध हा अनादि आहे आणि दोघांमध्येच स्थिर आहे—वेद असो वा शैव आगम, जिथे कुठे षडक्षरी मंत्र आहे तिथे. मंत्र नेहमीच प्रधान आहे; जगात पंचाक्षरी मंत्र श्रेष्ठ मानला जातो. मग अनेक मंत्रांची किंवा विस्ताराने ग्रंथांची गरजच काय? ज्याच्या हृदयात हा सर्वोच्च मंत्र वास करतो, त्याने जे काही अभ्यासले, ऐकले किंवा आचरणात आणले, ते सर्व साध्य होते. जो जाणता, नियमपूर्वक हा मंत्र म्हणतो, त्यालाच शिवज्ञान प्राप्त होते, आणि तेच सर्वोच्च पद आहे. हेच ब्रह्मज्ञान आहे; म्हणून ज्ञानीजनांनी नेहमी प्राणवासह पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा—हेच माझे अंतःकरण आहे. आता मी या मंत्राचे सर्वात गूढ, प्रत्यक्ष, अप्रतिम, मुक्तिदायक ज्ञान सांगतो—त्याचा ऋषी, छंद, आणि अधिष्ठान देवता. त्याचे बीज, शक्ती, स्वर, अक्षर, प्रत्येक अक्षराचे स्थान—वामदेव ऋषी, पंक्ति छंद, असे सांगितले आहे. सुंदर मुखवाली पार्वती, मीच या मंत्राचा शिव देवता आहे; ‘न’ पासून सुरू होणारी अक्षरे पंचमहाभूतस्वरूप आहेत. प्रणव (ॐ) स्वतः आत्मा आहे, सर्वव्यापी आणि अविनाशी; आणि तू, देवी, सर्व देवतांनी पूजिता, हे या मंत्राची शक्ती आहेस. तुझे प्रणव एक, माझे दुसरे; तुझे प्रणव, देवी, मंत्रांचे मूळ आहे—यात कणभरही शंका नाही. माझ्या प्रणवात ‘अ’, ‘आ’ आणि ‘म’ ही अक्षरे स्थिर आहेत; ‘उ’, ‘म’ आणि ‘अ’ हा त्याचा क्रम आहे. तुझे प्रणव सर्वोच्च, त्रैपदी आणि दीर्घ आहे; ॐकाराचा ऋषी ब्रह्मा आहे, आणि त्याचे रूप शुभ्र आहे. त्याचा छंद गायत्री आहे, आणि परमात्मा अधिष्ठान देवता आहे; पहिले आणि चौथे स्वर उदात्त, आणि दुसरेही तसेच. पाचवे स्वर स्वरित, मधला निःषध; ‘न’ अक्षराचे रंग पिवळे, आणि स्थान पूर्वाभिमुख. इंद्र अधिष्ठान देवता, छंद गायत्री, ऋषी गौतम; ‘म’ अक्षर काळ्या रंगाचे, आणि स्थान दक्षिण. छंद अनुष्टुप, ऋषी अत्रि, देवता रुद्र; ‘शि’ अक्षर धूसर रंगाचे, आणि स्थान पश्चिम. विश्वामित्र ऋषी, त्रिष्टुप् छंद, देवता विष्णू; ‘व’ अक्षर सुवर्ण रंगाचे, आणि स्थान उत्तर. ब्रह्मा अधिष्ठान देवता, बृहती छंद, ऋषी अत्रि; ‘य’ अक्षर लाल रंगाचे, आणि स्थान वर म्हणजे विराट. छंद ऋषी, भरद्वाज ऋषी, देवता स्कंद; आता मी त्याचा न्यास सांगतो, जो सर्व सिद्धी देणारा आणि मंगल आहे. त्रैगुण्य न्यास सर्व पापे दूर करतो; सृष्टी, स्थिती आणि लय यानुसार तो त्रैगुण्य न्यास मानला जातो. या प्रकारे, पंचाक्षरी मंत्राच्या दिव्य रहस्याचा आणि त्याच्या सामर्थ्याचा महिमा सांगितला गेला आहे.