या दिव्य आख्यायिकेची सुरुवात होते शिवलिंगाच्या विविध रूपांच्या पूजनाने, जसे वेगवेगळ्या दैवतांनी आणि दिव्य प्राण्यांनी आपल्या-आपल्या भक्तीनुसार पूजले. नीलमणीच्या शिवलिंगाची नेहमीच विष्णू उपासना करतो; माणिक्याच्या लिंगाचे पूजन इंद्र करतो; तर सुवर्णाच्या लिंगाची उपासना विश्रवाच्या पुत्राने केली. विश्वेदेवांनी चांदीच्या लिंगाचे पूजन केले, वसूंनी तेजस्वी आणि सुंदर लिंगाची पूजा केली. वायूने हरितालाच्या लिंगाची उपासना केली आणि अश्विनी कुमारांनी पृथ्वीच्या लिंगाची. राजा वरुणाने स्फटिकाच्या लिंगाची पूजा केली; आदित्यांनी तांब्याच्या लिंगाची; तर सोमाचा बुद्धिमान स्वामी अद्वितीय मोत्याच्या लिंगाची उपासना करतो. अनंतासारख्या महान नागांनी सुंदर प्रवाळाच्या लिंगाची, दैत्यांनी लोखंडाच्या लिंगाची, आणि महान आत्म्यांनी असलेल्या राक्षसांनी पूजन केले. गुह्यकांनी त्रिमिश्र धातूच्या लिंगाची, गणांनी सर्व धातूंच्या लिंगाची पूजा केली. चामुंडेने वाळूच्या लिंगाची, तर मातृका देवींनी आपापल्या भक्तीनुसार पूजन केले. नैरृतिने भक्तीने लाकडाच्या लिंगाची पूजा केली; यमाने सुंदर पाचूच्या लिंगाची, आणि नीलादि रुद्रांनी शुद्ध, पवित्र राखेच्या लिंगाची उपासना केली. लक्ष्मीने लक्ष्मीवृक्षाच्या लिंगाची, गुहाने गोमयाच्या लिंगाची, आणि ऋषींनी उत्तम कुशाच्या लिंगाची पूजा केली. वामा इत्यादी देवींनी फुलांच्या लिंगाची, मनोन्मनीने सुगंधित लिंगाची, तर सरस्वतीने रुद्रासाठी रत्नाच्या लिंगाची उपासना केली. दुर्गेने सुवर्णमय, परम महादेवाचे लिंग, त्याचा वेदीसह, भयानक आणि पीठाचे लिंग, सर्व मंत्र आणि शुभ तुपाच्या नैवेद्यासह पूजले. सर्व वेद दहीमय आहेत; प्रेतात्मे शिसामय; प्रत्येकाने ब्रह्माच्या कृपेने योग्य स्थान प्राप्त केले. या सर्वांचे सार सांगायचे तर, हे संपूर्ण चराचर जग शिवलिंगाची उपासना करूनच स्थिर आहे—यात कणभरही शंका नाही. शिवलिंग सहा प्रकारचे असते, त्यांच्या द्रव्यांनुसार; त्यांचे विभाग चव्वेचाळीस असून, चार प्रकारे वर्णन केले आहेत. पहिले लिंग शिलाजात—दगडाचे—आणि ते चार प्रकारचे; दुसरे रत्नज, सात प्रकारचे; तिसरे धातुज, आठ प्रकारचे; चौथे लाकडाचे, सोळा प्रकारचे; पाचवे मृन्मय—मातीचे—दोन प्रकारचे; सहावे तात्कालिक लिंग, सात प्रकारचे मानले गेले. रत्नज लिंग समृद्धी देते; शिलाजात सर्व सिद्धी प्राप्त करून देते; धातुज लिंग संपत्ती देते; लाकडाचे लिंग भोगांची प्राप्ती घडवते. मृन्मय लिंग शुभ आणि सर्व सिद्धी देणारे; शिलाजात लिंग श्रेष्ठ, तर धातुज मध्यम मानले जाते. लिंगांचे असंख्य प्रकार असून, मुख्यतः नऊ प्रकार आहेत; त्याच्या पायथ्याशी ब्रह्मा, मध्यभागी त्रैलोक्यनाथ विष्णू असतो. वरच्या बाजूस रुद्र, महादेव—प्रणव, सदाशिव—आहे. लिंगाची वेदी ही महादेवी, त्रैगुण्ययुक्त अंबिका आहे. जो तिच्यासमवेत पूजन करतो, त्याने देवी व देव दोघांचे पूजन घडते, मग ते शिलाजात, रत्नज, धातुज वा लाकडाचे असो. मातीचे वा तात्कालिक लिंगही भक्तीने स्थापिले, तर शुभ फल मिळते—देवतांचे, कमळांचे, अग्नीचे, जलाचे, संपत्तीचे स्वामी देखील तसेच करतात. सिद्ध पुरुष, विद्याधर, नागराज, यक्ष, दैत्य, किन्नर यांनीही या परम पुण्यात्म्याचे स्तवन केले; दैवी ढोलांच्या निनादात त्याने पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि त्यापलीकडचे लोक तेजाने प्रकाशित केले. जो योग्य रीतीने लिंग स्थापनेसाठी पुढे जातो, तो आपल्या तेजस्वी तलवारीने ब्रह्मांड अंड फोडून निर्भयपणे बाहेर येतो. शिलाजात, रत्नज, धातुज, लाकडाचे, मृन्मय, तात्कालिक—या सर्व लिंगांचा त्याग करून, पूर्ण स्वरूपाची स्थापना करावी. स्कंदमासात विधीपूर्वक लिंगाची स्थापना केल्यास, ते चमेलीच्या फुलासारखे शुभ्र आणि गायीच्या दूधासारखे शुभ मानले जाते. रुद्र, निःसंशय मानव रूप धारण करून वास करतो; त्याचे दर्शन व स्पर्श केल्याने लोकांना सर्व सिद्धी प्राप्त होते. शेकडो कल्पे गेल्या, तरीही त्याचे पुण्य मी सांगू शकत नाही, म्हणून त्याची योग्यरीत्या स्थापना करावी. प्रभूचे हे दैवी, शुभ्र रूप सर्व मर्त्यजनांच्या ध्यानास योग्य आहे; मात्र योग्यांसाठी ते निराकार आहे. तो निराकार, शुद्ध, सनातन आहे; तरीही त्याने साकार रूप कसे धारण केले? हे पूर्वी ऐकले होते, ते सांग. काहींनी, जे सर्वोच्च सत्य जाणतात, त्याला पवित्र प्रणवरूप मानले; हीच ज्ञान आहे, असे त्यांनी सांगितले, जे सर्वोच्च शास्त्रातून उत्पन्न झाले. ध्वनी आणि इतर वस्तूंविषयीचे ज्ञान म्हणजेच ज्ञान; हे ज्ञान त्रुटीविरहित असले, असे काही म्हणतात, तर काही 'नाही' असे म्हणतात. जे ज्ञान शुद्ध, निर्मळ, भेदरहित, अवलंबनरहित आहे, जे गुरूचे स्वरूप प्रकट करते, त्याला काही ऋषी व ब्राह्मण 'ज्ञान' म्हणतात. मुक्ती केवळ ज्ञानाने मिळते; कृपा ही ज्ञानप्राप्तीसाठी असते; या दोन्हीने योगी मुक्त होतो आणि आनंदाने भरून जातो. काही ऋषी म्हणतात, की क्रियेने त्याचे संबंध जोडले जातात; कल्पित रूप मागे घेऊन तो केवळ स्वेच्छेने कृती करतो. आकाश हे प्रभूचे शिर आहे; अवकाश हे परमेश्वराचे नाभी; चंद्र, सूर्य आणि अग्नी त्याचे नेत्र; दिशा या त्या महात्म्याचे कान. पाताळ त्याचे पाय, समुद्र वस्त्र; सर्व देवता त्याचे हात, आणि तारे त्याची अलंकारे. प्रकृती ही त्याची पत्नी, आणि पुरुष म्हणजेच लिंग; त्याच्या मुखातून सर्व ब्राह्मण व ब्रह्मा उत्पन्न झाले. इंद्र व उपेंद्र त्याच्या हातांतून, क्षत्रिय महात्म्यातून, वैश्य त्याच्या मांड्यांतून, आणि शूद्र पिनाकधारीच्या पायांतून उत्पन्न झाले. कमळमंडल व इतर प्रकार त्याचे केस, असे सांगितले जाते; वाऱ्यांचा उद्गम त्याच्या नाकातून, गती श्रवणातून, आणि स्मरण देखील त्याच्यापासून. अशा प्रकारे, या विश्वातील सर्व देवता, ऋषी, जीव, आणि तत्वे या शिवलिंगाच्या विविध रूपांतून, भक्तीपूर्वक पूजन करतात आणि त्याच्या कृपेने सर्व काही साध्य होते.