एकदा, सर्व देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भगवान शिवाच्या लिंगस्वरूपाची पूजा कशी करावी, याचे अत्यंत पवित्र आणि गूढ रहस्य सांगितले गेले. अनादी, नित्य असलेल्या या लिंगस्वरूपाची भक्तिपूर्वक पूजा करावी, आणि सर्व प्राणी पंचप्रणवांनी शुद्ध करावेत, असे विधान झाले. पंचप्राणायामांसह, आणि प्राणायामात तल्लीन असलेल्या भक्तांसह, देवांचा श्रेष्ठ शिव, चार प्रणवांचा संग करून पूजला जातो. त्यानंतर, तीन प्रणवांनी आणि त्याच प्रकारच्या प्राणायामांनी, ओंकार दोन प्रकारे ठेवून, प्राणायामात तल्लीन होऊन, ओंकाराचा उच्चार करत, प्राण आणि अपान यांना संयमित करावे. ज्ञानरूपी अमृत आणि प्रणवाने सर्व अंगांना परिपूर्ण करावे. मग, चार प्रकारचे म्हणून ओळखले जाणारे तीन गुण, अहंकार, सूक्ष्म तत्त्वे, स्थूल तत्त्वे आणि ज्ञानेंद्रिये—ही सर्व शुद्ध केली जातात. कर्मेंद्रिये आणि द्वैतस्वरूप देखील शुद्ध करून, चैतन्यस्वरूप आत्म्याला शरीर मानून, अग्नीच्या भस्माने स्पर्श करावा. वायू, आकाश, जल आणि पृथ्वी या भस्मांनी देखील, जो योगी दिवस-रात्रीच्या तीन संधीकाळी स्वतःला अंगाला लावतो, तो सर्व तत्त्वांचा ज्ञाता होतो. हेच पाशुपत व्रत भगवान भवाने बंधनातून मुक्तीसाठी सांगितले आहे. अशा प्रकारे पाशुपत कर्म केल्यावर आणि परमेश्वराची पूजा केल्यावर, प्राचीन काळी मला आणि महात्मा विष्णूला लिंगाचे दर्शन झाले. जेव्हा आम्ही सर्व कार्यांसाठी काळजीपूर्वक देवाची पूजा करतो, तेव्हा एका वर्षात कोणतीही सृष्टी जन्म घेत नाही. माझ्यासाठी आणि विष्णूसाठी, बाह्य आणि अंतर्गत—दोन्ही प्रकारे—परमेश्वरच पूज्य आहे, हेच आमचे व्रत आहे. ऋषींच्या मनात याबद्दल कधीच शंका नाही; म्हणूनच शिवाची पूजा करावी. जो क्षणभरही केवळ शिवाचा विचार करत नाही, त्याच्या आयुष्यात मोठा दोष, भ्रम, आणि मूढपणा येतो; कारण जे भवाला समर्पित आहेत, त्यांना कधीही दुःख लागत नाही. जे भवाचे स्मरण करतात, त्यांना सुंदर गृह, दिव्य अलंकार, स्त्रिया आणि इच्छेप्रमाणे धन मिळते—ही शिवपूजेची फळे आहेत. जे स्वर्गातील मोठ्या सुखांची आणि राज्याची इच्छा करतात, त्यांनी नेहमी महेश्वराच्या लिंगस्वरूपाची भक्ती करावी. शिवाने या संपूर्ण जगाला नष्ट केले, परंतु तो स्वतः कधीही पापांनी लिप्त होत नाही. माझ्या शिलालिंगाची सर्व देवता पूजाअर्चा करतात. अशा प्रकारे, प्रथम रुद्राची पूजा करून, त्रैलोक्यनाथाची स्तुती केली. त्या काळापासून, इंद्र आणि इतर देवांनी पाशुपत व्रत अंगीकारले, भस्माने शरीर लिंपून, परमेश्वराची भक्ती सुरू केली. त्यानंतर, विश्वकर्म्याने ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने प्रत्येक देवतेच्या अधिकारानुसार लिंगांची निर्मिती केली आणि त्यांना अर्पण केली. नीलमणीचे लिंग नेहमी विष्णू पूजतो; माणिक्याचे इंद्र पूजतो; सोन्याचे लिंग कुबेर पूजतो. विश्वदेव चांदीचे लिंग, वसु तेजस्वी लिंग, वायू हरितालूचे, अश्विनी कुमार पृथ्वीचे लिंग पूजतात. वरुण स्फटिकाचे, आदित्य तांब्याचे, सोमाचा स्वामी अद्वितीय मोत्याचे लिंग पूजतो. अनंतादी महानाग सुंदर प्रवाळाचे लिंग, दैत्य लोखंडाचे, राक्षस लोखंडाचे लिंग पूजतात. गुप्तगण त्रिमिश्र धातूचे, गण सर्वधातूचे, चामुंडा वाळूचे, मातृका बालकांनो, लिंग पूजतात. नैरृती भक्तीने लाकडाचे, यम सुंदर पन्न्याचे, नीलादि रुद्र शुभ भस्माचे लिंग पूजतात. लक्ष्मी लक्ष्मीतरुचे, गुहा गोमयाचे, ऋषी कुशाचे लिंग पूजतात. वामा आदिदेवी फुलांचे, मनोन्मनी सुगंधी, सरस्वती रत्नमय लिंग पूजते. दुर्गा सोन्याचे, महादेवाचे लिंग, त्याच्या वेदीसह, तिखट आणि पीठाचे, सर्व मंत्र व शुभ तुपाच्या नैवेद्याने पूजते. सर्व वेद दहीचे, प्रेत सीसाचे बनवले आहेत; प्रत्येकाने ब्रह्मदेवाच्या कृपेने आपापली योग्य जागा प्राप्त केली. येथे अधिक शब्दांची गरज नाही—संपूर्ण चराचर जग शिवलिंगाची पूजा करून स्थिर झाले आहे, यात शंका नाही. लिंग सहा प्रकारचे सांगितले आहे, त्यांचे पदार्थानुसार विभाग आहेत, एकूण चाळीस प्रकार आहेत. पहिले शिलाजन्म, ते चार प्रकारचे; दुसरे रत्नजन्म, ते सात प्रकारचे; तिसरे धातुजन्म, ते आठ प्रकारचे; चौथे लाकडाचे, ते सोळा प्रकारचे; पाचवे मृत्तिकेचे, ते दोन विभाग; सहावे तात्पुरते, ते सात प्रकारचे. रत्नजन्म लिंग समृद्धी देते, शिलाजन्म सर्व सिद्धी देतो, धातुजन्म संपत्ती देतो, लाकडाचे लिंग भोग प्राप्त करतो. मृत्तिकेचे लिंग सर्व सिद्धी देते, शुभ मानले जाते; शिलाजन्म श्रेष्ठ, धातुजन्म मध्यम आहे. लिंग अनेक प्रकारचे, एकूण नऊ सांगितले आहेत. त्याच्या पायथ्याशी ब्रह्मा, मध्यभागी विष्णु, आणि सर्वात वर रुद्र, महादेव, प्रणवरूप सदाशिव असतो. लिंगाची वेदी महादेवी, ती त्रैगुण्यस्वरूप अंबिका आहे. जो तिच्यासह पूजन करतो, त्याने देवी आणि देव दोघांची पूजा केलीच असे मानतात—ते लिंग कोणत्याही प्रकारचे असो: शिला, रत्न, धातू किंवा लाकडाचे. अशा प्रकारे, शिवलिंगाची पूजा ही सर्व जगाच्या मंगलासाठी, मोक्षासाठी आणि सर्व सिद्धीसाठी अनिवार्य आहे—हेच या पवित्र कथा-श्रवणातून आपल्याला समजते.