लिङ्गपुराणम्

प्रिय बालका, वसिष्ठ ऋषी, आपल्या नातवाच्या कमळासारख्या मुखातून ही ऋच उदयास आली आहे—असा मधुर संबोधनाने परमेश्वराने वसिष्ठांना सांगितले. "हे महामुनी, शक्तीचा हा पुत्र, तुझा नातू, माझाही आहे आणि तुझाही; तो सामर्थ्यवान आहे. म्हणून, हे ब्रह्मपुत्रश्रेष्ठ, शोक सोडून उठ." परमेश्वर पुढे म्हणाले, "तो अजून गर्भात असतानाच रुद्रभक्त आहे, रुद्राची उपासना करतो; रुद्राच्या कृपेने तुझा वंश टिकून राहील." अशा प्रकारे दयाळू परमात्म्याने सांगितल्यावर ते वसिष्ठ ऋषींच्या दृष्टीआड अदृश्य झाले. त्या वेळी तेजस्वी वसिष्ठांनी कमळनयन प्रभूला वंदन केले आणि जरी प्रभू अदृश्य झाले असले, तरी त्यांनी श्रद्धेने गर्भावर हात ठेवला. "अरे पुत्रा, पुत्रा!" असे हाक मारत वसिष्ठ दु:खाने कोसळले. अरुंधती रडू लागली आणि ब्राह्मणांनी तिला सांत्वना दिली. स्वतःच्या पुत्राची आठवण येऊन वसिष्ठ पुन्हा म्हणाले, "ये, ये माझ्या बाळा! शक्ती, बघ, तुझा पुत्र—वंशाचा आधार!" "मी आणि तुझी आई तुझ्याकडे येऊ," असे म्हणत ब्राह्मण रडत अरुंधतीला मिठी मारून धरतात. शक्तीची पत्नी दु:खाने आपल्या पोटावर हात मारते आणि त्या वेदनेने शक्तीच्या वासाचे नाश करून ती अदृश्य होते. ती जमिनीवर पडून आक्रोश करते, त्यावेळी अरुंधती घाबरते आणि वसिष्ठ महान ऋषीही भयभीत होतात. दोघे मिळून आपल्या सूनबाईला उचलतात आणि भयाने थरथरत तिला विचारतात, "अगं, तू आपल्या कमळासारख्या हातांनी पोटावर का मारलेस? वसिष्ठांचा दुर्मिळ वंश नष्ट करायचा तुझा हेतू कसा झाला? सांग, हे सती साध्वी!" "शक्तीचा पुत्र, तुझाच पुत्र, त्याच्या मुखातील अमृत अनुभवले आहे; म्हणून तो आपले शरीर राखण्याचा निर्धार करतो. म्हणून, हे सती, शरीराची रक्षा कर." असे तिला समजावले. त्यावेळी अरुंधती वसिष्ठांच्या बाजूला उभी राहिली आणि अशांत चित्ताने म्हणाली, "हे धर्मज्ञ, या ऋष्याचा प्राण फक्त तुझ्यावर अवलंबून आहे. माझ्या जीवनाचे रक्षण कर, आणि शरीराची परिचारिका म्हणून जे हितकारक आहे ते कर." "मी जर या महान ऋष्याचे रक्षण करायला ठरवले, तर माझे शरीर शुभ असो वा अशुभ, मी ते कसेही करून राखीन. सुख-दु:ख दोन्ही अनुभवलं, आणि मी पतिव्रता नाही, हे निःसंशय; मी दु:खाने जळत आहे कारण मी तुझी कन्या आहे, हे ऋषे." "अरे, मी काही अद्भुत पाहिले; मी दु:खाची पात्र आहे, प्रभो. तूच माझे दु:ख दूर कर, हे ब्रह्मन्, ब्रह्मपुत्र, जगाचे गुरु!" "तरीही, पतीपासून वंचित स्त्रीला येथे दु:खच मिळते; माझे रक्षण कर, अन्यथा मी अपमानित होईन." "वडील, आई, पुत्र, नातू, सासरे—हे स्त्रियांसाठी खरे नातेवाईक नाहीत; पतीच खरा आप्त आणि श्रेष्ठ आश्रय आहे." "ज्ञानी लोकांनी आत्म्याबद्दल जे सांगितले तेही अर्धसत्य आहे; कारण शक्ती गेला आणि मी राहिले—तेही येथे खोटे ठरले." "अरे, माझे मन किती कठोर आहे, हे ऋषिश्रेष्ठ! प्राणाहून प्रिय पती सोडून मी क्षणभरही येथे राहते." "वसिष्ठांवर अवलंबून, जणू वेल झाडावर, मी उपटली गेली तरीही जिवंत आहे; पतीने टाकलेली मी दु:खी आहे." सूनबाईचे हे बोल ऐकून वसिष्ठ आणि अरुंधती विवेकाने आपल्या आश्रमात परतण्याचा निश्चय करतात. मोठ्या कष्टाने वसिष्ठ दांपत्य आपल्या आश्रमात परततात; वसिष्ठ ध्यानात मग्न होऊन अदृश्यपणे आश्रमात प्रवेश करतात. शक्तीची पत्नी, पतीनिष्ठा, वंशाच्या रक्षणासाठी कसेबसे आपला गर्भ सांभाळते. दहाव्या महिन्यात, शक्तीच्या पत्नीने तेजस्वी पुत्रास जन्म दिला, जसा अरुंधतीने आपल्या सामर्थ्यानुसार पुत्रास जन्म दिला. तीने जसा दितीने विष्णूला, स्वाहेने गुहाला, अग्निपत्निने समिधेतून पुत्राला, तसे शक्तीच्या पत्नीने पराशरालाच जन्म दिला. त्या वेळी, शक्तीचा पुत्र पृथ्वीवर अवतरला आणि शक्ती सर्व दु:खांतून मुक्त होऊन पितरांमध्ये समत्व प्राप्त करतो. पितरांमध्ये वसिष्ठ आपल्या बंधूंसह तेजाने चमकू लागले, जसे सूर्य आदित्यांमध्ये. तेव्हा पितरांनी गाणी गायली, आजोबा-परत्पूर्वजांनी नृत्य केले, आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण पराशराच्या अवतरणावर आनंदित झाले. जे ब्रह्मज्ञान सांगतात ते पृथ्वीवर नृत्य करू लागले, देवांनी स्वर्गात नृत्य केले, आणि पुष्करादी देवांनी आकाशातून पुष्पवृष्टी केली. राक्षसांच्या नगरातील द्विजांनी मोठा गजर केला, आणि आश्रमात राहणाऱ्या ऋषींना आनंदाचा भरती आला. जसा सूर्य अंड्यातून उगवतो, तसे पराशर प्रकट झाले; जसा चतुर्मुख मेघातून, किंवा सूर्य आकाशातून चमकतो, तसा त्याचा आविष्कार झाला. अदृश्य राहिलेल्या शक्तीपत्नीला पुत्राच्या दर्शनाने आणि पतीच्या आठवणीने आनंद व दु:ख दोन्ही वाटले; हेच अरुंधतीलाही झाले होते. ती युवती, तेजस्वी पुत्र पराशराला पाहून, गहिवरून, गळा दाटून रडू लागली आणि जमिनीवर पडली. ती निर्मळ हास्याने, अश्रुनयनाने, पराशराचे स्तवन करू लागली—जो ज्ञानात महान, निष्पाप, देव-दानवांनी पूजिला जातो—even as a newborn. "हे वसिष्ठपुत्र, तू जिथे असशील तिथे आपल्या निष्पाप पुत्राचा, आपल्या स्वतःच्या मुलाचा, दर्शन घे! मला सोडून, दु:खी चेहऱ्याने, आपल्या मुलाला पाहण्याची आस धरून मी वनात राहते!" "हे शक्ती, आपल्या सहा मुखांच्या पुत्राला, भावंडांसह, जसा महेश्वर आपल्या गणांसह आनंदाने पाहतो तसा पाह!" तेव्हा वसिष्ठ, श्रेष्ठ ऋषी, तिचा विलाप ऐकून, आपल्या सूनबाईला, दु:खाने व्याकुळ झालेल्या, म्हणाले, "रडू नकोस.