प्राचीन काळी, कठोर तप करून, देवाधिदेव शंकरांची भक्तिपूर्वक उपासना केल्यावर एक अद्भुत वर प्राप्त झाला होता—जो कोणी नेहमी प्रणवासह 'वासुदेव' या नामाचा, भगवत् या शब्दासह, नमस्कारपूर्वक भक्तिपूर्वक जप करतो, तो ज्ञानी पुरुष ध्रुवाच्या अचल स्थानाला प्राप्त होतो. त्यावेळी सर्व देवता, गंधर्व, सिद्ध, श्रेष्ठ ऋषी आणि त्यांच्या माता, हे सर्व त्या स्थानावर स्थिर झाले. भगवान विष्णूच्या आज्ञेने, तेजस्वी ध्रुवाने बारा अक्षरी मंत्राने तेजस्वी लोकांमध्ये स्थान प्राप्त केले. त्याने महान सिद्धी मिळवली; हे मी तुला सांगितले आहे. म्हणून, जो कोणी वासुदेवाला नमस्कार करतो, त्याला ध्रुवलोकाची प्राप्ती होते आणि त्याची स्थिरता ध्रुवासारखी होते. आता, सूताजी, कृपया योग्य क्रमाने देव, दैत्य, गंधर्व, सर्प आणि राक्षस यांचा श्रेष्ठ उत्पत्तीवृत्तांत सांग. पूर्वीची सृष्टी ही संकल्प, दृष्टि आणि स्पर्श यांपासून निर्माण झाली असे सांगितले जाते; पण प्रचेतसपुत्र दक्षानंतर सृष्टी संभोगाने वाढली. जेव्हा दक्ष देव, ऋषी आणि सर्प निर्माण करत होता, तेव्हा जग वृद्धिंगत झाले नाही; मग संभोगाच्या योगाने वाढ झाली. दक्षाने जन्माने पाच हजार पुत्र उत्पन्न केले. त्यांना पाहून, विविध प्रजांची सृष्टी करण्याची इच्छा त्याच्या मनात निर्माण झाली आणि तो अत्यंत भाग्यशाली ठरला. त्यावेळी नारदांनी एकत्र जमलेल्या त्या हर्यश्व नावाच्या दक्षपुत्रांना सांगितले, "वरच्या आणि खालच्या दिशांना पृथ्वीची मर्यादा जाणून घ्या." तसेच, "हे श्रेष्ठ ऋषींनो, मग तुम्ही विस्ताराने जगाची सृष्टी करा," असेही नारदांनी सांगितले. हे ऐकून, ते सर्व दिशांना निघून गेले. आजही ते परत आले नाहीत, जसे नद्या समुद्राकडे जातात, तसेच ते हरवले. हर्यश्व नष्ट झाल्यावर प्रजापती दक्षाने पुन्हा एक हजार पुत्र जन्माला घातले; त्यांना शबल असे नाव पडले. सृष्टीच्या हेतूने हे पुत्र एकत्र आले. नारदांनी पुन्हा तेजस्वी शबलांना सांगितले, "पृथ्वीची मर्यादा जाणून, तुमच्या भावांबद्दल पुन्हा विचार करा. मग तुम्ही विस्ताराने जगाची सृष्टी कराल." हे ऐकून, त्यांनीही आपल्या भावांच्या मार्गानेच प्रस्थान केले. तेही हरवल्यावर प्रजापती दक्ष, प्रचेतसपुत्र, याने वैरिणीपासून साठ कन्या उत्पन्न केल्या. त्यातील दहा धर्माला, तेरा कश्यपाला, सत्तावीस सोमाला आणि चार अरिष्टनेमिला दिल्या. दोन भृगुपुत्राला, दोन कृशाश्वाला आणि दोन अंगिरसालाही दिल्या. त्यांची नावे विस्ताराने सांगितली आहेत. आता या दिव्य मातांच्या संततीचा विस्तार ऐक. मरुत्वती, वसू, यामी, लांबा, भानू आणि अरुंधती—या धर्मपत्नी आहेत. संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा आणि भामिनी या धर्माच्या पत्नी आहेत; त्यांची संतती सांगतो. विश्वेने विश्वेदेवांना जन्म दिला; साध्येने साध्यांना; मरुत्वतीने मरुतांना; वसूच्या पुत्रांना वसु म्हणतात. भानूच्या पुत्रांना भानव, मुहूर्ताच्या पुत्रांना मुहूर्तक, लांबाने घोषनामान, नागवीथीच्या पुत्राला यामिज असे नाव आहे. संकल्पेचा पुत्र संकल्प आहे. वसुंच्या सृष्टीची माहिती देतो—हे वसु सर्व दिशांना व्यापणारे तेजस्वी देव आहेत. वसुंची नावे: आप, ध्रुव, सोम, धर, अनिल, अनल, प्रत्युष आणि प्रभास—हे आठ वसु होत. अजेएकपाद, अहिर्बुध्न्य, विरूपाक्ष, सभैरव, हर, बहुरूप, त्र्यंबक, सुरेश्वर, सावित्र, जयंत, पिनाकी आणि अपराजित—हे एकूण अकरा रुद्र मानले जातात. आता कश्यपाच्या पत्नींपासून जन्मलेल्या पुत्रांची आणि नातवंडांची माहिती सांगतो. अदिती, दिती, अरिष्टा, सुरसा, मुनी, सुरभि, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इला, कद्रू, त्विषा, दनू—त्यांच्या संततीची माहिती देतो. चाक्षुष मन्वंतराच्या काळात तुषित नावाचे देव जन्मले. वैवस्वत मन्वंतरात बारा आदित्यांची स्मृती आहे—इंद्र, धाता, भाग, त्वष्टा, मित्र, वरुण, अर्यमन, विवस्वान, सविता, पुषा, अंशुमान आणि विष्णु—हे बारा आदित्य, हजार किरणांनी प्रकाशित, प्रसिद्ध आहेत. दितीला कश्यपापासून दोन पुत्र झाले—हिरण्यकशिपु आणि हिरण्याक्ष. दनूला कश्यपापासून शंभर बलवान पुत्र झाले; त्यात विप्रचित्ती प्रमुख ठरला. ताम्रेला सहा कन्या झाल्या—शुकी, श्येनी, भासी, सुग्रीवी, गृध्री आणि शुचि. शुकीने धर्माने पोपट आणि घुबडांना जन्म दिला; श्येनीने घारांना; भासीने बगळ्यांना. गृध्रीने गिधाडे आणि कबुतरे, पारावतीने इतर पक्षी, शुचिने हंस, सरस, कारण्ड, आणि प्लव पक्ष्यांना जन्म दिला. सुग्रीवीने बकरी, घोडे, मेंढ्या, उंट आणि गाढवे यांना जन्म दिला. विनतेने गरुड आणि अरुण या शुभ पुत्रांना जन्म दिला. तसेच, सौदामिनी नावाची एक कन्या जन्मली, जिला सर्व जग भयभीत होते. सुरसाने प्राचीन काळी हजार सर्पांना जन्म दिला. कद्रूने, आपल्या व्रताला पाळून, हजार डोके असलेले हजार सर्प जन्माला घातले; त्यात छवीने, त्यातील छवीस सर्प फार प्रसिद्ध आहेत. अशा प्रकारे, या सर्व देव, दैत्य, गंधर्व, सर्प आणि विविध जीवांची उत्पत्ती आणि विस्तार घडला, हे सविस्तर सांगितले गेले.