काही लोक सौम्य निसर्ग असलेल्या नागद्वीपात गेले आहेत, तर काहींनी गंधर्व किंवा वरुण लोकांमध्ये आपले स्थान मिळवले आहे. त्याचप्रमाणे, विविध जाती-जमातींतून आलेले म्लेच्छ आणि पुलिंद लोकही इथे आहेत. पूर्व दिशेला किरातांचा वास आहे, तर पश्चिमेच्या टोकाला यवन लोक राहतात; मध्यभागी ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य हे वसले आहेत आणि सर्वत्र शूद्र लोक विखुरले आहेत. हे सर्व लोक यज्ञ, युद्धकला आणि व्यापार या कार्यांत स्थिर आहेत आणि एकमेकांशी व्यवहार करतात. धर्म, अर्थ आणि काम या तीन पुरुषार्थांशी संबंधित राहून, प्रत्येक वर्ग आपापल्या जीवनातील योग्य आश्रमानुसार, निश्चयपूर्वक आणि अभिमानाने आपली कर्तव्ये पार पाडतो. इथे मानवी प्रयत्न स्वर्ग आणि मोक्ष यांच्या दिशेने असतात; त्यांची कर्मे युगानुसार बांधलेली आहेत, त्याच्यापलीकडे नाहीत, हे उत्तम मुनी. किंपुरुष देशात, माणसांचे आयुष्य दहा हजार वर्षांचे आहे; तेथे पुरुष सुवर्णवर्णी आहेत आणि स्त्रिया अप्सरांप्रमाणे सुंदर आहेत. हे सर्वजण रोग, शोक यांपासून मुक्त आहेत, शिवभक्तीमध्ये रमलेले, स्वभावाने शुद्ध, सुवर्णसदृश तेजस्वी असून, आपल्या पत्नींसोबत राहतात आणि प्लक्ष वृक्षाची फळे खातात. हरिवर्षातही लोक मोठ्या चांदीसारखे तेजस्वी आहेत; सर्वजण दैवी स्वरूपाचे असून, देवलोकातून खाली पडलेले आहेत. ते सर्वजण सर्वांच्या प्रभू हराची भक्ती करतात आणि शुद्ध ऊसाचा रस पितात; त्यांना वार्धक्याचा त्रास होत नाही, हे लोक कधीच वृद्ध होत नाहीत. इथे माणसे दहा हजार वर्षे जगतात; हा जो मध्यभाग आहे, त्याला इलावृत असे नाव आहे. या इलावृत प्रदेशात सूर्य चमकत नाही, लोक वृद्ध होत नाहीत; इथे ना चंद्र आहे, ना सूर्य, ना तारे, ना कोणतेही प्रकाशाचे साधन. येथील लोक कमळाप्रमाणे तेजस्वी, कमळासारखीच मुखे आणि कमळदलासारखी डोळ्यांनी युक्त आहेत, तसेच कमळपानासारखे सुगंधी आहेत; तेथेच जन्म घेतात आणि अस्तित्वात रममाण असतात. हे लोक जांभूळ फळांचा रस पितात, स्थिर आणि सुगंधी असतात; देवलोकातून आलेले लोक इथे जन्म घेतात आणि ते वृद्धत्व व मृत्यूपासून मुक्त असतात. हे उत्तम पुरुष इलावृत या दैवी प्रदेशात तेरा हजार वर्षे जगतात. जांभूळ फळाचा रस पिल्यामुळे त्यांना ना वार्धक्य, ना भूक, ना थकवा, ना मृत्यूचा अनुभव येतो. येथे जांभुनद नावाचे एक सुवर्णप्रकार उत्पन्न होते, जे देवांचे भूषण आहे आणि इंद्रगोप कीटकासारखे लाल तेजस्वी आहे. अशा प्रकारे मी या नव प्रदेशातील लोकांचे वर्ण, आयुष्य, अन्न आणि इतर वैशिष्ट्ये थोडक्यात सांगितली, पण सविस्तर नाही. हेमकूट पर्वतावर गंधर्व व अप्सरांचा समुदाय वास करतो, तर निशध पर्वतावर नाग, म्हणजेच शेष, वासुकी आणि तक्षक, यांचा वास आहे. तेथे त्र्यस्त्रीशती बलवान यज्ञदेव आनंद घेतात; नीलमणी पर्वतावर सिद्ध आणि शुद्ध ब्रह्मर्षी राहतात. शुभ्र पर्वत हा दैत्य आणि दानवांचा निवासस्थान आहे; श्रिंगवन् पर्वत नेहमीच पितरांचे निवासस्थान आहे. हिमवत पर्वत हा प्रमुख यक्ष, भूत आणि प्रभूचा प्रदेश आहे; सर्व पर्वतांमध्ये महादेव स्वतः हरी, ब्रह्मा आणि अंबिकेसह वास करतात. नंदी आणि गणांसह, प्रदेश आणि अरण्यांमध्ये, निळ्या, शुभ्र आणि त्रिशिखर पर्वतांवर, नीललोहित भगवंत सदैव वास करतात. सिद्ध, देव, आणि पितरांना हे भगवंत नेहमीच दिसतात, विशेषतः निळ्या, शुभ्र, तेजस्वी आणि सुवर्ण पर्वतांवर. मोरपिसयुक्त, सुवर्ण, आणि त्रिशिखर असलेले श्रिंगवन्—हे पर्वतराज जांबूद्वीपावर स्थिर आहेत. प्लक्ष आणि इतर द्वीपांवर सात-सात पर्वत आहेत, जे प्रत्येक दिशेला सरळ पसरले आहेत आणि त्यांना विभागीय पर्वत म्हणतात. प्लक्षद्वीपावर सात दिव्य महान पर्वत आहेत: गोंमेधक हा पहिला, चंद्र दुसरा, नारद तिसरा, दुंदुभी चौथा, सोमक पाचवा, सुमनस सहावा, आणि वैभ्रज हा सातवा पर्वत आहे. शाल्मलीद्वीपावरही सात पर्वत आहेत: कुमुद, उत्तम, बलाहक, द्रोण, कंक, महिष, आणि सातवा ककुद्मान. कुशद्वीपावरही सात प्रमुख पर्वत आहेत: विद्रुम, हेमपर्वत, द्युतिमान, पुष्पित, कुशेशय, हरिगिरी आणि सातवा मंदार. मंदार हा महादेवांचा निवासस्थान आहे; मंदा नावाची नदी तिथे आहे आणि मंदार पर्वत पाण्याचे धारक म्हणून ओळखला जातो. तिथे वृषध्वजधारी, पवित्र शिव, सर्वांचे प्रभू, सोम, नंदींसह, उत्तम सुवर्णमंदिरात वास करतात. पूर्वी महेश्वर मंदार पर्वताने तप करून प्रसन्न झाले आणि अविमुक्त या महाक्षेत्रात त्यांनी सर्वोच्च वर प्राप्त केला. आणि जेव्हा महान देवतेने निवासासाठी प्रार्थना केली, तेव्हा अंबेसह अविमुक्तातून येऊन मंदारावर वास केला. नंदी आणि गणांसह, सोम तिथेच राहतात आणि त्या स्थानाचा त्याग करत नाहीत. क्रौंचद्वीपावर सात प्रमुख पर्वत आहेत—क्रौंच, वामनक, अंधकारक, दिवावृत, विविंद, पुंडरीक आणि सातवा दुंदुभिस्वन. हे सर्व रत्नजडित पर्वत क्रौंचद्वीपावर आहेत. अशा प्रकारे, या विविध द्वीप, पर्वत, त्यांचे रहिवासी, त्यांच्या आयुष्याची वैशिष्ट्ये आणि त्यांचे दैवी स्वरूप, याचे वर्णन या पवित्र ग्रंथात सुसंगतपणे केले आहे.