हे ब्राह्मणांनो, या पवित्र व विस्तृत भूमीचे वर्णन अत्यंत अद्भुत आहे. अनंत, बुद्धिमान मुचकुंद राजा, बलवान शासक आणि पाताळ व स्वर्गात वास करणारे लोक यांच्याशी ही भूमी जोडलेली आहे. रसातल हे पर्वत आहे, शारकर म्हणजे तलातल, पीताला म्हणजे सुतल, आणि विटल हे प्रवाळासारखे तेजस्वी आहे. अटल आणि तल हे दोन्ही शुभ्र आहेत, तसेच त्यांच्या मध्ये जे काही शुभ्र आहे तेही. या सर्व तलांचा विस्तार पृथ्वीच्या खाली जितका आहे तितका मोठा आहे. या तलांची संख्या निश्चित करण्यात आली आहे; आकाशाची लांबी हजार योजने आणि दहा हजार योजने आहे. शंभर हजार आणि सात हजार ही घन तलांची मोजणी आहे; आकाशाचा मूळ भाग तीस हजार आहे. रसातल हे सुवर्ण आणि शुभ मानले जाते, येथे वासुकी आणि इतर नाग राहतात. तलातलमध्ये विरोचन, हिरण्याक्ष, नरक आणि इतर दैत्य सेवक आहेत; हे सर्व ऐश्वर्याने संपन्न आहे. सुतलमध्ये प्राचीन देव, वैनायक, कालनेमी आणि अन्य देव वास करतात. विटलमध्ये दानव, तारक, अग्निमुख, महान्तक, नाग आणि असुर प्रह्लाद राहतात. विटलमध्ये कंबळ, अश्व, वीर महाकुंभ आणि बुद्धिमान हयग्रीव यांच्या सेवेत प्रसिद्ध आहे. शंकुकर्ण, नमुचि आणि त्याचे अनुयायी, तसेच विविध वीरांनी विटलचे विभाजन केले आहे; त्यामुळे तल अतिशय सुंदर झाले आहे. या सर्व प्रदेशांमध्ये परमेश्वर अंबा, स्कंद, नंदिन आणि सर्वत्र गणांसह उपस्थित आहेत. या सर्व तलांवर सात सात पृथ्वीचे प्रदेश आहेत; मी तुम्हाला पृथ्वीच्या सात विभागांचे वर्णन करतो. पृथ्वी सात द्विपांनी बनलेली आहे, ज्या नद्या आणि पर्वतांनी परिपूर्ण आहेत, आणि सात महासागरांनी चारही बाजूंनी शोभा मिळवली आहे. जांबू, प्लक्ष, शाल्मली, कुश, क्रौंच, शाक आणि पुष्कर—हे सात द्वीप आहेत. या सातही द्वीपांमध्ये हर, आपल्या सर्व गणांसह, विविध रूपे धारण करून वास करतो. सातही महासागर अनुक्रमे—खार पाणी, ऊसाचा रस, मद्य, तूप, दही, दूध आणि गोड पाणी—यांनी भरलेले आहेत. या महासागरांमध्ये, शिव आणि त्याचे सेवक, पाण्याचा रूप घेऊन, लहरींच्या बाहूंनी क्रीडा करतात. जसे दूधाच्या महासागरात अमृत आहे, तसे हरी नेहमी दूधाच्या महासागरात योगनिद्रेत शिवाच्या साक्षात ज्ञानात विश्रांती घेतो. जेव्हा भगवंत जागे होतात, तेव्हा संपूर्ण जग जागे होते; आणि जेव्हा ते झोपतात, तेव्हा सर्व चराचर, त्यांच्या द्वारा व्यापलेले, झोपते. त्याच्यामुळे सर्व काही निर्माण, पोषण, संरक्षण आणि नाश होते—परमेश्वराच्या कृपेने. सुषेण नावाने, श्रेष्ठ ऋषी परम पुरुष अनिरुद्ध, ज्याच्या हातात शंख, चक्र आणि गदा आहेत, त्याची पूजा करतात. आणि आत्मज्ञानात श्रेष्ठ असणारे जे अनिरुद्धाचे ध्यान करतात, ते सर्व नारायणासारखे, सर्व संपत्तिने संपन्न आहेत. सदानंद, पुण्यवान सनक, सनातन, वालखिल्य ऋषी, सिद्ध, मित्र आणि वरुण—हे सर्व हरी, विश्वाचा स्रोत, सतत पूजा करतात. सातही द्वीपांमध्ये अनेक महान पर्वत आहेत, विविध शिखरांनी शोभित. काही पर्वत महासागरापर्यंत विस्तारलेले आहेत, गुहांसह; अनेक पृथ्वीचे अधिपती काळाच्या भारामुळे अस्तित्वात आले आहेत. परमेश्वराच्या शक्तीने, क्रौंच शत्रूच्या वंशजांनी, सर्व भूतपूर्व आणि भविष्य मन्वंतरांमध्ये, पृथ्वीवर राज्य केले आहे. मी तुम्हाला पृथ्वीच्या अधिपतींचे वर्णन करतो; स्वायंभुव मन्वंतरात आणि सर्व भूतपूर्व व भविष्य मन्वंतरात त्यांची माहिती सांगतो. हे सर्व अधिपती समान अभिमानाने आणि एकाच उद्देशाने राज्य करत होते; स्वायंभुव मनुचे नातवेदेखील अत्यंत शक्तिशाली होते. प्रियव्रताच्या वीर पुत्रांची नावे—आग्नीध्र, अग्निबाहु, मेध, मेधातिथी, वसु, ज्योतिष्मान, द्युतिमान, हव्या, आणि सवाना—हे आहेत. प्रियव्रताने त्यांना सातही भूमीवर अधिपती म्हणून अभिषिक्त केले. त्याने आग्नीध्रला जांबूद्वीपाचा अधिपती केला; मेधातिथीला प्लक्षद्वीपाचा अधिपती बनवले. शाल्मला, सौंदर्याने संपन्न, राजा झाला; कुशद्वीपात ज्योतिष्मान अधिपती झाला. द्युतिमानला क्रौंचद्वीपाचा राजा केले, आणि हव्या शाकद्वीपाचा अधिपती झाला. सवाना, जो व्रतधारी होता, पुष्कराचा अधिपती झाला; पुष्करमध्ये सवानाचा पुत्र महावीत जन्मला. धातकी आणि महावीत, हे दोघे श्रेष्ठ पुत्र होते; त्या प्रदेशाला महावीत या महान आत्म्याच्या नावाने ओळखले जाते. धातकीच्या नावाने त्याचा प्रदेश धातकीखंड म्हणतात; हव्या, शाकद्वीपाचा अधिपती, याचेही पुत्र झाले. जलद, कुमार, सुकुमार, मणिचक, कुसुमोत्तर, मोदक, आणि सातवा महाद्रुम—हे त्याचे पुत्र होते. पहिला प्रदेश, अलद, जलदाला दिला; दुसरा, कौमार, कुमाराला दिला. तिसरा, सुकुमार, सुकुमाराच्या नावाने ओळखला जातो; चौथा, मणिचक, येथे मणिचक म्हणून प्रसिद्ध आहे. अशा प्रकारे, या पवित्र भूमीचे, द्वीपांचे, महासागरांचे, पर्वतांचे, आणि अधिपतींचे वर्णन, सनातन धर्माच्या दिव्य कथेत, अत्यंत सौम्य आणि आदरयुक्त भावाने सांगितले आहे.