सूतांनी शंकराची महती स्पष्टपणे वर्णन केली आहे, असे ऐकून आता श्रोते विचारतात, "रुद्राचा, जो सर्वाचा आत्मा आहे, त्याचा स्वरूप सांग." सूत उत्तर देतात: "हे द्विजश्रेष्ठ, रुद्राची महती सांगताना, त्याच्या कृपेने भू, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्य या सात लोकांसह पाताळ, नरक, आणि अनंत समुद्रातील गर्ता निर्माण झाल्या आहेत. तारे, ग्रह, चंद्र, सूर्य, ध्रुव, सप्तर्षी, देवता आणि इतर सर्व त्याच्या अनुग्रहामुळे अस्तित्वात आहेत. हे द्विजश्रेष्ठ, या सर्वांची निर्मिती रुद्राने केली आहे; तोच सर्वांचा एकात्म स्वरूप, सर्वांचा आत्मा, आणि सदैव शिवरूपात स्थित आहे. त्याच्या मायेमुळे अनेक लोक भ्रमित होतात, आणि त्यांना सर्वांचा आत्मा, महात्मा, महादेव, महेश्वर ओळखता येत नाही. रुद्राचा शरीर म्हणजेच तीन लोक; म्हणून मी त्याला नमस्कार करतो आणि जगाच्या शुभ निश्चितीचा वर्णन करतो. पूर्वी मी ब्रह्मांडाच्या निर्मितीची कथा सांगितली होती; आता मी ब्रह्मांडातील लोकांचे स्वरूप सांगतो. भू, वायू, स्वर्ग, महः, जनः, तपः आणि सत्य—हे सात शुभ लोक ब्रह्मांडातून उत्पन्न झाले आहेत. याखाली सात तल लोक आहेत—महातलापासून सुरू होणारे; त्याखाली क्रमाने नरक आहेत. महातल सोन्याने आणि विविध रत्नांनी सजलेले आहे, तिथे भव्य राजवाडे आणि भवाचे विविध निवास आहेत. महातल अनंत, विद्वान राजा मुचुकुंद, बलवान शासक आणि पाताळ व स्वर्गातील रहिवासी यांच्याशी संबंधित आहे. रासातल एक पर्वत आहे; शार्कर म्हणजे तलातल; पीत म्हणजे सुतल; विटल कोरलसारखा चमकतो. अतल आणि तल हे दोन्ही शुभ्र आहेत, आणि जे काही शुभ्र आहे, तेही त्यात आहे; त्यांच्या विस्ताराची तुलना पृथ्वीच्या खालील भागाशी केली जाते. सर्व तलांची संख्या निश्चित आहे; आकाशाची लांबी हजार योजन आणि दहा हजार योजन आहे. दाट तलांची मोजणी एक लाख आणि सात हजार आहे; आकाशाचा मूळ भाग तीस हजार आहे. रासातल सुवर्णमय आणि शुभ्र आहे, त्यात वासुकी आणि इतर नाग राहतात. तलातलमध्ये विरोचन, हिरण्याक्ष, नरक आणि इतरजण सेवा करतात; ते सर्व ऐश्वर्याने युक्त आहे. सुतलमध्ये प्राचीन देव, विनायक, कालनेमी आणि इतरही आहेत. विटलमध्ये दानव, तारक, अग्निमुख, महान्तक, नाग आणि असुर प्रह्लाद राहतात. विटलमध्ये कंबळ, अश्व, महाकुंभ आणि हयग्रीव यांचाही वास आहे. शंकुकर्ण, नमुची आणि त्यांच्या अनुयायांनी तल विभाजित केले आहे; विविध वीरांनी तल सुंदरपणे सजवले आहे. या सर्व लोकांत परमेश्वर अंबा, स्कंद, नंदी आणि सर्वत्र गणांसह उपस्थित आहे. सर्व तलांच्या वर सात सात पृथ्वीचे विभाग आहेत; मी तुम्हाला पृथ्वीचे सात विभाग सांगतो. पृथ्वी सात द्वीपांनी बनलेली आहे, ज्यात नद्या आणि पर्वत आहेत, आणि सात समुद्रांनी चारही बाजूंनी सजलेली आहे. जंबू, प्लक्ष, शाल्मली, कुश, क्रौंच, शाक, आणि पुष्कर—हे अनुक्रमे द्वीप आहेत. सातही द्वीपांत हराने, आपल्या सर्व गणांसह, विविध रूपे धारण करून आपली उपस्थिती प्रकट केली आहे. समुद्र अनुक्रमे—खारपाण्याचा, ऊसाच्या रसाचा, मद्याचा, तुपाचा, दहीचा, दूधाचा आणि मधुर जलाचा आहेत. या सर्व समुद्रांत, सदैव शिव आपल्या गणांसह जलरूप धारण करतो, आणि लहरांच्या हातांनी खेळतो. जसा दूधाच्या समुद्रात अमृत आहे, तसा हरि सदैव दूधाच्या समुद्रात शिवाच्या साक्षीभावात योगनिद्रेत असतो. जेव्हा परमेश्वर जागा होतो, तेव्हा संपूर्ण जग जागे होते; जेव्हा तो झोपतो, तेव्हा सर्व जग—चल, अचल—त्याच्या व्यापातून झोपते. त्याच्यामुळेच सर्व निर्मिती, पालन, रक्षण आणि संहार होते—देवतांचा सर्वोच्च प्रभूच्या कृपेने. सुषेण नावाने, श्रेष्ठ ऋषी अनिरुद्ध, शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या परम पुरुषाची पूजा करतात. आणि आत्मज्ञानी श्रेष्ठ व्यक्ती जे अनिरुद्ध परम पुरुषाचे ध्यान करतात, ते सर्व नारायणासारखे संपन्न आहेत. सनंदन, सनक, सनातन, वालखिल्य ऋषी, सिद्ध, मित्र आणि वरुण—हे सर्व येथे हरी, विश्वाचा स्रोत, याची सतत पूजा करतात. सात द्वीपांत अनेक महान शिखर आहेत, वेगवेगळ्या शिखरांसह. काही पर्वत समुद्रापर्यंत पसरले आहेत, आणि त्यात गुहा आहेत; पृथ्वीचे अनेक अधिपती काळाच्या भारामुळे झाले आहेत. सर्वश्रेष्ठ प्रभूंच्या शक्तीने, क्रौंचाचा शत्रू उत्पन्न करणाऱ्या पूर्वजाच्या वंशात, सर्व पूर्व आणि भविष्य मन्वंतरांत हे घडले आहे. मी तुम्हाला पृथ्वीच्या अधिपती सांगतो; स्वायंभुव मन्वंतरात आणि सर्व पूर्व व भविष्य मन्वंतरांत त्यांचा उल्लेख करतो. सर्व अधिपती समान अभिमान आणि एकसारखी उद्दिष्टे होते; स्वायंभुव मनुचे नातवेदेखील शक्तिशाली होते. प्रियव्रताचे वीर पुत्र येथे नामांकित आहेत: आग्नीध्र, अग्निबाहु, मेध, मेधातिथी, आणि वसु.