एकदा, एका मन्मंतराच्या वर्णनाद्वारे सर्व मध्यकालीन कालखंड स्पष्ट करण्यात आले. यात काहीही शंका नाही, कारण कल्पा हा कल्पाच्या प्रमाणावर निश्चित केला जातो. भविष्यात येणाऱ्या मन्मंतरांबद्दलही, ज्याला समज आहे, त्याने विचारपूर्वक सर्व मन्मंतरांचे—भूतकाळातील आणि भविष्यकाळातील—विवेचन करावे. समान गर्व असलेले सर्वजण, नाव-रूपांच्या माध्यमातून, आठ प्रकारचे देव आणि मन्मंतरांचे अधिपती बनतात. ऋषी आणि मनूही, समान हेतू ठेवून, प्रत्येक युगात वर्ण आणि आश्रमांची विभागणी घडवतात. त्या काळात, प्रभूने युगांची प्रकृती निश्चित केली; वर्ण, आश्रम, आणि युगांची विभागणी प्रत्येक युगात होते. युगांचे प्रमाण तुला संक्षिप्तपणे सांगितले आहे; आता मी कमळातून जन्मलेल्या दिव्य पुत्रत्वाबद्दल थोडक्यात सांगतो. पुन्हा, एक हजार युगांच्या समाप्तीनंतर, प्रभू ब्रह्मा—सर्व जीवांचा पितामह—ने पूर्वीप्रमाणेच हरवलेली जीवांची निर्मिती केली, जणू पहाट झाली होती. श्रेष्ठ द्विजा, सर्वोच्च कालखंडाचा अर्धा भाग गेल्यावर, पृथ्वीवर जल पसरले, आणि अग्नी वाऱ्यावर पसरला. अग्नी आणि वायू, आकाशातील सूक्ष्म तत्त्वांसह, आणि अकरा इंद्रियांशी एकत्रित झाले. हे सर्व, अहंकारापर्यंत पोहोचून, त्या क्षणी विलीन झाले; मग गर्व, महत्त्वत्त्वात व्यापून, त्वरित विलीन झाला. महत्त्वत्त्वही प्रकट होऊन, ब्रह्मणासह त्याच्या गुणांसह अस्तित्वात विलीन झाले. मग, पूर्वीप्रमाणेच, पुरुष शिवातून पुन्हा सृष्टी निर्माण झाली; त्या वेळी निर्माण झालेले जीव मनातून उत्पन्न झाले. कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माने निर्माण केलेली जीव या जगात वाढली नाहीत; त्यांच्या वाढीसाठी, ब्रह्मा आणि त्याचे मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र, कठोर तप करायला लागले, प्रभूच्या प्राप्तीसाठी. त्यांच्या तपाने प्रसन्न होऊन, भवाने त्यांची इच्छा जाणली. ब्रह्माच्या कपाळाच्या मध्यातून प्रभू प्रकट झाला; पितृस्नेहाचा उल्लेख करत, तो स्त्री आणि पुरुष अशा दोन्ही रूपात झाला. त्याचा पुत्र, महादेव, अर्धनारीश्वर झाला; आणि त्या धन्याने सर्व काही जाळले, ब्रह्मासह—जगाचा शिक्षक. मग शिवाने योगमार्गाने स्वतःच्या सर्वोच्च अर्धरूपाचा आनंद घेतला, जगाच्या वृद्धीसाठी. त्या स्त्रीरूपात, सर्वोच्च प्रभूने हरि आणि ब्रह्माची निर्मिती केली; आणि विश्वाचा अधिपती, सर्वांचा आत्मा, पाशुपत अस्त्रही निर्माण केले. म्हणून, महादेवीतून ब्रह्मा निर्माण झाला, आणि तिच्या अंशातून हरिही—अंडातून जन्मलेला, कमळातून उत्पन्न झालेला, आणि भवाच्या शरीरातून प्रकट झालेला. हे सर्व प्राचीन इतिहास तुला सांगितला आहे; ब्रह्माची समृद्धी एका परार्धपर्यंत टिकली, संक्षिप्तपणे. आता मी ब्रह्माच्या वैराग्याबद्दल सांगतो, जे अंधारातून उत्पन्न झाले; धन्य नारायणानेही स्वतःचे रूप दोन भागात विभाजित केले. त्याच्या एका अंगातून सर्व चल-अचल जीवांची निर्मिती केली; मग ब्रह्माने ब्राह्मणांची निर्मिती केली, आणि पितामह ब्रह्माने रुद्राची निर्मिती केली. ऋष्या, कल्पाच्या अंतात, रुद्राने हरि, ब्रह्मण, आणि ईश्वराची निर्मिती केली; मग कल्पाच्या शेवटी, हरिने ब्रह्मणाची निर्मिती केली. पुन्हा, ब्रह्माने नारायणाची निर्मिती केली, आणि भवाने ब्रह्मणाची; मग ब्रह्मा विचारात पडला—जगातील अस्तित्व हे दुःखमय आहे. त्याने सृष्टीला मागे घेतले, आणि स्वतःमध्ये स्थिर झाला; श्वासाचा प्रवाह रोखून, तो दगडासारखा स्थिर झाला. प्रभूने दहा हजार वर्षे समाधीत घालवली; हृदयातील उलटून टाकलेले कमळ, सुंदर आणि स्थित, श्वास घेतल्याने भरले गेले, आणि मग जागृत झाले; त्याच्या वरच्या भागाला श्वास रोखून नियंत्रण दिले. त्या कमळाच्या मध्यभागी, त्याने प्रभू—‘ॐ’ अक्षर, शिव, परमदेव—अर्धरूपाच्या पलीकडे असणारा—स्थापित केला. कमळाच्या तंतूच्या शंभराव्या भागात, हृदयातील प्रभूला नियंत्रित करून, मन शुद्ध ठेवून, संयमाने— यमफूल आणि इतरांनी पूजा केली, यज्ञास पात्र, वृद्धिंगत न होणारा, नष्ट न होणारा; हृदयकमळात वास करणाऱ्या प्रभूच्या आज्ञेने, महान व्यक्ती अंशातून जन्म घेतला. ब्रह्माच्या कपाळातून फुटून, तो प्रकट झाला; लाल रंगाचा, स्वयंभू, शिवाच्या हृदयातून निळा जन्मलेला. अग्नीच्या संयोगाने, प्रभू—पुरुष—प्रकृतीतून प्रकट झाला; निळा आणि लाल, ज्यातून काळाचा, पुरुषाचा स्वरूप निर्माण झाले. त्याला नीललोहित—निळा-लाल—असे नाव दिले, त्या देवाने; धन्य काळ, ब्रह्माने निर्माण केला, संतुष्ट मनाने. पितामहाने आनंदाने, त्या देवाला आठ नावांनी स्तुती केली, विश्वाचा आत्मा म्हणून संबोधले. “रुद्रा, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, तुला नमस्कार; भव, जल आणि सार असणाऱ्या देव, तुला नमस्कार. शर्वा, पृथ्वीस्वरूप, नेहमी सुगंधित, तुला नमस्कार; ईशा, वायुरूप, स्पर्शेंद्रिय, पुन्हा पुन्हा नमस्कार. सृष्टीच्या अधिपती, अग्नीपेक्षा तेजस्वी, भयानक, आकाशरूप, ध्वनिस्वरूप, तुला नमस्कार. महादेव, सोम, अमर, तुला नमस्कार; उग्र, यज्ञकर्ता, कर्मयोगी, तुला नमस्कार.” जो कोणी ही पितृस्तुती रुद्रासाठी म्हणतो, ऐकतो किंवा ब्राह्मणांना मन लावून ऐकवतो—तो अठरूपधारी प्रभूशी एकरूप होतो, अकरा वर्षांत. अशा प्रकारे, पितामहाने महादेवाची स्तुती करून, त्याचे दर्शन घेतले.