एका दिवशी, परमेश्वराची पूजा कशी करावी याचे वर्णन करताना, ऋषी म्हणाले—पवित्र पाण्यात सुंदर पांढऱ्या कुंद, जाई, कमळ आणि निळ्या कुवळ्या यांसारखी फुले, तसेच चंदन मिसळावे. हे पाणी सुवर्ण किंवा चांदीच्या पात्रात ठेवावे, आणि त्यात सद्योजात पासून सुरू होणारे मंत्र अर्पण करावे. किंवा तांब्याच्या पात्रात, कमळाच्या किंवा पळसाच्या पानावर, शंखात, शुद्ध मृत्तिकेच्या पात्रात किंवा अन्य शुभ पात्रातही हे पाणी ठेवता येईल. नंतर, कुशा आणि फुलांनी, योग्य मंत्रांनी, स्नान करावे. हे मंत्र कोणते ते मी सांगतो, ऐक—या मंत्रांनी स्नान केल्यास सर्व मनोरथ सिद्ध होतात. या मंत्रांनी एकदाच लिंगाभिषेक केला तरी मनुष्य मुक्त होतो—पवमाण मंत्र, वामीयक मंत्र, रुद्र, नीलरुद्र, श्रीसूक्त, रजनीसूक्त आणि चामक या शुभ सूक्तांनी अभिषेक करावा. हुताशन, शिरस, अथर्व, शांती, भारुंड, अरुण, वारुण, ज्येष्ठ, वेदव्रत, पुरीषसूक्त—या सर्व शुभ सूक्तांनीही अभिषेक करावा. मग, त्वरेने, जटाधारी रुद्र, कपिमुखी, विष्णू (बृहच्चंद्ररूपाने), सामवेदाने आह्वान केले गेले—"हे प्रतिष्ठित होवो!" विरूपाक्ष, स्कंद, अनेक शिवरूपे, पाच ब्रह्मा, सूत्र आणि शुद्ध प्रणव यांनीही हे आह्वान झाले. सर्व पापांचे शमन व्हावे म्हणून, देवाधिदेवाला स्नान घालावे, वस्त्र, शिवसूत्र, आचमनासाठी पाणी अर्पण करावे. मग सुवास, फुले, धूप, दीप, नैवेद्य, सुगंधित पाणी, पुन्हा आचमनासाठी पाणी, हे सर्व क्रमाने अर्पण करावे. सुंदर, झाकलेले मुकुट, अलंकार, प्रणवाने मुखवास इत्यादीही अर्पण करावे. मग, स्फटिकासारखा तेजस्वी, अविभाज्य, अविनाशी, सर्व देवांचा कारणभूत, सर्व विश्वात व्यापून असलेला, सर्वोच्च परमेश्वर—त्याचे ध्यान करावे. ब्रह्मा, इंद्र, विष्णू, रुद्र आणि इतर ऋषी-देवतांना ज्याचे स्वरूप कळत नाही, वेद-वेदान्त जाणणाऱ्यांनाही जो गम्य नाही, असा तो आहे. त्याला न प्रारंभ, न मध्य, न अंत—तो संसारदुःखावर उपाय आहे; शिवतत्त्व म्हणून ओळखला जातो, शिवलिंगात प्रतिष्ठित आहे. प्रणवमंत्राने लिंगाच्या शिखराची पूजा करावी, नियमाने स्तोत्रपठण, नमस्कार, प्रदक्षिणा करावी. अर्घ्य, पाद्य, फुलांची अर्पणा करून, नम्रतेने वाकून, आत्म्यातच प्रतिष्ठित असलेल्या देवाधिदेव शिवाचे ध्यान करावे. अशी ही लिंगपूजेची उच्चतम पद्धत सांगितली गेली. आता मी अंतर्मुख लिंगपूजेचे रहस्य सांगतो—मनात अग्निमय, सूर्यरूप, अमर तेजस्वी मंडलाचे ध्यान करावे; त्यावर हृदयात तीन गुण, मग पुढे तीन आत्म्यांचे ध्यान करावे. त्याहून वर, ध्यानज्ञानाने, सर्वरूप, अरूप, अर्धांगिनीने युक्त महादेवाचे ध्यान करावे. जे जे ध्यान करावयाचे ते अनेक प्रकारे सांगितले आहे; जो जसा ध्यान करतो, त्याला तशीच अनुभूती येते. म्हणून, उपासकाने नेहमी हेतू लक्षात ठेवून ध्यान करावे, कारण अन्यथा जागृती होत नाही. हा पुरुष शरीररूपी नगरीत वास करतो, म्हणून 'पुरुष' म्हणतात; जो पूज्य आहे त्याची यज्ञाद्वारे पूजा होते, आणि जो पूजक आहे त्याची आठवण ठेवली जाते. महेश्वराचे ध्यान करावे; ध्यान हेच चिंतन, आणि त्याचे फळ म्हणजे मोक्ष. तेव्हा प्रधान आणि पुरुषाचा स्वभाव मिळवता येतो. इथे, सहाव्या (२६व्या) तत्त्वाचे ध्यान करावे; ध्यान करणारा पंचविंश (२५वा), अव्यक्त (२४वा), आणि सात तत्त्वे—महत्तत्त्व, अहंकार, पंचतन्मात्रा, पंचकर्मेंद्रिये, पंचज्ञानेंद्रिये, मन आणि पंचमहाभूत—अशी मांडणी आहे. शिव हा सहाव्या (२६व्या) तत्त्वाचा अधिपती, तोच पोषक आणि स्रष्टा, ब्रह्माचाही स्वामी आहे. शंकर, रुद्र, यांनी हिरण्यगर्भाची उत्पत्ती केली. तो विश्वापेक्षा श्रेष्ठ, विश्वाचा आत्मा, सर्व रूपांचा आधार आहे. जसा वडील-माता नसताना मुलगा होत नाही, तसे सोमाशिवांशिवाय तीनही लोक नसतात. महादेव, परात्मा, महेश्वर हेच कर्ते; अल्पात्म्यांसाठीही तेच कर्तृत्वाचे कारण आहेत. सर्वोच्च ईश्वर नित्य, शुद्ध, जागृत, अविभाज्य आहे. तू म्हणतोस तो मुक्तिदाता—पण जो अविभाज्य आहे, तो काय करतो? काळ सर्व दृश्य सृष्टी निर्माण करतो, काळच काळ मोजतो; मन सर्व विचार करते, अगदी अविभाज्याचेही, आणि तेही अविभाज्यच आहे. त्याच्या कृपेनेच हे विश्व स्थिर आहे. मग, या देवाच्या जगाचे आठ प्रकारचे रूप कोणते? अवकाशाशिवाय, पृथ्वी, वायू, अग्नी, जल, यज्ञकर्ता, सूर्य, चंद्र—यांशिवाय जग अस्तित्वात येत नाही. ही सर्व रूपे परमेश्वराचीच आहेत; म्हणून, चल-अचल सर्व काही रुद्राचे स्थूल रूप आहे. ऋषी सूक्ष्म तत्त्वाचे वर्णन करतात, जे शब्दांनी सांगता येत नाही; कारण शब्द आणि मन तिथे पोहोचू शकत नाहीत. जो ब्रह्मानंद जाणतो, तो कुठल्याही गोष्टीला घाबरत नाही; म्हणून, पिनाकधारीच्या आनंदाची अनुभूती झाल्यावर भीती उरत नाही. रुद्र सर्वत्र प्रकट आहे, हे जाणणारे ऋषी म्हणतात—"सर्व काही रुद्रच आहे." अखंड भक्तीने, वंदनाने, 'हे सर्व ब्रह्म आहे, हे सर्व रुद्र आहे, प्रभु आहे' असेच अनुभूतीत येते.