शिवाने सांगितले, “हे ब्रह्मन्, जे शुद्ध, तपश्चर्येने ब्रह्माशी एकरूप झालेले आणि मला, म्हणजेच रुद्र, रुद्राणी, गायत्री आणि वेदांची जननी यांना जाणणारे आहेत, ते रुद्राच्या त्या लोकांत जातील जिथून पुन्हा परत येणे अत्यंत कठीण आहे—विशेषतः जेव्हा मी काळ्या आणि भीषण स्वरूपात प्रकट होतो. माझ्या या काळ्या रंगामुळे, माझ्या संकल्पालाही ‘कृष्ण’ असे नाव मिळते; तेथे मी काळासारखा असतो, जो जगांचा अंत घडवतो. हे ब्रह्मन्, तू मला उग्र आणि अत्यंत शक्तिशाली म्हणून ओळखले आहेस; माझ्यापासून उत्पन्न झालेली गायत्री देखील काळ्या शरीराची आणि काळ्या-तांबड्या रंगाची होती. ती काळ्या स्वरूपात प्रकट झाली, आणि मग ब्रह्मा म्हणून ओळखली जाऊ लागली. त्यामुळेच मी उग्रपणा प्राप्त केला; पण जे पृथ्वीवर मला ओळखतात, त्यांच्यासाठी मी उग्र नसून, शांत आणि अविनाशी राहीन. पुन्हा जेव्हा मी विश्वरूप धारण केले, तेव्हाही, हे ब्रह्मन्, तू मला श्रेष्ठ ध्यानातून ओळखलेस; गायत्री देखील विश्वरूप झाली आणि तिने सर्व जगांचे पोषण केले. जे पृथ्वीवर मला विश्वरूप झालेल्या अवस्थेत ओळखतात, त्यांच्यासाठी मी सदा शिव आणि सौम्य राहीन. माझ्या या रूपाला ‘विश्वरूप’ म्हटले जाते, म्हणून सावित्रीलाही ‘विश्वरूप’ असेच म्हणतात. हे माझ्या पुत्रांनो, अशा प्रकारे ही सर्व रूपे उत्पन्न झाली आहेत; मी ज्या चार जणांची नावे घेतली, ते माझे पुत्र आहेत आणि जगात अत्यंत प्रतिष्ठित मानले जातात. आणि कारण सर्व जीवांमध्ये सर्व वर्णांची समता असेल, सर्व अन्न शुद्ध आणि ग्रहण करण्याजोगे असेल, वर्णभेदही असेल. मोक्ष, धर्म, अर्थ आणि काम—ही चार पुरूषार्थे आणि त्यांच्यामुळेच वेद व त्यातील ज्ञेयही चतुर्थ होईल. चार प्रकारची जीवसृष्टी, चार आश्रम, चार धर्मस्तंभ आणि माझेही चार पुत्र आहेत. म्हणूनच हे सृष्टी, जड-चेतन जीवांसह, चार युगांत, चार आधारांवर, चाररूपी स्थित राहील. पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि महान लोक—ही चार मुख्य जग आहेत; जन, तप, सत्य आणि त्यापलीकडे विष्णूचेही जग आहे. संपूर्ण जग आठ अक्षरी मंत्रात स्थिर आहे, आणि प्रत्येक स्थळी तो अक्षर आहे; पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि महान लोक हेच चार आधार आहेत. पृथ्वी प्रथम आधार, मग आकाश, तिसरे स्वर्ग आणि चौथे महान लोक. पाचवे जनलोक, सहावे तपलोक आणि सातवे सत्यलोक—जेथे पुन्हा जन्म नाही. विष्णूचे जग तेथे आहे, जिथे पुन्हा परत येणे कठीण आहे; स्कंद आणि उमा यांचीही स्थाने सर्व सिद्धींनी युक्त आहेत. रुद्राचे लोक हे योग्यांसाठी मंगलावस्था आहे—जे लोभ, अहंकार, इच्छा आणि क्रोधापासून मुक्त आहेत. जे द्विज, एकचित्ताने ध्यान करतात, ते हे सर्व पाहतील; आणि कारण हा चारपायांचा सरस्वती तू पाहिलास. पायांचा शेवट विष्णूचे जग आहे, शांत आणि श्रेष्ठ कुमाराचे, तसेच औमा, महेश्वराचेही; म्हणूनच चारपायांचे रूप तुझ्या दृष्टीस आले. म्हणून सर्व प्राणी चारपायांचे होतील आणि त्यांना चार स्तन असतील. आणि कारण सोम, मंत्राशी एकरूप होऊन, माझ्या मुखातून वाहिला, त्यामुळे श्वास घेणाऱ्या जीवांना, हे ब्रह्मन्, ‘पुन्हा स्तनपान करणारे’ असे म्हणतात. म्हणूनच सोम हा अमृत प्राणरूप मानला जातो; ते चारपायांचे होतील आणि म्हणूनच त्यांचा रंग पांढरा असेल. आणि जेव्हा कृती झाली, तेव्हा दोन पायांची, महान देवी पुन्हा दिसली, हीच सावित्री, जगांची जननी. म्हणून सर्व मानव दोन पायांचे आणि दोन स्तनांचे आहेत; ही अजन्मा महान देवी, सर्व रंगांची झाली आहे. ती, जी तू पाहिली, महाशक्ती, सर्व जीवांचे पोषण करणारी—म्हणूनच प्राण्यांचे रूपही विश्वरूप असेल. आणि अजन्मा, तेजस्वी, विश्वरूप बनेल; त्याचे बीज कधीच नष्ट होणार नाही, आणि त्याच्या मुखात यज्ञाग्नी असेल. म्हणूनच सर्वव्यापी, शुद्ध, पशुरूप, मुखात अग्नी असणारा—जे द्विज, तपश्चर्येने शुद्ध मनाने मला अशा रूपात पाहतात—ते स्वामीपद व सर्वत्र अधिपत्य प्राप्त करून, सर्वत्र स्थित, सर्व वस्तूंमध्ये स्थिर, राग व अंधकारातून मुक्त, मानवी रूपाचा त्याग करून— ते माझ्याजवळ येतील, जिथे परत येणे अत्यंत कठीण आहे. असेच धन्य ब्रह्माने रुद्राला सांगितले, हे द्विजांनो. ब्रह्मा वाकून, एकचित्त होऊन, पुन्हा म्हणाले, “जो पुरुष, हे भगवन्, गायत्रीमधून महेश्वराला ओळखतो—” “तूच सर्वांचा आत्मा आहेस, सर्वकाही तूच आहेस, तुझ्या गायत्रीमुळे. त्याला तू परमपद दे.” असे ब्रह्मा म्हणाले. म्हणून, जो ज्ञानी या महान आत्म्याच्या विश्वरूपतेला जाणतो, तो ब्रह्म्याशी एकरूप होतो, हे ब्रह्मदेवाच्या वचनाने. हे सर्व ऐकल्यावर, ब्रह्मा, रुद्राने सांगितल्यावर, पुन्हा देवाधिदेवाला वाकून, प्रजापतीने रुद्राला विचारले— “हे भगवन्, देवाधिदेव, विश्वरूप, महादेव, उमापती, महेश्वर, तुला मी नमस्कार करतो, जगांनी पूजलेला.” “हे विश्वरूप, महाभाग्यशाली, या तुझे रूपे, हे महादेव, जगांनी पूजलेले, केव्हा प्रकट होतात?” “कोणत्या युगाच्या प्रारंभात द्विजांना ही रूपे येथे दिसतील? कोणत्या तपश्चर्येने, किंवा कोणत्या ध्यानयोगाने?” “हे महादेव, मी तुला नमस्कार करतो—द्विजांना तू दिसशील का?” ही वचने ऐकून शर्वाने त्याच्याकडे कृपादृष्टीने पाहिले.