രാജ്യം സ്വര്ഗം ച മോക്ഷം ച ഭോജനം ക്ഷീരസംഭവമ് ന ലഭന്തേ പ്രിയാണ്യേഷാം നോ തുഷ്യതി സദാ ഭവഃ
രാജ്യം, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, പാൽകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന ഭക്ഷണം — ഇവ പ്രിയപ്പെട്ടവയാണെങ്കിലും, ശിവൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇവ ലഭിക്കില്ല.
ഭവപ്രസാദജം സര്വം നാന്യദേവപ്രസാദജമ് അന്യദേവേഷു നിരതാ ദുഃഖാര്താ വിഭ്രമന്തി ച
എല്ലാം ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മറ്റുദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്നല്ല. മറ്റുദേവന്മാരിൽ ലീനരായവർ ദുഃഖത്തിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു.
ക്ഷീരം തത്ര കുതോ ഽസ്മാകം മഹാദേവോ ന പൂജിതഃ പൂര്വജന്മനി യദ്ദത്തം ശിവമുദ്യമ്യ വൈ സുത
ഇവിടെ നമ്മുക്ക് പാൽ എങ്ങനെയുണ്ടാകും? മഹാദേവനെ ആരാധിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ. മുൻജന്മത്തിൽ ശിവനെ ആരാധിച്ച് ലഭിച്ചതാണ്, മകനേ.
തദേവ ലഭ്യം നാന്യത്തു വിഷ്ണുമുദ്യമ്യ വാ പ്രഭുമ് നിശമ്യ വചനം മാതുര് ഉപമന്യുര്മഹാദ്യുതിഃ
അത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാലും മറ്റൊന്നും കിട്ടില്ല. അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, പ്രകാശമുള്ള ഉപമന്യു—
ബാലോ ഽപി മാതരം പ്രാഹ പ്രണിപത്യ തപസ്വിനീമ് ത്യജ ശോകം മഹാഭാഗേ മഹാദേവോ ഽസ്തി ചേത്ക്വചിത്
കുഞ്ഞായിരുന്നിട്ടും ഉപമന്യു വ്രതം പാലിക്കുന്ന അമ്മയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ, ഭാഗ്യശാലിയായവളേ; മഹാദേവൻ എവിടെയോ ഉണ്ട്.'
ചിരാദ്വാ ഹ്യചിരാദ്വാപി ക്ഷീരോദം സാധയാമ്യഹമ് താം പ്രണമ്യൈവമുക്ത്വാ സ തപഃ കര്തും പ്രചക്രമേ
'ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാലും ഉടൻ ആയാലും, ഞാൻ പാൽക്കടൽ നേടും.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അമ്മയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചു, ഉപമന്യു തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു.
തമാഹ മാതാ സുശുഭം കുര്വിതി സുതരാം സുതമ് അനുജ്ഞാതസ്തയാ തത്ര തപസ്തേപേ സുദുസ്തരമ്
അമ്മ മകനോട്, 'ശുഭമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യൂ,' എന്ന് പറഞ്ഞു, പ്രത്യേകമായി അനുമതി നൽകി. അമ്മയുടെ അനുമതിയോടെ അവിടെ ഉപമന്യു കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ഹിമവത്പര്വതം പ്രാപ്യ വായുഭക്ഷഃ സമാഹിതഃ തപസാ തസ്യ വിപ്രസ്യ വിധൂപിതമഭൂജ്ജഗത്
ഹിമവത് പർവ്വതത്തിലെത്തിയ ഉപമന്യു വായു മാത്രം കഴിച്ച്, മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രനായി, തപസ്സിലൂടെ ലോകം മുഴുവൻ നടുങ്ങിച്ചു.
പ്രണമ്യാഹുസ്തു തത്സര്വേ ഹരയേ ദേവസത്തമാഃ ശ്രുത്വാ തേഷാം തദാ വാക്യം ഭഗവാന്പുരുഷോത്തമഃ
അവിടെത്തന്നെ എല്ലാ ഉത്തമദേവന്മാരും ഹരിയെ വണങ്ങി, അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, പരമപവിത്രനായ പുരുഷോത്തമൻ—
കിമിദം ത്വിതി സംചിന്ത്യ ജ്ഞാത്വാ തത്കാരണം ച സഃ ജഗാമ മന്ദരം തൂര്ണം മഹേശ്വരദിദൃക്ഷയാ
ഇത് എന്താണെന്ന് ആലോചിച്ച്, അതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാക്കി, മഹേശ്വരനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ വേഗത്തിൽ മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ദൃഷ്ട്വാ ദേവം പ്രണമ്യൈവം പ്രോവാചേദം കൃതാഞ്ജലിഃ ഭഗവന് ബ്രാഹ്മണഃ കശ്ചിദ് ഉപമന്യുരിതിശ്രുതഃ
ദേവനെ കണ്ടു, വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഉപമന്യു എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടെന്നു ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.'
ക്ഷീരാര്ഥമദഹത്സര്വം തപസാ തം നിവാരയ ഏതസ്മിന്നന്തരേ ദേവഃ പിനാകീ പരമേശ്വരഃ ശക്രരൂപം സമാസ്ഥായ ഗന്തും ചക്രേ മതിം തദാ
'പാലിനുവേണ്ടി അവൻ എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു; ദയവായി അവന്റെ തപസ്സു നിർത്തിക്കൊൾക.' അതിനിടയിൽ, പിനാകധാരിയായ പരമേശ്വരൻ, ഇന്ദ്രന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
അഥ ജഗാമ മുനേസ്തു തപോവനം ഗജവരേണ സിതേന സദാശിവഃ സഹ സുരാസുരസിദ്ധമഹോരഗൈര് അമരരാജതനും സ്വയമാസ്ഥിതഃ
ശിവൻ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹാനാഗന്മാരുമൊക്കെയും കൂടെ, അമരന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, വലിയ വെള്ളയാനയിൽ കയറി, മുനിയുടെ തപോവനത്തിലേക്ക് പോയി.
വാമേന ശച്യാ സഹിതം സുരേന്ദ്രം കരേണ ചാന്യേന സിതാതപത്രമ്
വലത്തുഭാഗത്ത് ശചിയെ കൂട്ടി, മറ്റെകൈയിൽ വെള്ളപ്പായകൊണ്ട്,
രരാജ ഭഗവാന് സോമഃ ശക്രരൂപീ സദാശിവഃ സിതാതപത്രേണ യഥാ ചന്ദ്രബിംബേന മന്ദരഃ
ശിവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ രൂപത്തിൽ, വെള്ളപ്പായയോടെ, ചന്ദ്രബിംബം പോലെ മന്ദരപർവതം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
ആസ്ഥായൈവം ഹി ശക്രസ്യ സ്വരൂപം പരമേശ്വരഃ ജഗാമാനുഗ്രഹം കര്തുമ് ഉപമന്യോസ് തദാശ്രമമ്
ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പരമേശ്വരൻ ഉപമന്യുവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ പോയി.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമേശാനം ശക്രരൂപധരം ശിവമ് പ്രണമ്യ ശിരസാ പ്രാഹ മുനിര്മുനിവരാഃ സ്വയമ്
ശിവനെ, ഇന്ദ്രന്റെ രൂപത്തിൽ കണ്ട മുനിശ്രേഷ്ഠൻ, തലകുനിച്ച് വണങ്ങി, സ്വയം പറഞ്ഞു.
പാവിതശ്ചാശ്രമശ്ചായം മമ ദേവേശ്വരഃ സ്വയമ് പ്രാപ്തഃ ശക്രോ ജഗന്നാഥോ ഭഗവാന്ഭാനുനാ പ്രഭുഃ
'ഈ ആശ്രമം ശുദ്ധമായി; ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ തന്നെ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകൻ, ഭഗവാൻ, പ്രകാശമുള്ള പ്രഭു.'
ഏവമുക്ത്വാ സ്ഥിതം വീക്ഷ്യ കൃതാഞ്ജലിപുടം ദ്വിജമ് പ്രാഹ ഗംഭീരയാ വാചാ ശക്രരൂപധരോ ഹരഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു, ഇന്ദ്രന്റെ രൂപം ധരിച്ച ഹരൻ ഗംഭീരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടോ ഽസ്മി തേ വരം ബ്രൂഹി തപസാനേന സുവ്രത ദദാമി ചേപ്സിതാന് സര്വാന് ധൌമ്യാഗ്രജ മഹാമതേ
'ഞാൻ സന്തോഷംകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; നീ എന്ത് വേണമെന്നു ചോദിക്കൂ, ധൈര്യശാലിയായവനേ. ഈ തപസ്സ് കൊണ്ടു, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഞാൻ നല്കും, ധൗമ്യന്റെ മൂത്തവനേ.'
ഏവമുക്തസ്തദാ തേന ശക്രേണ മുനിസത്തമഃ വരയാമി ശിവേ ഭക്തിമ് ഇത്യുവാച കൃതാഞ്ജലിഃ
ഇന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ശിവഭക്തി വേണം; അതാണ് എന്റെ വരം.'
തതോ നിശമ്യ വചനം മുനേഃ കുപിതവത്പ്രഭുഃ പ്രാഹ സവ്യഗ്രമീശാനഃ ശക്രരൂപധരഃ സ്വയമ്
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഇന്ദ്രന്റെ രൂപം ധരിച്ച പ്രഭു അല്പം കോപത്തോടെ, അലസതയോടെ പറഞ്ഞു.
മാം ന ജാനാസി ദേവര്ഷേ ദേവരാജാനമീശ്വരമ് ത്രൈലോക്യാധിപതിം ശക്രം സര്വദേവനമസ്കൃതമ്
'ദേവർഷിയേ, നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ലേ? ഞാൻ ദേവരാജാവും, ഈശ്വരനും, മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും അധിപതിയും, എല്ലാ ദേവന്മാരും വണങ്ങുന്ന ഇന്ദ്രനാണ്.'
മദ്ഭക്തോ ഭവ വിപ്രര്ഷേ മാമേവാര്ചയ സര്വദാ ദദാമി സര്വം ഭദ്രം തേ ത്യജ രുദ്രം ച നിര്ഗുണമ്
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, നീ എന്റെ ഭക്തനാകൂ; എപ്പോഴും എന്നെ ആരാധിക്കൂ. ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ മംഗളവും നൽകും; രുദ്രനെ, ഗുണരഹിതനെയോ, ഉപേക്ഷിക്കൂ.'
തതഃ ശക്രസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ശ്രോത്രവിദാരണമ് ഉപമന്യുരിദം പ്രാഹ ജപന് പഞ്ചാക്ഷരം ശുഭമ്
ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ, ചെവികൾ തുളച്ചുപോകുന്നവ, കേട്ടു, ഉപമന്യു പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം ജപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മന്യേ ശക്രസ്യ രൂപേണ നൂനമ് അത്രാഗതഃ സ്വയമ് കര്തും ദൈത്യാധമഃ കശ്ചിദ് ധര്മവിഘ്നം ച നാന്യഥാ
'ഇന്ദ്രന്റെ രൂപത്തിൽ, ഇവിടെ ആരോ ദാനവൻ തന്നെ, ധർമ്മത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; വേറൊന്നുമല്ല.'
ത്വയൈവ കഥിതം സര്വം ഭവനിന്ദാരതേന വൈ പ്രസംഗാദ്ദേവദേവസ്യ നിര്ഗുണത്വം മഹാത്മനഃ
നിനക്കുതാനെ, ഭവനെ അപഹാസ്യമായി കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവദേവന്റെ അതീതത്വവും മഹത്വവും എല്ലാം പറഞ്ഞതല്ലേ.
ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന മയാദ്യാനുമിതം മഹത് ഭവാന്തരകൃതം പാപം ശ്രുതാ നിന്ദാ ഭവസ്യ തു
ഇവിടെ ഞാൻ ഇനി എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? ഇന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, മറ്റൊരാൾ ഭവനെ അപമാനിച്ചതെന്ന വലിയ പാപം ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ നിന്ദാം ഭവസ്യാഥ തത്ക്ഷണാദേവ സംത്യജേത് സ്വദേഹം തം നിഹത്യാശു ശിവലോകം സ ഗച്ഛതി
ഭവനെ അപമാനിക്കുന്നതു കേട്ടാൽ, ആ നിമിഷം തന്നെ താൻ താനെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഉടൻ ശിവലോകം പ്രാപിക്കും.
യോ വാചോത്പാടയേജ്ജിഹ്വാം ശിവനിന്ദാരതസ്യ തു ത്രിഃ സപ്തകുലമുദ്ധൃത്യ ശിവലോകം സ ഗച്ഛതി
ശിവനെ നിന്ദിക്കാൻ ആസ്വദിക്കുന്നവന്റെ നാവ് ആരെങ്കിലും പറിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, അവൻ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറയെ രക്ഷിച്ച് ശിവലോകം പ്രാപിക്കും.