ജഗാമ രംഹസാ തത്ര യത്രാസ്തേ നരകേസരീ തതസ്തം ബോധയാമാസ വീരഭദ്രോ ഹരോ ഹരിമ്
അവൻ അതിവേഗത്തിൽ മനുഷ്യസിംഹൻ താമസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ വീരഭദ്രൻ ഹരിയെ ഉണർത്തി, ഹരൻ ഹരിയെ ഉണർത്തി.
ഉവാച വാക്യമീശാനഃ പിതാ പുത്രമിവൌരസമ് ജഗത്സുഖായ ഭഗവന്ന് അവതീര്ണോ ഽസി മാധവ
ഈശാനൻ പിതാവെന്നപോലെ തന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞത്: ലോകത്തിന്റെ സന്തോഷത്തിനായി, ഭഗവൻ, നീ മാധവനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്ഥിത്യര്ഥേന ച യുക്തോ ഽസി പരേണ പരമേഷ്ഠിനാ ജന്തുചക്രം ഭഗവതാ രക്ഷിതം മത്സ്യരൂപിണാ
പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിലനിൽപ്പിനായി നീ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഭഗവാൻ മീനരൂപത്തിൽ ജന്തുസമൂഹത്തെ രക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പുച്ഛേനൈവ സമാബധ്യ ഭ്രമന്നേകാര്ണവേ പുരാ ബിഭര്ഷി കൂര്മരൂപേണ വാരാഹേണോദ്ധൃതാ മഹീ
നിന്റെ വാലുകൊണ്ട് ബന്ധിച്ച്, ഒരിക്കൽ നീ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ചുറ്റിനടന്നു; കൂർമരൂപത്തിൽ ഭൂമിയെ താങ്ങുകയും, വരാഹരൂപത്തിൽ അതിനെ ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.
അനേന ഹരിരൂപേണ ഹിരണ്യകശിപുര്ഹതഃ വാമനേന ബലിര്ബദ്ധസ് ത്വയാ വിക്രമതാ പുനഃ
ഹരിയുടെ ഈ രൂപത്തിൽ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ നീ സംഹരിച്ചു; വാമനരൂപത്തിൽ ബലിയെ നീ തവളക്കാലടി കൊണ്ട് വീണ്ടും ബന്ധിച്ചു.
ത്വമ് ഏവ സര്വഭൂതാനാം പ്രഭാവഃ പ്രഭുര് അവ്യയഃ യദാ യദാ ഹി ലോകസ്യ ദുഃഖം കിംചിത് പ്രജായതേ
സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ശക്തിയും, അവിനാശിയായ പ്രഭുവും നീയാണു; ലോകത്തിൽ എപ്പോഴെങ്കിലും ദു:ഖം ഉദിച്ചാൽ,
തദാ തദാവതീര്ണസ്ത്വം കരിഷ്യസി നിരാമയമ് നാധികസ്ത്വത്സമോ ഽപ്യസ്തി ഹരേ ശിവപരായണ
അപ്പോഴെപ്പോഴും നീ അവതരിച്ച് അതിനെ ദു:ഖരഹിതമാക്കുന്നു; ഹരേ, ശിവഭക്തനായവനേ, നിന്നേക്കാൾ വലിയവനോ തുല്യനോ ഇല്ല.
ത്വയാ ധര്മാശ് ച വേദാശ് ച ശുഭേ മാര്ഗേ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ യദര്ഥമ് അവതാരോ ഽയം നിഹതഃ സോ ഽപി കേശവ
നിന്റെ മുഖേന ധർമ്മവും വേദങ്ങളും ശുഭമായ വഴിയിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; അതിനായാണ് ഈ അവതാരം, അതിനാൽ ആ ഒരാളും നശിച്ചിരിക്കുന്നു, കേശവാ.
അത്യന്തഘോരം ഭഗവന് നരസിംഹ വപുസ്തവ ഉപസംഹര വിശ്വാത്മംസ് ത്വമേവ മമ സംനിധൌ
ഭഗവൻ, നിന്റെ നരസിംഹരൂപം അത്യന്തം ഭയാനകമാണ്; അതു പിന്വലിക്കണം, നീയാണു വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവും എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും.
ഇത്യുക്തോ വീരഭദ്രേണ നൃസിംഹഃ ശാന്തയാ ഗിരാ തതോ ഽധികം മഹാഘോരം കോപം പ്രജ്വാലയദ്ധരിഃ
വീരഭദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നരസിംഹൻ ശാന്തമായ വാക്കുകളോടെ ഹരിയുടെ മനസ്സിൽ അതിനേക്കാൾ വലിയ ഭയാനകമായ കോപം ഉണർന്നു.
ആഗതോ ഽസി യതസ്തത്ര ഗച്ഛ ത്വം മാ ഹിതം വദ ഇദാനീം സംഹരിഷ്യാമി ജഗദേതച്ചരാചരമ്
നീ വന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് തിരിച്ച് പോകുക; ഇനി നല്ലത് പറയേണ്ട. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ സകല ജഗത്തും ചലനസ്ഥിരങ്ങളുമൊക്കെ പിന്വലിക്കും.
സംഹര്തുര് ന ഹി സംഹാരഃ സ്വതോ വാ പരതോ ഽപി വാ ശാസിതം മമ സര്വത്ര ശാസ്താ കോ ഽപി ന വിദ്യതേ
സംഹാരത്തിനായി വന്നവനു സംഹാരം ഉണ്ടാകില്ല, സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരുവൻ കൊണ്ടോ; എവിടെയും എന്റെ ആജ്ഞയാണ് പ്രബലമായത്, എന്നെ ഭരിക്കുന്നവൻ ആരുമില്ല.
മത്പ്രസാദേന സകലം സമര്യാദം പ്രവര്തതേ അഹം ഹി സര്വശക്തീനാം പ്രവര്തകനിവര്തകഃ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ എല്ലാം അതിന്റെ പരിധിയിൽ നടക്കുന്നു; ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ശക്തികളുടെ ആരംഭവും അവസാനവും.
യദ് യദ് വിഭൂതിമത് സത്ത്വം ശ്രീമദൂര്ജിതമേവ വാ തത്തദ്വിദ്ധി ഗണാധ്യക്ഷ മമ തേജോവിജൃമ്ഭിതമ്
ഏതെങ്കിലും ജീവിയിൽ മഹത്വം, ഐശ്വര്യം, ശക്തി എന്നിവയുണ്ടെങ്കിൽ, അതെല്ലാം എന്റെ തേജസ്സിന്റെ വികാസമാണെന്ന് നീ, ഗണാധ്യക്ഷാ, മനസ്സിലാക്കണം.
ദേവതാപരമാര്ഥജ്ഞാ മമൈവ പരമം വിദുഃ മദംശാഃ ശക്തിസമ്പന്നാ ബ്രഹ്മശക്രാദയഃ സുരാഃ
ദേവതകളുടെ പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവർ എന്റെ പരമാവസ്ഥയെ മാത്രമേ അറിയുന്നുള്ളൂ; ബ്രഹ്മാവും ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ശക്തിയോടെ, എന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
മന്നാഭിപങ്കജാജ്ജാതഃ പുരാ ബ്രഹ്മാ ചതുര്മുഖഃ തല്ലലാടസമുത്പന്നോ ഭഗവാന്വൃഷഭധ്വജഃ
എന്റെ നാഭിക്കുലത്തിൽ നിന്നാണ് നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് പണ്ടു ജനിച്ചത്; എന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്നാണ് വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ഉദിച്ചത്.
രജസാധിഷ്ഠിതഃ സ്രഷ്ടാ രുദ്രസ്താമസ ഉച്യതേ അഹം നിയന്താ സര്വസ്യ മത്പരം നാസ്തി ദൈവതമ്
രാജസിക സ്വഭാവത്തില് സൃഷ്ടാവാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, രുദ്രന് തമസിലാണ് എന്നു പറയുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഞാനാണ്; എന്നെക്കാള് ഉയര്ന്ന ദൈവം ഇല്ല.
വിശ്വാധികഃ സ്വതന്ത്രശ് ച കര്താ ഹര്താഖിലേശ്വരഃ ഇദം തു മത്പരം തേജഃ കഃ പുനഃ ശ്രോതുമിച്ഛതി
ലോകത്തേക്കാള് അതീതനും സ്വതന്ത്രനും ഞാനാണ്; സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ഞാനാണ്. എന്റെ പരമമായ തേജസിനെ കുറിച്ച് ആരാണ് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
അതോ മാം ശരണം പ്രാപ്യ ഗച്ഛ ത്വം വിഗതജ്വരഃ അവേഹി പരമം ഭാവമ് ഇദം ഭൂതമഹേശ്വരഃ
അതിനാല് എന്നില് അഭയം പ്രാപിച്ച് നീ ഭയം വിട്ട് പോ. ഈ പരമാവസ്ഥയെ അറിയുക; ഇതാണ് ഭൂതങ്ങളുടെ മഹാദൈവം.
കാലോ ഽസ്മ്യഹം കാലവിനാശഹേതുര് ലോകാന് സമാഹര്തുമ് അഹം പ്രവൃത്തഃ മൃത്യോര്മൃത്യും വിദ്ധി മാം വീരഭദ്ര ജീവന്ത്യേതേ മത്പ്രസാദേന ദേവാഃ
ഞാനാണ് കാലം; കാലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാരണവും ഞാനാണ്. ലോകങ്ങളെ സംഹരിക്കാന് ഞാന് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. വീരഭദ്രാ, മരണത്തിന്റെ മരണമായി എന്നെ അറിയുക; ഈ ദേവന്മാര് എന്റെ കൃപയാല് ജീവിക്കുന്നു.
സാഹങ്കാരമിദം ശ്രുത്വാ ഹരേര് അമിതവിക്രമഃ വിഹസ്യോവാച സാവജ്ഞം തതോ വിസ്ഫുരിതാധരഃ
ഇത്ര അഹങ്കാരപൂര്ണ്ണമായ വാക്കുകള് കേട്ട ഹരിയ്ക്ക് അതിശയ ശക്തിയുള്ളവന് എന്നതില് ചിരിച്ചു, അവജ്ഞയോടെ അധരം വിറയിപ്പിച്ച് അവഹാസത്തോടെ പറഞ്ഞു.
കിം ന ജാനാസി വിശ്വേശം സംഹര്താരം പിനാകിനമ് അസദ്വാദോ വിവാദശ് ച വിനാശസ്ത്വയി കേവലഃ
ലോകനാഥനെയും സംഹാരകനുമായ പിനാകധാരിയെയും നീ അറിയുന്നില്ലേ? നിന്റെ അസത്യ വാദവും വഴക്കുമൊക്കെ നിനക്കു തന്നെ നാശം വരുത്തും.
തവാന്യോന്യാവതാരാണി കാനി ശേഷാണി സാംപ്രതമ് കൃതാനി യേന കേനാപി കഥാശേഷോ ഭവിഷ്യതി
നിന്റെതും അവന്റെതുമായ മറ്റേതെങ്കിലും അവതാരങ്ങള് ഇനി ശേഷിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അവയെ ആര് സൃഷ്ടിച്ചു? ഈ കഥകള്ക്ക് അവസാനം ആരോ വരുത്തും.
ദോഷം ത്വം പശ്യ ഏതത്ത്വമ് അവസ്ഥാമീദൃശീം ഗതഃ തേന സംഹാരദക്ഷേണ ക്ഷണാത്സംക്ഷയമേഷ്യസി
നിന്റെ തെറ്റുകള് നീ തന്നെ നോക്കുക; ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലാണു നീ എത്തിയത്. സംഹാരത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാല് നീ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിക്കും.
പ്രകൃതിസ്ത്വം പുമാന് രുദ്രസ് ത്വയി വീര്യം സമാഹിതമ് ത്വന്നാഭിപങ്കജാജ്ജാതഃ പഞ്ചവക്ത്രഃ പിതാമഹഃ
നീ പ്രകൃതിയാണ്, രുദ്രന് പുരുഷനാണ്; അവന്റെ ശക്തി നിനക്കുള്ളിലാണ്. നിന്റെ നാഭിയിലെ താമരയില് നിന്ന് അഞ്ചുമുഖമുള്ള പിതാമഹന് ജനിച്ചു.
സൃഷ്ട്യര്ഥേന ജഗത്പൂര്വം ശങ്കരം നീലലോഹിതമ് ലലാടേ ചിന്തയാമാസ തപസ്യുഗ്രേ വ്യവസ്ഥിതഃ
സൃഷ്ടിക്കായി ലോകം ആദ്യം ശങ്കരന്, നീലവും ചുവപ്പുമുള്ളവന്, കഠിനമായ തപസ്സില് ഏര്പ്പെട്ട് തന്റെ നെറ്റിയില് ധ്യാനിച്ചു.
തല്ലലാടാദഭൂച്ഛംഭോഃ സൃഷ്ട്യര്ഥം തന്ന ദൂഷണമ് അംശോ ഽഹം ദേവദേവസ്യ മഹാഭൈരവരൂപിണഃ
ശംഭുവിന്റെ ആ നെറ്റിയില് നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കായി ആ സങ്കല്പം ഉദിച്ചത്; അതില് തെറ്റൊന്നുമില്ല. മഹാഭൈരവസ്വരൂപിയായ ദേവദേവന്റെ ഭാഗം ഞാനാണ്.
ത്വത്സംഹാരേ നിയുക്തോ ഽസ്മി വിനയേന ബലേന ച ഏവം രക്ഷോ വിദാര്യൈവ ത്വം ശക്തികലയാ യുതഃ
നിന്റെ സംഹാരത്തിന് വിനയത്തിലും ശക്തിയിലും ഞാന് നിയുക്തനാണ്; ഇങ്ങനെ, നീ ശക്തിയുടെ ഭാഗം കൊണ്ട് ആ അസുരനെ കീറിത്തെറിപ്പിച്ചു.
അഹങ്കാരാവലേപേന ഗര്ജസി ത്വമതന്ദ്രിതഃ ഉപകാരോ ഹ്യസാധൂനാമ് അപകാരായ കേവലമ്
നീ അഹങ്കാരത്തിലും അഭിമാനത്തിലും അശ്രമം ഗര്ജിക്കുന്നു; ദുഷ്ടന്മാര്ക്ക് നീ ചെയ്യുന്ന സഹായം അവര്ക്ക് തന്നെ ദോഷം വരുത്താനാണ്.
യദി സിംഹ മഹേശാനം സ്വപുനര്ഭൂത മന്യസേ ന ത്വം സ്രഷ്ടാ ന സംഹര്താ ന സ്വതന്ത്രോ ഹി കുത്രചിത്
സിംഹമേ, നീ തന്നെ മഹേശ്വരനായി വീണ്ടും ജനിച്ചതാണെന്ന് കരുതുന്നെങ്കില്, നീ സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനുമല്ല; എവിടെയും സ്വതന്ത്രനുമല്ല.