ലിങ്ഗപുരാണമ്

യോഗേ പാശുപതേ സമ്യക് ദിനമേകം യതിര്ഭവേത് തസ്മാത്സര്വം പരിത്യജ്യ ചരേത് പാശുപതം വ്രതമ്

അവൻ പാശുപതയോഗം ഒരു ദിവസം പോലും ശരിയായി ആചരിച്ചാൽ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് പാശുപതവ്രതം സ്വീകരിക്കണം.

ദേവോദ്യാനേ വസേത്തത്ര ശര്വോദ്യാനമനുത്തമമ് മനസാ നിര്മമേ രുദ്രോ വിമാനം ച സുശോഭനമ്

അവിടെയുള്ള ദൈവികോദ്യാനത്തിൽ, അത്ഭുതമായ ശർവന്റെ തോട്ടത്തിൽ, മനസ്സിൽ രുദ്രൻ സൃഷ്ടിച്ച മനോഹരമായ മഹലിൽ, അവൻ താമസിക്കണം.

ദര്ശയാമാസ ച തദാ ദേവോദ്യാനമനുത്തമമ് ഹൈമവത്യാഃ സ്വയം ദേവഃ സനന്ദീ പരമേശ്വരഃ

അപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ തന്നെ, ഹൈമവതിയെയും നന്ദിയെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ആ അതുല്യമായ ദൈവികോദ്യാനം കാണിച്ചു.

ക്ഷേത്രസ്യാസ്യ ച മാഹാത്മ്യമ് അവിമുക്തസ്യ ശങ്കരഃ ഉക്തവാന്പരമേശാനഃ പാര്വത്യാഃ പ്രീതയേ ഭവഃ

പാർവതിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, ശങ്കരൻ ഭവൻ ഈ അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിച്ചു.

പ്രഫുല്ലനാനാവിധഗുല്മശോഭിതം ലതാപ്രതാനാദിമനോഹരം ബഹിഃ വിരൂഢപുഷ്പൈഃ പരിതഃ പ്രിയങ്ഗുഭിഃ സുപുഷ്പിതൈഃ കണ്ടകിതൈശ് ച കേതകൈഃ

പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വിവിധതരത്തിലുള്ള ചെടികൾ കൊണ്ടും, മനോഹരമായ വള്ളികൾ കൊണ്ടും, ചുറ്റും പുഷ്പിച്ച പ്രിയങ്കു പൂക്കളാലും മുള്ളുള്ള കേതകികളാലും ആ തോട്ടം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

തമാലഗുല്മൈര്നിചിതം സുഗന്ധിഭിര് നികാമപുഷ്പൈര്വകുലൈശ് ച സര്വതഃ അശോകപുന്നാഗശതൈഃ സുപുഷ്പിതൈര് ദ്വിരേഫമാലാകുലപുഷ്പസംചയൈഃ

എങ്ങുമുള്ള സുഗന്ധമുള്ള തമാലക്കാടുകളും പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ വകുലക്കുലകളും, പൂത്ത അശോകം, പുന്നാഗം എന്നിവയുടെ നൂറുകണക്കിന് വൃക്ഷങ്ങളും, തേനീച്ചകളാൽ നിറഞ്ഞ പൂക്കളും അവിടുണ്ടായിരുന്നു.

ക്വചിത് പ്രഫുല്ലാമ്ബുജരേണുഭൂഷിതൈര് വിഹങ്ഗമൈശ് ചാനുകലപ്രണാദിഭിഃ വിനാദിതം സാരസചക്രവാകൈഃ പ്രമത്തദാത്യൂഹവരൈശ് ച സര്വതഃ

ചില ഇടങ്ങളിൽ വിരിഞ്ഞ താമരപ്പൊടിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട പക്ഷികൾ മധുരമായി പാടുകയും, ചുറ്റുമുള്ള സാരസങ്ങൾ, ചക്രവാകങ്ങൾ, മദ്യപാനിയായ ദാത്യൂഹങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു.

ക്വചിച്ച കേകാരുതനാദിതം ശുഭം ക്വചിച്ച കാരണ്ഡവനാദനാദിതമ് ക്വചിച്ച മത്താലികുലാകുലീകൃതം മദാകുലാഭിര് ഭ്രമരാങ്ഗനാദിഭിഃ

ചിലിടങ്ങളിൽ മയിലുകളുടെ കൂകയും, മറ്റിടങ്ങളിൽ വെള്ളപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദവും, മറ്റൊരിടങ്ങളിൽ മദംപോലുള്ള തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും അവയുടെ ഗീതങ്ങളുമായി ആ തോട്ടം നിറഞ്ഞിരുന്നു.

നിഷേവിതം ചാരുസുഗന്ധിപുഷ്പകൈഃ ക്വചിത് സുപുഷ്പൈഃ സഹകാരവൃക്ഷൈഃ ലതോപഗൂഢൈസ്തിലകൈശ് ച ഗൂഢം പ്രഗീതവിദ്യാധരസിദ്ധചാരണമ്

ചില ഇടങ്ങളിൽ മനോഹരവും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവും, പൂത്ത മാവുകൾ, വള്ളികൾ, തിലകവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് മറഞ്ഞതും, വിദ്യാധരന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും ചാരണന്മാരുടെയും ഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുമായിരിന്നു.

പ്രവൃത്തനൃത്താനുഗതാപ്സരോഗണം പ്രഹൃഷ്ടനാനാവിധപക്ഷിസേവിതമ് പ്രനൃത്തഹാരീതകുലോപനാദിതം മൃഗേന്ദ്രനാദാകുലമത്തമാനസൈഃ

അവിടെ അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തും, സന്തോഷത്തോടെ വിവിധതരത്തിലുള്ള പക്ഷികൾ അവിടെ വസിച്ചും, നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ഹരിതകൂട്ടങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിയും, സിംഹങ്ങളുടെ കുരലും ഉത്സാഹം നിറഞ്ഞ മാനസപക്ഷികളുടെ വിളികളും മുഴങ്ങിയും ആ സ്ഥലം നിറഞ്ഞിരുന്നു.

ക്വചിത് ക്വചിദ് ഗന്ധകദമ്ബകൈര് മൃഗൈര് വിലൂനദര്ഭാങ്കുരപുഷ്പസംചയമ് പ്രഫുല്ലനാനാവിധചാരുപങ്കജൈഃ സരസ്തഡാഗൈരുപശോഭിതം ക്വചിത്

ചില ഇടങ്ങളിൽ ഗന്ധകമൃഗങ്ങളും കടംബമൃഗങ്ങളും ദർഭാകുരു പൂക്കൾ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് ചിരഞ്ഞു; മറ്റിടങ്ങളിൽ വിവിധതരത്തിലുള്ള മനോഹരമായ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും പ്രകാശിച്ചു.

വിടപനിചയലീനം നീലകണ്ഠാഭിരാമം മദമുദിതവിഹങ്ഗം പ്രാപ്തനാദാഭിരാമമ് കുസുമിതതരുശാഖാലീനമത്തദ്വിരേഫം നവകിസലയശോഭാശോഭിതം പ്രാംശുശാഖമ്

കുരുമരങ്ങളാൽ കനിഞ്ഞു നിറഞ്ഞതും, നീലകണ്ഠൻമാരായ മയിൽക്കുഞ്ഞുങ്ങളാൽ മനോഹരവുമായതും, സന്തോഷത്തോടെ പാടുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂജലാൽ ആനന്ദകരമായതും, പുഷ്പിച്ച ശാഖകളിൽ മദംപോലുള്ള തേനീച്ചകളാൽ മുഴുവൻ നിറഞ്ഞതും, പുതുതായി മുളച്ച ഇലയാലും, ഉയർന്ന ശാഖകളാൽ ഭംഗിയാർന്നതുമായ ഒരു വനഭൂമി.

ക്വചിദ്വിലാസാലസഗാമിനീഭിര് നിഷേവിതം കിംപുരുഷാങ്ഗനാഭിഃ

ചില ഇടങ്ങളിൽ, കിംപുരുഷരായ സ്ത്രീകൾ കളിച്ചും ചിരിച്ചും സഞ്ചരിച്ചിരുന്നതാണ്.

പാരാവതധ്വനിവികൂജിതചാരുശൃങ്ഗൈര് അഭ്രങ്കഷൈഃ സിതമനോഹരചാരുരൂപൈഃ ആകീര്ണപുഷ്പനികരപ്രവിഭക്തഹംസൈര് വിഭ്രാജിതം ത്രിദശദിവ്യകുലൈരനേകൈഃ

പ്രവാളങ്ങളുടെ കൂജലിൽ മുഴങ്ങുന്ന മനോഹരമായ കുന്നുകൾ, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെയുള്ള ഭംഗിയാർന്ന രൂപങ്ങൾ, പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ തിരിഞ്ഞു നടക്കുന്ന ഹംസകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, അനേകം ദേവതകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു സ്ഥലം.

ഫുല്ലോത്പലാംബുജവിതാനസഹസ്രയുക്തം തോയാശയൈഃ സമനുശോഭിതദേവമാര്ഗമ് മാര്ഗാന്തരാകലിതപുഷ്പവിചിത്രപങ്ക്തിസമ്ബദ്ധഗുല്മവിടപൈര് വിവിധൈരുപേതമ്

പുഷ്പിച്ച താമരകളും കുമുദങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് നിറഞ്ഞതും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളാൽ ദൈവീകമായ പാതകൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വഴികൾക്കരികിൽ നിറഞ്ഞ നിറപ്പൂക്കളുടെ നിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിവിധ കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും ഉള്ളതുമായ ഒരു സ്ഥലം.

തുങ്ഗാഗ്രൈര് നീലപുഷ്പസ്തബകഭരനതപ്രാംശുശാഖൈര് അശോകൈര് ദോലാപ്രാന്താന്തനീലശ്രുതിസുഖജനകൈര് ഭാസിതാന്തം മനോജ്ഞൈഃ രാത്രൌ ചന്ദ്രസ്യ ഭാസാ കുസുമിതതിലകൈരേകതാം സമ്പ്രയാതം ഛായാസുപ്തപ്രബുദ്ധസ്ഥിതഹരിണകുലാലുപ്തദൂര്വാങ്കുരാഗ്രമ്

ഉയർന്ന ശാഖകളിൽ നീലപൂക്കളുടെ കൂട്ടം കൊണ്ട് കൂർത്തു താഴ്ന്ന അശോകമരങ്ങൾ, കാറ്റിൽ ആടുന്ന ഇരുണ്ട കൊമ്പുകൾ സന്തോഷം പകരുന്നതും, രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പിച്ച തിലകമരങ്ങൾക്കിടയിൽ, തണലിൽ ഉറങ്ങി ഉണർന്ന മാൻകൂട്ടങ്ങൾ ഇളംപുല്ല് തിന്നുന്ന കാഴ്ച.

ഹംസാനാം പക്ഷവാതപ്രചലിതകമലസ്വച്ഛവിസ്തീര്ണതോയം തോയാനാം തീരജാതപ്രചകിതകദലീചാടുനൃത്യന്മയൂരമ് മായൂരൈഃ പക്ഷചന്ദ്രൈഃ ക്വചിദവനിഗതൈ രഞ്ജിതക്ഷ്മാപ്രദേശം ദേശേ ദേശേ വിലീനപ്രമുദിതവിലസന്മത്തഹാരീതവൃന്ദമ്

സാരങ്ഗൈഃ ക്വചിദുപശോഭിതപ്രദേശം പ്രച്ഛന്നം കുസുമചയൈഃ ക്വചിദ്വിചിത്രൈഃ ഹൃഷ്ടാഭിഃ ക്വചിദപി കിന്നരാങ്ഗനാഭിര് വീണാഭിഃ സുമധുരഗീതനൃത്തകണ്ഠമ്

ചില ഭാഗങ്ങളിൽ മാൻകൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടും, മറ്റിടങ്ങളിൽ പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ട് മറഞ്ഞതും, സന്തോഷത്തോടെ കിന്നരസ്ത്രീകൾ വീണയുമായി മധുരഗാനം പാടി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന കാഴ്ചകളും കാണാം.

സംസൃഷ്ടൈഃ ക്വചിദുപലിപ്തകീര്ണപുഷ്പൈര് ആവാസൈഃ പരിവൃതപാദപം മുനീനാമ് ആ മൂലാത് ഫലനിചിതൈഃ ക്വചിദ്വിശാലൈര് ഉത്തുങ്ഗൈഃ പനസമഹീരുഹൈരുപേതമ്

ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ, സന്യാസിമാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ചുറ്റും മരങ്ങൾ വളർന്നതും, വേരുകളിൽ പഴങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്നതും, എല്ലായിടത്തും പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിപ്പിടർന്നതും, ഉയരമുള്ള പ്ലാവും ഇലഞ്ഞിമരങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു പ്രദേശം.

രമ്യം പ്രിയങ്ഗുതരുമഞ്ജരിസക്തഭൃങ്ഗം ഭൃങ്ഗാവലീകവലിതാമ്രകദമ്ബപുഷ്പമ്

പ്രിയങ്കുമരങ്ങളുടെ പൂക്കളിൽ തേനീച്ചകൾ ചേർന്ന്, ആമ്രവും കടമ്പമരവും പുഷ്പിച്ചപ്പോൾ തേനീച്ചകളുടെ കൂട്ടം അവയെ മുഴുവൻ മൂടുന്നു.

പുഷ്പോത്കരാനിലവിഘൂര്ണിതവാരിരമ്യം രമ്യദ്വിരേഫവിനിപാതിതമഞ്ജുഗുല്മമ് ഗുല്മാന്തരപ്രസഭഭീതമൃഗീസമൂഹം വാതേരിതം തനുഭൃതാമപവര്ഗദാതൃ

പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള കാറ്റിൽ വെള്ളം തിരയുന്ന മനോഹരമായ കാഴ്ച, പുഷ്പങ്ങളിൽ മദംപോലുള്ള തേനീച്ചകൾ വീണു കിടക്കുന്ന തോട്ടങ്ങൾ, കാട്ടിൽ കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ ഭയന്ന് ഓടുന്ന മാൻകൂട്ടങ്ങൾ.

ചന്ദ്രാംശുജാലശബലൈസ് തിലകൈര് മനോജ്ഞൈഃ സിന്ദൂരകുങ്കുമകുസുമ്ഭനിഭൈര് അശോകൈഃ ചാമീകരദ്യുതിസമൈരഥ കര്ണികാരൈഃ പുഷ്പോത്കരൈരുപചിതം സുവിശാലശാഖൈഃ

ചന്ദ്രകിരണങ്ങൾ പടർന്ന മനോഹരമായ തിലകമരങ്ങൾ, ചുവന്ന കുങ്കുമം, കുങ്കുമപ്പൂ, കുസുംബം എന്നിവയുടെ നിറമുള്ള അശോകമരങ്ങൾ, പൊന്നുപോലുള്ള കർണികാരമരങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾക്കും വിശാലമായ ശാഖകൾക്കും ഇടയിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതായ കാഴ്ച.

ക്വചിദഞ്ജനചൂര്ണാഭൈഃ ക്വചിദ് വിദ്രുമസന്നിഭൈഃ ക്വചിത്കാഞ്ചനസംകാശൈഃ പുഷ്പൈര് ആചിതഭൂതലമ്

ചിലിടങ്ങളിൽ കരിമ്പൊടി പോലെയുള്ള പൂക്കൾ, മറ്റിടങ്ങളിൽ പവഴംപോലെയും, വേറിടങ്ങളിൽ പൊന്നുപോലെയും നിറഞ്ഞ പൂക്കൾ നിലം മൂടിയിരിക്കുന്നു.

പുന്നാഗേഷു ദ്വിജശതവിരുതം രക്താശോകസ്തബകഭരനതമ് രമ്യോപാന്തക്ലമഹാരഭവനം ഫുല്ലാബ്ജേഷു ഭ്രമരവിലസിതമ്

പുന്നാഗമരങ്ങളിൽ അനേകം പക്ഷികളുടെ കൂജലാൽ നിറഞ്ഞതും, ചുവന്ന അശോകമരങ്ങളുടെ ശാഖകൾ പൂക്കളാൽ കൂർത്തതും, മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളിൽ പുഷ്പിച്ച താമരകളിൽ തേനീച്ചകൾ കളിക്കുന്ന കാഴ്ച.

സകലഭുവനഭര്താ ലോകനാഥസ്തദാനീം തുഹിനശിഖരപുത്ര്യാ സാര്ധമിഷ്ടൈര്ഗണേശൈഃ വിവിധതരുവിശാലം മത്തഹൃഷ്ടാന്നപുഷ്ടൈര് ഉപവനമ് അതിരമ്യം ദര്ശയാമാസ ദേവ്യാഃ

എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും നാഥൻ, ഹിമപർവ്വതത്തിന്റെ മകളോടും പ്രിയപ്പെട്ട ഗണപതികളോടും കൂടെ, വിവിധ മരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും സന്തോഷത്തോടെ വളർന്ന മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ അതിമനോഹരമായ ഒരു തോട്ടം ദേവിയെ കാണിച്ചു.

പുഷ്പൈര്വന്യൈഃ ശുഭശുഭതമൈഃ കല്പിതൈര്ദിവ്യഭൂഷൈര് ദേവീം ദിവ്യാമുപവനഗതാം ഭൂഷയാമാസ ശര്വഃ സാ ചാപ്യേനം തുഹിനഗിരിസുതാ ശങ്കരം ദേവദേവം പുഷ്പൈര്ദിവ്യൈഃ ശുഭതരതമൈര് ഭൂഷയാമാസ ഭക്ത്യാ

കാടിലെ പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടു ദൈവീയാഭരണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി ശിവൻ തോട്ടത്തിൽ കടന്ന ദേവിയെ അലങ്കരിച്ചു; ഹിമപർവ്വതപുത്രിയായ അവളും ഭക്തിയോടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദൈവീയപുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ടു ശങ്കരനെ അലങ്കരിച്ചു.

സമ്പൂജ്യ പൂജ്യം ത്രിദശേശ്വരാണാം സമ്പ്രേക്ഷ്യ ചോദ്യാനമ് അതീവ രമ്യമ് ഗണേശ്വരൈര് നന്ദിമുഖൈശ് ച സാര്ധമ് ഉവാച ദേവം പ്രണിപത്യ ദേവീ

ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ആരാധ്യനായവനെ പൂജിച്ചു, അതിമനോഹരമായ തോട്ടം നോക്കി, ഗണപതികളും നന്ദിമുഖനും കൂടെ ദേവിയെ ദൈവത്തോടു പ്രണാമം അർപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു.

ഉദ്യാനം ദര്ശിതം ദേവ പ്രഭയാ പരയാ യുതമ് ക്ഷേത്രസ്യ ച ഗുണാന്സര്വാന് പുനര്മേ വക്തുമര്ഹസി

ദേവാ, നീ എനിക്ക് ഈ തോട്ടം അത്യുത്തമപ്രഭയോടെ കാണിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും വീണ്ടും എനിക്ക് പറയണമേ.

അസ്യ ക്ഷേത്രസ്യ മാഹാത്മ്യമ് അവിമുക്തസ്യ സര്വഥാ വക്തുമര്ഹസി ദേവേശ ദേവദേവ വൃഷധ്വജ

ദേവദേവാ, വൃഷധ്വജാ, ഈ അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി എനിക്ക് പറയണമേ.