ഇന്ദ്രിയാണി മനശ്ചൈവ അഹങ്കാരശ് ച യഃ സ്മൃതഃ തത്ര സൂക്ഷ്മപ്രവൃത്തിസ്തു പഞ്ചഭൂതാത്മികാ പുനഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, അഹങ്കാരം ഇവയെല്ലാം ചേർന്നിടത്ത് സൂക്ഷ്മമായ പ്രവൃത്തിയും വീണ്ടും അഞ്ചു ഭൗതിക ഘടകങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഇന്ദ്രിയാണി മനശ്ചിത്തബുദ്ധ്യഹങ്കാരസംജ്ഞിതമ് തഥാ സര്വമയം ചൈവ ആത്മസ്ഥാ ഖ്യാതിരേവ ച
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ചിത്തം, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്, അതുപോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആത്മാവിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അറിവും ഉൾപ്പെടുന്നു.
സംയോഗ ഏവ ത്രിവിധഃ സൂക്ഷ്മേഷ്വേവ പ്രവര്തതേ പുനരഷ്ടഗുണശ്ചാപി സൂക്ഷ്മേഷ്വേവ വിധീയതേ
സമ്യോഗം മൂന്നു വിധത്തിൽ സൂക്ഷ്മത്തിൽ മാത്രം നടക്കുന്നു. എട്ടു വിധമായ വിഭജനം കൂടിയും സൂക്ഷ്മത്തിൽ മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
തസ്യ രൂപം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാഹ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ ത്രൈലോക്യേ സര്വഭൂതേഷു യഥാസ്യ നിയമഃ സ്മൃതഃ
അതിന്റെ രൂപം ഞാൻ പറയാം. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം എങ്ങനെ നടക്കുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
അണിമാദ്യം തഥാവ്യക്തം സര്വത്രൈവ പ്രതിഷ്ഠിതമ് ത്രൈലോക്യേ സര്വഭൂതാനാം ദുഷ്പ്രാപ്യം സമുദാഹൃതമ്
അണിമാദി ശക്തികൾ തുടങ്ങി, അവ്യക്തം എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും അതിനെ പ്രാപിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തത് തസ്യ ഭവതി പ്രാപ്യം പ്രഥമം യോഗിനാം ബലമ് ലങ്ഘനം പ്ലവനം ലോകേ രൂപമസ്യ സദാ ഭവേത്
അത് യോഗികൾക്ക് പ്രാപ്യമാകുന്നു. ആദ്യ ശക്തി ലോകത്തിൽ ചാടാനും സഞ്ചരിക്കാനും കഴിയുന്ന ശക്തിയാണ്. ഇതാണ് അതിന്റെ സ്ഥിരമായ രൂപം.
ശീഘ്രത്വം സര്വഭൂതേഷു ദ്വിതീയം തു പദം സ്മൃതമ് ത്രൈലോക്യേ സര്വഭൂതാനാം മഹിമ്നാ ചൈവ വന്ദിതമ്
എല്ലാ ജീവികളിലും അതിവേഗത രണ്ടാമത്തെ നിലയാണെന്ന് പറയുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളും അതിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ആദരിക്കുന്നു.
മഹിത്വം ചാപി ലോകേ ഽസ്മിംസ് തൃതീയോ യോഗ ഉച്യതേ ത്രൈലോക്യേ സര്വഭൂതേഷു യഥേഷ്ടഗമനം സ്മൃതമ്
ലോകത്തിൽ മഹത്വം മൂന്നാമത്തെ യോഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളിലും ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാൻ കഴിയുന്നതാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
പ്രാകാമാന് വിഷയാന് ഭുങ്ക്തേ തഥാപ്രതിഹതഃ ക്വചിത് ത്രൈലോക്യേ സര്വഭൂതാനാം സുഖദുഃഖം പ്രവര്തതേ
അവൻ ഇച്ഛാനുസൃതമായി എവിടെയും തടസ്സമില്ലാതെ വിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും സുഖവും ദുഃഖവും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഈശോ ഭവതി സര്വത്ര പ്രവിഭാഗേന യോഗവിത് വശ്യാനി ചാസ്യ ഭൂതാനി ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ
അവൻ എല്ലായിടത്തും അധിപനാകുന്നു, യോഗത്തെ വ്യത്യാസമായി അറിയുന്നവനാണ്. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ എല്ലാ ജീവികളും അവനു കീഴിലാണ്.
ഇച്ഛയാ തസ്യ രൂപാണി ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച യത്ര കാമാവസായിത്വം ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ
അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ എല്ലാ ജീവികളിലും ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റപ്പെടുന്നു.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശോ രസോ ഗന്ധോ രൂപം ചൈവ മനസ് തഥാ പ്രവര്തന്തേ ഽസ്യ ചേച്ഛാതോ ന ഭവന്തി യഥേച്ഛയാ
ശബ്ദം, സ്പർശം, രുചി, ഗന്ധം, രൂപം, മനസ്സ് ഇവ അവന്റെ ഇച്ഛയനുസരിച്ച് ഉണ്ടാകുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അവൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ഛിദ്യതേ ന ച ഭിദ്യതേ ന ദഹ്യതേ ന മുഹ്യേത ലീയതേ ന ച ലിപ്യതേ
അവൻ ജനിക്കുന്നില്ല, മരിക്കുന്നില്ല, മുറിക്കപ്പെടുന്നില്ല, പിളരുന്നില്ല, കത്തുന്നില്ല, ഭ്രമിക്കുന്നില്ല, ലയിക്കുന്നില്ല, മങ്ങുന്നില്ല.
ന ക്ഷീയതേ ന ക്ഷരതി ഖിദ്യതേ ന കദാചന ക്രിയതേ വാ ന സര്വത്ര തഥാ വിക്രിയതേ ന ച
അവൻ ക്ഷയിക്കുന്നില്ല, നശിക്കുന്നില്ല, ഒരിക്കലും ദു:ഖിക്കുന്നില്ല, ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നില്ല, എല്ലായിടത്തും മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നില്ല.
അഗന്ധരസരൂപസ്തു അസ്പര്ശഃ ശബ്ദവര്ജിതഃ അവര്ണോ ഹ്യസ്വരശ് ചൈവ അസവര്ണസ്തു കര്ഹിചിത്
അവനു ഗന്ധമില്ല, രുചിയില്ല, രൂപമില്ല, സ്പർശമില്ല, ശബ്ദമില്ല, വർണ്ണമില്ല, സ്വരമില്ല, ചിലപ്പോൾ ഒരു ലക്ഷണവും ഇല്ല.
സ ഭുങ്ക്തേ വിഷയാംശ്ചൈവ വിഷയൈര്ന ച യുജ്യതേ അണുത്വാത്തു പരഃ സൂക്ഷ്മഃ സൂക്ഷ്മത്വാദ് അപവര്ഗികഃ
അവൻ വിഷയങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു, പക്ഷേ അവയിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല. അത്യന്തം സൂക്ഷ്മത്വം കൊണ്ടു അവൻ പരമനും മോക്ഷം നൽകുന്നവനുമാണ്.
വ്യാപകസ്ത്വപവര്ഗാച്ച വ്യാപകാത്പുരുഷഃ സ്മൃതഃ പുരുഷഃ സൂക്ഷ്മഭാവാത്തു ഐശ്വര്യേ പരമേ സ്ഥിതഃ
എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നതുമായതുകൊണ്ടു, വ്യാപകനെ പുരുഷൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിന്റെ സൂക്ഷ്മസ്വഭാവം മൂലം, പുരുഷൻ പരമമായ ഐശ്വര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഗുണോത്തരമഥൈശ്വര്യേ സര്വതഃ സൂക്ഷ്മമുച്യതേ ഐശ്വര്യം ചാപ്രതീഘാതം പ്രാപ്യ യോഗമനുത്തമമ്
ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചും ഐശ്വര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനാലും, എല്ലായിടത്തും അതിനെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മം എന്നു പറയുന്നു. തടസ്സമില്ലാത്ത ഐശ്വര്യം പ്രാപിച്ചാൽ, അത്യുത്തമമായ യോഗം ലഭിക്കും.
അപവര്ഗം തതോ ഗച്ഛേത് സൂക്ഷ്മം തത്പരമം പദമ് ഏവം പാശുപതം യോഗം ജ്ഞാതവ്യം മുനിപുങ്ഗവാഃ
അവിടെ നിന്ന് മോക്ഷത്തിലേക്കും, ആ സൂക്ഷ്മമായ പരമപദത്തിലേക്കും എത്തുന്നു. മഹർഷികളേ, ഇങ്ങനെ പാശുപതയോഗം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
സ്വര്ഗാപവര്ഗഫലദം ശിവസായുജ്യകാരണമ് അഥവാ ഗതവിജ്ഞാനോ രാഗാത്കര്മ സമാചരേത്
അത് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഫലമായി തരുന്നു; ശിവനോടു ഐക്യപ്പെടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, മാർഗ്ഗം അറിഞ്ഞ ശേഷം, ആസക്തിയാൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
രാജസം താമസം വാപി ഭുക്ത്വാ തത്രൈവ മുച്യതേ തഥാ സുകൃതകര്മാ തു ഫലം സ്വര്ഗേ സമശ്നുതേ
രാജസവും താമസവുമായ കർമ്മങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാൽ, അവിടെത്തന്നെ മോചനം ലഭിക്കും. അതുപോലെ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവർക്ക് ഫലം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അനുഭവിക്കാം.
തസ്മാത്സ്ഥാനാത്പുനഃ ശ്രേഷ്ഠോ മാനുഷ്യമുപപദ്യതേ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മ പരം സൌഖ്യം ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് ഉത്തമമ്
അവിടുത്തെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ വീണ്ടും മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. അവിടെ നിന്ന് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമാനന്ദവും, ശാശ്വതമായ ഉത്തമ ബ്രഹ്മവും പ്രാപിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മ ഏവ ഹി സേവേത ബ്രഹ്മൈവ ഹി പരം സുഖമ് പരിശ്രമോ ഹി യജ്ഞാനാം മഹതാര്ഥേന വര്തതേ
ബ്രഹ്മത്തെ മാത്രം സേവിക്കണം, കാരണം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് പരമാനന്ദം. മഹത്തായ യജ്ഞങ്ങളുടെ പരിശ്രമം ഇതിന് വേണ്ടിയാണു നടക്കുന്നത്.
ഭൂയോ മൃത്യുവശം യാതി തസ്മാന്മോക്ഷഃ പരം സുഖമ് അഥവാ ധ്യാനസംയുക്തോ ബ്രഹ്മതത്ത്വപരായണഃ
വീണ്ടും മരണത്തിന്റെ അധീനതയിലാകും; അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം തന്നെയാണ് പരമാനന്ദം. അല്ലെങ്കിൽ, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചും ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി—
ന തു ച്യാവയിതും ശക്യോ മന്വന്തരശതൈരപി ദൃഷ്ട്വാ തു പുരുഷം ദിവ്യം വിശ്വാഖ്യം വിശ്വതോമുഖമ്
നൂറുകണക്കിന് മന്വന്തരങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അവനെ അകറ്റാൻ കഴിയില്ല. ദിവ്യനായ, വിശ്വം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖമുള്ള പുരുഷനെ കണ്ടാൽ—
വിശ്വപാദശിരോഗ്രീവം വിശ്വേശം വിശ്വരൂപിണമ് വിശ്വഗന്ധം വിശ്വമാല്യം വിശ്വാംബരധരം പ്രഭുമ്
വിശ്വം തന്നെ കാലും തലയും കഴുത്തും ആയിരിക്കുന്ന, വിശ്വേശ്വരനായ, വിശ്വരൂപനായ, വിശ്വഗന്ധം, വിശ്വമാല്യം, വിശ്വാംബരം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രഭുവിനെ—
ഗോഭിര് മഹീം സംപതതേ പതത്രിണോ നൈവം ഭൂയോ ജനയത്യേവമേവ കവിം പുരാണമ് അനുശാസിതാരം സൂക്ഷ്മാച്ച സൂക്ഷ്മം മഹതോ മഹാന്തമ്
പശുക്കളാൽ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; പക്ഷികൾ ഇങ്ങനെ വീണ്ടും ജനിക്കാറില്ല. ഇങ്ങനെ, അതി പുരാതനനായ കവി, ഭരണാധികാരി, സൂക്ഷ്മത്തിൽ സൂക്ഷ്മനും മഹത്തിൽ മഹത്തനും ആകുന്നു.
യോഗേന പശ്യേന്ന ച ചക്ഷുഷാ പുനര് നിരിന്ദ്രിയം പുരുഷം രുക്മവര്ണമ് അലിങ്ഗിനം നിര്ഗുണം ചേതനം ച നിത്യം സദാ സര്വഗം സര്വസാരമ്
യോഗംകൊണ്ടാണ് അവനെ കാണാൻ കഴിയുക, കണ്ണുകൊണ്ടല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള, പൊന്നുപോലെയുള്ള, ലിംഗമില്ലാത്ത, ഗുണരഹിതമായ, ചൈതന്യമുള്ള, ശാശ്വതമായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന, എല്ലായിടത്തും സാരമായ പുരുഷൻ.
അപാണിപാദോദരപാര്ശ്വജിഹ്വോ ഹ്യതീന്ദ്രിയോ വാപി സുസൂക്ഷ്മ ഏകഃ
കൈകളില്ല, കാലുകളില്ല, വയറില്ല, വശങ്ങളില്ല, നാവില്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കപ്പുറമാണ്, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും ഏകനായവനും ആകുന്നു.
സ വേദ സര്വം ന ച സര്വവേദ്യം തമാഹുരഗ്ര്യം പുരുഷം മഹാന്തമ്
അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നു, പക്ഷേ എല്ലാവർക്കും അവനെ അറിയാൻ കഴിയില്ല. അവനെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും മഹാപുരുഷനും എന്നു വിളിക്കുന്നു.