മനോബുദ്ധിര് അഹങ്കാരശ് ചിത്തം ചേതി ചതുഷ്ടയമ് അധ്യാത്മം പൃഥഗേവേദം ചതുര്ദശവിധം സ്മൃതമ്
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹംഭാവം, ചിത്തം—ഈ നാലും വേറിട്ടുള്ള ആത്മീയ ഘടകങ്ങളാണ്; ഇതെല്ലാം പതിനാലായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു.
ദ്രഷ്ടവ്യം ചൈവ ശ്രോതവ്യം ഘ്രാതവ്യം ച യഥാക്രമമ് രസിതവ്യം മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ സ്പര്ശിതവ്യം തഥൈവ ച
കാണേണ്ടത്, കേൾക്കേണ്ടത്, മണക്കേണ്ടത്, ക്രമത്തിൽ രുചിക്കേണ്ടത്, മഹർഷികളേ, സ്പർശിക്കേണ്ടതും അതുപോലെ തന്നെ.
മന്തവ്യം ചൈവ ബോദ്ധവ്യമ് അഹംകര്തവ്യമേവ ച തഥാ ചേതയിതവ്യം ച വക്തവ്യം മുനിപുങ്ഗവാഃ
ചിന്തിക്കേണ്ടത്, മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, അഹംഭാവം വരുത്തേണ്ടത്, അതുപോലെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, സംസാരിക്കേണ്ടതും മഹർഷികളേ.
ആദാതവ്യം ച ഗന്തവ്യം വിസര്ഗായിതമേവ ച ആനന്ദിതവ്യമിത്യേതേ ഹ്യ് അധിഭൂതമനുക്രമാത്
എടുക്കേണ്ടത്, പോകേണ്ടത്, വിട്ടുകളയേണ്ടത്, ആസ്വദിക്കേണ്ടതും—ഇവയാണ് അദ്ഭൗതിക ഘടകങ്ങൾ.
ആദിത്യോ ഽപി ദിശശ്ചൈവ പൃഥിവീ വരുണസ് തഥാ വായുശ്ചന്ദ്രസ് തഥാ ബ്രഹ്മാ രുദ്രഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഏവ ച
സൂര്യനും, ദിശകളും, ഭൂമി, അതുപോലെ വരുണൻ, വായു, ചന്ദ്രൻ, ബ്രഹ്മാവ്, രുദ്രൻ, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ—ഇവയും.
അഗ്നിരിന്ദ്രസ് തഥാ വിഷ്ണുര് മിത്രോ ദേവഃ പ്രജാപതിഃ ആധിദൈവികമേവം ഹി ചതുര്ദശവിധം ക്രമാത്
അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, മിത്രൻ, പ്രജാപതി—ഇങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ ദൈവിക ഘടകങ്ങൾ പതിനാലാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
രാജ്ഞീ സുദര്ശനാ ചൈവ ജിതാ സൌമ്യാ യഥാക്രമമ് മോഘാ രുദ്രാമൃതാ സത്യാ മധ്യമാ ച ദ്വിജോത്തമാഃ
സുദർശന, ജിതാ, സൗമ്യാ എന്നിങ്ങനെ രാജ്ഞിമാർ ക്രമത്തിൽ; മോഘാ, രുദ്രാമൃത, സത്യാ, മധ്യമായും മഹർഷികളേ.
നാഡീ രാശിശുകാ ചൈവ അസുരാ ചൈവ കൃത്തികാ ഭാസ്വതീ നാഡയശ്ചൈതാശ് ചതുര്ദശനിബന്ധനാഃ
നാഡികൾ, രാശി, ശുക, അസുര, കൃതിക, ഭാസ്വതി—ഇവ പതിനാലു വിധത്തിൽ ബന്ധിതമായിരിക്കുന്നു.
വായവോ നാഡിമധ്യസ്ഥാ വാഹകാശ് ച ചതുര്ദശ പ്രാണോ വ്യാനസ്ത്വപാനശ് ച ഉദാനശ് ച സമാനകഃ
നാഡികളുടെ നടുവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വായുക്കളും, വഹിക്കുന്നവരും പതിനാലാണ്: പ്രാണൻ, വ്യാനൻ, അപാനൻ, ഉദാനൻ, സമാനൻ.
വൈരമ്ഭശ് ച തഥാ മുഖ്യോ ഹ്യ് അന്തര്യാമഃ പ്രഭഞ്ജനഃ കൂര്മകശ് ച തഥാ ശ്യേനഃ ശ്വേതഃ കൃഷ്ണസ് തഥാനിലഃ
വൈരംഭൻ, മുഖ്യൻ, അന്തര്യാമൻ, പ്രഭഞ്ജനൻ, കൂർമകൻ, ശ്യേനൻ, ശ്വേതൻ, കൃഷ്ണൻ, അനിലൻ—ഇവയും.
നാഗ ഇത്യേവ കഥിതാ വായവശ് ച ചതുര്ദശ യശ്ചക്ഷുഃഷ്വഥ ദ്രഷ്ടവ്യേ തഥാദിത്യേ ച സുവ്രതാഃ
നാഗങ്ങൾ എന്നും പറയുന്നവയും പതിനാലു വാതുകളും, കാഴ്ചയും കാണേണ്ടതും, അതുപോലെ സൂര്യനും, ധർമ്മശീലികളേ,
നാഡ്യാം പ്രാണേ ച വിജ്ഞാനേ ത്വ് ആനന്ദേ ച യഥാക്രമമ് ഹൃദ്യാകാശേ യ ഏതസ്മിന് സര്വസ്മിന്നന്തരേ പരഃ
നാഡിയിൽ, ശ്വാസത്തിൽ, അറിവിൽ, ആനന്ദത്തിൽ, ഓരോന്നിലും, ഹൃദയത്തിലെ ആകാശത്തിൽ — ഇവയൊക്കെയിലും പരമാത്മാവ് എല്ലായിടത്തും ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്നു.
ആത്മാ ഏകശ് ച ചരതി തമുപാസീത മാം പ്രഭുമ് അജരം തമനന്തം ച അശോകമമൃതം ധ്രുവമ്
ആത്മാവ് ഒരുവൻ ആയിട്ടും ഇവയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; എന്നെ, പ്രഭുവായ, വൃദ്ധിയില്ലാത്ത, അനന്തമായ, ദുഃഖരഹിതമായ, അമൃതസ്വരൂപിയായ, അചഞ്ചലനായവനെ, ധ്യാനിക്കുക.
ചതുര്ദശവിധേഷ്വേവ സംചരത്യേക ഏവ സഃ ലീയന്തേ താനി തത്രൈവ യദന്യം നാസ്തി വൈ ദ്വിജാഃ
അവൻ മാത്രം ഈ പതിനാലു രൂപങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം അവിടത്തുതന്നെ ലയിക്കുന്നു, മറ്റൊന്നുമില്ല, ദ്വിജന്മാരേ.
ഏക ഏവ ഹി സര്വജ്ഞഃ സര്വേശസ്ത്വേക ഏവ സഃ ഏഷ സര്വാധിപോ ദേവസ് ത്വ് അന്തര്യാമീ മഹാദ്യുതിഃ
അവൻ മാത്രം എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാറ്റിനും അധിപതിയും; അവൻ മാത്രം സർവ്വാധിപതിയായ ദേവനും, ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്നവനും, മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവനും ആണു.
ഉപാസ്യമാനഃ സര്വസ്യ സര്വസൌഖ്യഃ സനാതനഃ ഉപാസ്യതി ന ചൈവേഹ സര്വസൌഖ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ
എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്നവൻ, അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടം; എന്നാലും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എല്ലാവർക്കും അവനെ ആരാധിച്ചാൽ മുഴുവൻ സന്തോഷം ലഭിക്കുമെന്നില്ല.
ഉപാസ്യമാനോ വേദൈശ് ച ശാസ്ത്രൈര്നാനാവിധൈരപി ന വൈഷ വേദശാസ്ത്രാണി സര്വജ്ഞോ യാസ്യതി പ്രഭുഃ
വേദങ്ങളാൽ, വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചാലും, ഈ സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു വേദങ്ങളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രവേശിക്കുന്നില്ല.
അസ്യൈവാന്നമിദം സര്വം ന സോ ഽന്നം ഭവതി സ്വയമ് സ്വാത്മനാ രക്ഷിതം ചാദ്യാദ് അന്നഭൂതം ന കുത്രചിത്
ഇവയെല്ലാം അവന്റെ ആഹാരമാണ്, എന്നാൽ അവൻ സ്വയം ആഹാരമാകുന്നില്ല; ആത്മാവാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടത് ഭക്ഷിക്കാം, പക്ഷേ അവൻ എവിടെയും ആഹാരമാവുന്നില്ല.
സര്വത്ര പ്രാണിനാമന്നം പ്രാണിനാം ഗ്രന്ഥിരസ്മ്യഹമ് പ്രശാസ്താ നയനശ്ചൈവ പഞ്ചാത്മാ സ വിഭാഗശഃ
എവിടെയും ഞാൻ ജീവികളുടെ ആഹാരവും, ബന്ധവും, നിയന്ത്രകനും, നയിക്കുന്നവനും, അഞ്ചു സ്വരൂപങ്ങളായ ആത്മാവും ആകുന്നു.
അന്നമയോ ഽസൌ ഭൂതാത്മാ ചാദ്യതേ ഹ്യന്നമുച്യതേ പ്രാണമയശ്ചേന്ദ്രിയാത്മാ സംകല്പാത്മാ മനോമയഃ
ഭൂതാത്മാവ് അന്നം കൊണ്ടുള്ളവനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് അന്നംഭോജൻ എന്നു പറയുന്നത്; പ്രാണം കൊണ്ടുള്ള ആത്മാവ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ആത്മാവ്, സംകൽപ്പമുള്ള ആത്മാവ്, മനസ്സായ ആത്മാവ് — ഇവയും ഉണ്ട്.
കാലാത്മാ സോമ ഏവേഹ വിജ്ഞാനമയ ഉച്യതേ സദാനന്ദമയോ ഭൂത്വാ മഹേശഃ പരമേശ്വരഃ
ഇവിടെ സോമൻ കാലാത്മാവാണ്, അറിവ് കൊണ്ടുള്ള ആത്മാവ് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു; സദാ ആനന്ദസ്വരൂപനായ മഹേശ്വരൻ, പരമേശ്വരൻ ആകുന്നു.
സോ ഽഹമ് ഏവം ജഗത്സര്വം മയ്യേവ സകലം സ്ഥിതമ് പരതന്ത്രം സ്വതന്ത്രേ ഽപി തദഭാവാദ്വിചാരതഃ
ഞാനാണ് ഈ ലോകം മുഴുവൻ; എല്ലാം എന്നിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്. സ്വതന്ത്രനാണെങ്കിലും, മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ, എല്ലാം എന്നിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏകത്വമപി നാസ്ത്യേവ ദ്വൈതം തത്ര കുതസ്ത്വഹോ ഏവം നാസ്ത്യഥ മര്ത്യം ച കുതോ ഽമൃതമജോദ്ഭവഃ
ഒന്നായിരിക്കൽ പോലും ഇല്ല, എങ്കിൽ ഇരട്ടത്വം എങ്ങനെയുണ്ടാകും? അങ്ങനെ, മരണമോ, അമൃതത്വമോ, ജനനമില്ലായ്മയോ ഇല്ല.
നാന്തഃപ്രജ്ഞോ ബഹിഃപ്രജ്ഞോ ന ചോഭയഗതസ് തഥാ ന പ്രജ്ഞാനഘനസ്ത്വേവം ന പ്രാജ്ഞോ ജ്ഞാനപൂര്വകഃ
അവൻ അകത്തുള്ള ബോധമുള്ളവനല്ല, പുറത്തുള്ള ബോധമുള്ളവനല്ല, ഇരുവശത്തുമുള്ള ബോധമുള്ളവനുമല്ല; ബോധത്തിന്റെ കൂട്ടമായതുമല്ല, സാധാരണ ബോധമുള്ളവനുമല്ല, അറിവ് മുൻപുള്ളവനുമല്ല.
വിദിതം നാസ്തി വേദ്യം ച നിര്വാണം പരമാര്ഥതഃ നിര്വാണം ചൈവ കൈവല്യം നിഃശ്രേയസമനാമയമ്
ഇവിടെ അറിയപ്പെടുന്നതോ അറിയേണ്ടതോ ഒന്നുമില്ല; മോക്ഷം തന്നെയാണ് പരമാർത്ഥം. മോക്ഷം അകത്വം, പരമമായ മംഗളം, രോഗരഹിതം.
അമൃതം ചാക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമാത്മാ പരാപരമ് നിര്വികല്പം നിരാഭാസം ജ്ഞാനം പര്യായവാചകമ്
അമൃതവും, അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മവും, പരമാത്മാവും, ഉന്നതവും താഴ്ന്നതുമായതും, ഭേദമില്ലാത്തതും, പ്രത്യക്ഷതയില്ലാത്തതും, അറിവ് തന്നെയാണ് — പല പേരിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
പ്രസന്നം ച യദേകാഗ്രം തദാ ജ്ഞാനമിതി സ്മൃതമ് അജ്ഞാനമിതരത്സര്വം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
ശുദ്ധവും ഏകാഗ്രവുമായതാണ് അറിവ് എന്നു പറയുന്നത്; അതല്ലാത്തതെല്ലാം അജ്ഞാനം — ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല.
ഇത്ഥം പ്രസന്നം വിജ്ഞാനം ഗുരുസംപര്കജം ധ്രുവമ് രാഗദ്വേഷാനൃതക്രോധം കാമതൃഷ്ണാദിഭിഃ സദാ
ഇങ്ങനെ ഗുരുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ജനിക്കുന്ന ശുദ്ധമായ വിജ്ഞാനം സ്ഥിരമായിരിക്കും; അതിൽ രാഗം, ദ്വേഷം, അസത്യവും, ക്രോധവും, കാമം, തൃഷ്ണ എന്നിവയും ഇല്ല.
അപരാമൃഷ്ടമദ്യൈവ വിജ്ഞേയം മുക്തിദം ത്വിദമ് അജ്ഞാനമലപൂര്വത്വാത് പുരുഷോ മലിനഃ സ്മൃതഃ
മദ്യത്തിന്റെ സ്പർശം ഇല്ലാത്തതും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായ ഇതിനെ ഇന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. അജ്ഞാനം തന്നെയാണ് ആദിമ അശുദ്ധി, അതുകൊണ്ടു മനുഷ്യൻ അശുദ്ധനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
തത്ക്ഷയാദ്ധി ഭവേന്മുക്തിര് നാന്യഥാ ജന്മകോടിഭിഃ ജ്ഞാനമേകം വിനാ നാസ്തി പുണ്യപാപപരിക്ഷയഃ
അജ്ഞാനം നശിച്ചാൽ മാത്രമേ മോക്ഷം ലഭിക്കൂ, ലക്ഷക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷവും വേറെ വഴിയില്ല. ജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ പുണ്യവും പാപവും തീരുകയില്ല.