ചേതനാചേതനാന്യത്വവിജ്ഞാനം ജ്ഞാനമുച്യതേ ഏവം തു ജ്ഞാനയുക്തസ്യ ശ്രദ്ധായുക്തസ്യ ശങ്കരഃ
ചൈതന്യവും ജഡവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ജ്ഞാനം; അങ്ങനെ ജ്ഞാനവും വിശ്വാസവും ഉള്ളവനു, ശങ്കരാ—
പ്രസീദതി ന സംദേഹോ ധര്മശ്ചായം ദ്വിജോത്തമാഃ കിം തു ഗുഹ്യതമം വക്ഷ്യേ സര്വത്ര പരമേശ്വരേ
അവൻ ശാന്തി പ്രാപിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല; ഇതാണ് ധർമ്മം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ പരമേശ്വരനെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ഉപദേശം പറയും.
ഭവേ ഭക്തിര്ന സംദേഹസ് തയാ യുക്തോ വിമുച്യതേ അയോഗ്യസ്യാപി ഭഗവാന് ഭക്തസ്യ പരമേശ്വരഃ
ഭക്തി ജന്മത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നതിൽ സംശയമില്ല; അതിനാൽ അനുഭവിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും. യോഗ്യതയില്ലാത്തവർക്കും ഭക്തനോട് പരമേശ്വരൻ ദയയുള്ളവനാണ്.
പ്രസീദതി ന സംദേഹോ നിഗൃഹ്യ വിവിധം തമഃ ജ്ഞാനമധ്യാപനം ഹോമോ ധ്യാനം യജ്ഞസ്തപഃ ശ്രുതമ്
അവൻ സന്തോഷം പ്രാപിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല; എല്ലാ അജ്ഞാനവും നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കൽ, ഹോമം, ധ്യാനം, യജ്ഞം, തപസ്സു, വേദപഠനം—
ദാനമധ്യയനം സര്വം ഭവഭക്ത്യൈ ന സംശയഃ ചാന്ദ്രായണസഹസ്രൈശ് ച പ്രാജാപത്യശതൈസ് തഥാ
ദാനം, പഠനം എന്നിവ എല്ലാം ഭക്തിക്കായാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല; ആയിരക്കണക്കിന് ചാന്ദ്രായണവ്രതങ്ങളാലും നൂറുകണക്കിന് പ്രാജാപത്യവ്രതങ്ങളാലും—
മാസോപവാസൈശ്ചാന്യൈര്വാ ഭക്തിര്മുനിവരോത്തമാഃ അഭക്താ ഭഗവത്യസ്മിംല് ലോകേ ഗിരിഗുഹാശയേ
മാസവ്രതങ്ങളാലും മറ്റും, ഭക്തി തന്നെ പ്രധാനമാണ്, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ. ഈ ലോകത്ത് ഗിരിഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ഭഗവാനിൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവർ—
പതന്തി ചാത്മഭോഗാര്ഥം ഭക്തോ ഭാവേന മുച്യതേ ഭക്താനാം ദര്ശനാദേവ നൃണാം സ്വര്ഗാദയോ ദ്വിജാഃ
സ്വന്തം അനുഭവത്തിനായി അവർ വീഴും; പക്ഷേ ഭക്തൻ ഭാവഭക്തിയാൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ഭക്തരെ കാണുന്നവർക്കു പോലും സ്വർഗ്ഗാദികൾ ലഭിക്കും, ദ്വിജന്മാരേ.
ന ദുര്ലഭാ ന സന്ദേഹോ ഭക്താനാം കിം പുനസ് തഥാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുസുരേന്ദ്രാണാം തഥാന്യേഷാമപി സ്ഥിതിഃ
ഇതൊക്കെ ഭക്തന്മാർക്കു പ്രാപിക്കാനാവാത്തതല്ല, സംശയമില്ല; ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവർക്കും അതുപോലെയാണ്.
ഭക്ത്യാ ഏവ മുനീനാം ച ബലസൌഭാഗ്യമേവ ച ഭവേന ച തഥാ പ്രോക്തം സമ്പ്രേക്ഷ്യോമാം പിനാകിനാ
ഭക്തിയാൽ തന്നെ മുനികൾക്ക് ശക്തിയും ഭാഗ്യവും ലഭിക്കുന്നു; ഉമയെ പിനാകധാരിയായ ശിവൻ നിരീക്ഷിച്ചപ്പോൾ അങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദേവ്യൈ ദേവേന മധുരം വാരാണസ്യാം പുരാ ദ്വിജാഃ അവിമുക്തേ സമാസീനാ രുദ്രേണ പരമാത്മനാ
പണ്ടൊരിക്കൽ വാരാണസിയിൽ, ദ്വിജന്മാരേ, അവിമുക്തത്തിൽ ഇരുന്ന് പരമാത്മാവായ രുദ്രൻ, ദേവിയെ മധുരമായി അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
രുദ്രാണീ രുദ്രമാഹേദം ലബ്ധ്വാ വാരാണസീം പുരീമ് കേന വശ്യോ മഹാദേവ പൂജ്യോ ദൃശ്യസ്ത്വമീശ്വരഃ
രുദ്രാണി, നീ രുദ്രനും ഈ വാരാണസി നഗരവും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. മഹാദേവന് എങ്ങനെ വശീകരിക്കപ്പെടുന്നു, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു, ഈശ്വരനായി കാണപ്പെടുന്നു എന്ന് അറിയാന് എങ്ങനെയാണ് സാധ്യമാകുന്നത്?
തപസാ വിദ്യയാ വാപി യോഗേനേഹ വദ പ്രഭോ നിശമ്യ വചനം തസ്യാസ് തഥാ ഹ്യാലോക്യ പാര്വതീമ്
തപസ്സിലൂടെ ആണോ, ജ്ഞാനത്തിലൂടിയോ, യോഗത്തിലൂടിയോ ഇവിടെ അതിന് സാധ്യമാകുന്നത്? പ്രഭോ, ദയവായി പറയൂ. അവളുടെ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം പാര്വ്വതിയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു.
ആഹ ബാലേന്ദുതിലകഃ പൂര്ണേന്ദുവദനാം ഹസന് സ്മൃത്വാഥ മേനയാ പത്ന്യാ ഗിരേര്ഗാം കഥിതാം പുരാ
ചന്ദ്രക്കല ചൂടിയ額വും പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവുമുള്ള അവന് പുഞ്ചിരിച്ച്, ഗിരിയുടെ ഭാര്യയായ മേനാ പുരാതനകാലത്ത് പറഞ്ഞ കഥ ഓര്മ്മിച്ചു.
ചിരകാലസ്ഥിതിം പ്രേക്ഷ്യ ഗിരൌ ദേവ്യാ മഹാത്മനഃ ദേവി ലബ്ധാ പുരീ രമ്യാ ത്വയാ യത്പ്രഷ്ടുമര്ഹസി
പര്വതത്തില് മഹാത്മാവായ ദേവിയുടെ ദീര്ഘകാല സാന്നിധ്യം കണ്ടപ്പോള്, ദേവി, നീ ഈ മനോഹരമായ നഗരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതിനേക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാന് നീ അര്ഹയാണു.
സ്ഥാനാര്ഥം കഥിതം മാത്രാ വിസ്മൃതേഹ വിലാസിനി പുരാ പിതാമഹേനാപി പൃഷ്ടഃ പ്രശ്നവതാം വരേ
ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ കാരണത്താലാണ് അമ്മ അതിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്, പക്ഷേ ഇവിടെ അത് മറന്നുപോയി, കളിയാട്ടക്കാരിയേ. മുന്പ് പിതാമഹനും, ചോദിക്കുന്നവരില് ശ്രേഷ്ഠനായവനും, ഇതേ ചോദിച്ചിരുന്നു.
യഥാ ത്വയാദ്യ വൈ പൃഷ്ടോ ദ്രഷ്ടും ബ്രഹ്മാത്മകം ത്വഹമ് ശ്വേതേ ശ്വേതേന വര്ണേന ദൃഷ്ട്വാ കല്പേ തു മാം ശുഭേ
ഇപ്പോള് നീ എനിക്ക് ബ്രഹ്മസ്വരൂപം കാണാന് ചോദിക്കുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധയായവളേ, ഒരു കല്പത്തില് ബ്രഹ്മാവു വെളുത്ത നിറത്തിലും, വെളുത്ത രൂപത്തിലും എന്നെ കണ്ടു.
സദ്യോജാതം തഥാ രക്തേ രക്തം വാമം പിതാമഹഃ പീതേ തത്പുരുഷം പീതമ് അഘോരേ കൃഷ്ണമീശ്വരമ്
സദ്യോജാതന് വെളുപ്പില് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, വാമദേവന് ചുവപ്പില്, പിതാമഹന് തത്പുരുഷനെ മഞ്ഞ നിറത്തില് കണ്ടു, അഘോരനായ ഈശ്വരന് കറുപ്പില്.
ഈശാനം വിശ്വരൂപാഖ്യോ വിശ്വരൂപം തദാഹ മാമ്
ഈശാനന് എന്നെ വിശ്വരൂപന് എന്നു വിളിച്ചു, അപ്പോള് എന്നെ വിശ്വരൂപമായി പറഞ്ഞു.
വാമ തത്പുരുഷാഘോര സദ്യോജാത മഹേശ്വര ദൃഷ്ടോ മയാ ത്വം ഗായത്ര്യാ ദേവദേവ മഹേശ്വര കേന വശ്യോ മഹാദേവ ധ്യേയഃ കുത്ര ഘൃണാനിധേ
വാമദേവന്, തത്പുരുഷന്, അഘോരന്, സദ്യോജാതന്, മഹേശ്വരന്—ഗായത്രീയിലൂടെ നീ എന്നെ കണ്ടു, ദേവദേവനായ മഹേശ്വരാ. മഹാദേവന് എങ്ങനെ വശീകരിക്കപ്പെടുന്നു, എവിടെ ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രകാശത്തിന്റെ നിധിയേ, എന്നെ അറിയാന്?
ദൃശ്യഃ പൂജ്യസ് തഥാ ദേവ്യാ വക്തുമര്ഹസി ശങ്കര അവോചം ശ്രദ്ധയൈവേതി വശ്യോ വാരിജസംഭവ
അവനെ കാണുകയും ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യണം; അതിനാല് ദേവി, നീ പറയണം, ശങ്കരാ. ഞാന് പറഞ്ഞു: വിശ്വാസം കൊണ്ടേ അവന് വശീകരിക്കപ്പെടുന്നു, കമലത്തില് ജനിച്ചവനേ.
ധ്യേയോ ലിങ്ഗേ ത്വയാ ദൃഷ്ടേ വിഷ്ണുനാ പയസാം നിധൌ പൂജ്യഃ പഞ്ചാസ്യരൂപേണ പവിത്രൈഃ പഞ്ചഭിര്ദ്വിജൈഃ
ലിംഗത്തില് അവനെ ധ്യാനിക്കണം, വിഷ്ണു ജലസമുദ്രത്തില് അവനെ കണ്ടു, അഞ്ച് മുഖങ്ങളുള്ള രൂപത്തില് അഞ്ചു വിശുദ്ധ ബ്രാഹ്മണന്മാര് അവനെ ആരാധിക്കണം.
ഭവ ഭക്ത്യാദ്യ ദൃഷ്ടോ ഽഹം ത്വയാണ്ഡജ ജഗദ്ഗുരോ സോ ഽപി മാമാഹ ഭാവാര്ഥം ദത്തം തസ്മൈ മയാ പുരാ
ഭക്തിയിലൂടെ ഇന്നവിടെ നീ എന്നെ കണ്ടു, അണ്ടജനായ ലോകഗുരുവേ. അവനും എന്നോട് സംസാരിച്ചു, മുന്പ് ഞാന് ഭാവത്തിന്റെ അര്ത്ഥം അവന് നല്കി.
ഭാവം ഭാവേന ദേവേശി ദൃഷ്ടവാന്മാം ഹൃദീശ്വരമ് തസ്മാത്തു ശ്രദ്ധയാ വശ്യോ ദൃശ്യഃ ശ്രേഷ്ഠഗിരേഃ സുതേ
ദേവേശി, ഭാവത്തോടെ ഹൃദയത്തിലെ ഈശ്വരനായി അവന് എന്നെ കണ്ടു. അതുകൊണ്ടു വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് വശീകരിക്കപ്പെടാനും കാണപ്പെടാനും കഴിയുന്നത്, ഉത്തമഗിരിയുടെ പുത്രിയേ.
പൂജ്യോ ലിങ്ഗേ ന സംദേഹഃ സര്വദാ ശ്രദ്ധയാ ദ്വിജൈഃ ശ്രദ്ധാ ധര്മഃ പരഃ സൂക്ഷ്മഃ ശ്രദ്ധാ ജ്ഞാനം ഹുതം തപഃ
ലിംഗത്തില് എല്ലായ്പ്പോഴും വിശ്വാസത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാര് അവനെ ആരാധിക്കണം എന്നതില് സംശയമില്ല. വിശ്വാസം ഏറ്റവും ഉന്നതവും സൂക്ഷ്മവുമായ ധര്മ്മമാണ്; വിശ്വാസം തന്നെയാണ് ജ്ഞാനം, ഹോമം, തപസ്സും.
ശ്രദ്ധാ സ്വര്ഗശ് ച മോക്ഷശ് ച ദൃശ്യോ ഽഹം ശ്രദ്ധയാ സദാ
വിശ്വാസം സ്വര്ഗവും മോക്ഷവും തന്നെയാണ്; എപ്പോഴും വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് എന്നെ കാണാന് കഴിയുന്നത്.
കഥം വൈ ദൃഷ്ടവാന്ബ്രഹ്മാ സദ്യോജാതം മഹേശ്വരമ് വാമദേവം മഹാത്മാനം പുരാണപുരുഷോത്തമമ്
ബ്രഹ്മാവ് എങ്ങനെ സദ്യോജാതനെയും മഹേശ്വരനെയും വാമദേവനെയും മഹാത്മാവിനെയും പുരാതനപുരുഷോത്തമനെയും കണ്ടു?
അഘോരം ച തഥേശാനം യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി ഏകോനത്രിംശകഃ കല്പോ വിജ്ഞേയഃ ശ്വേതലോഹിതഃ
അഘോരനെയും ഈശാനനെയും എങ്ങനെ കണ്ടുവെന്ന് യഥാവിധി പറയണം. ഇരുപത്തൊമ്പതാമത്തെ കല്പം ശ്വേതലോഹിതം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്മിംസ്തത്പരമം ധ്യാനം ധ്യായതോ ബ്രഹ്മണസ്തദാ ഉത്പന്നസ്തു ശിഖായുക്തഃ കുമാരഃ ശ്വേതലോഹിതഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് പരമധ്യാനം ചെയ്യുമ്പോള്, അപ്പോള് ശിഖയുള്ള കുമാരനായ ശ്വേതലോഹിതന് ഉദിച്ചുവന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ പുരുഷം ശ്രീമാന് ബ്രഹ്മാ വൈ വിശ്വതോമുഖഃ ഹൃദി കൃത്വാ മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മരൂപിണമീശ്വരമ്
അവനെ, അതായത് മഹാത്മാവായ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ഈശ്വരനെ, ബ്രഹ്മാവ്, ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ ദിശകളിലും മുഖമുള്ളവൻ, തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആലോചിച്ചു.
സദ്യോജാതം തതോ ബ്രഹ്മാ ധ്യാനയോഗപരോ ഽഭവത് ധ്യാനയോഗാത്പരം ജ്ഞാത്വാ വവന്ദേ ദേവമീശ്വരമ്
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് സദ്യോജാതനെ ധ്യാനയോഗത്തിലൂടെ ആഴമായി ചിന്തിച്ചു. ധ്യാനയോഗം വഴി പരമാർത്ഥം അറിഞ്ഞു, ദൈവത്തേയും ഈശ്വരനെയും ഭക്തിപൂർവ്വം വണങ്ങി.