വര്തമാനാനി ദുഃഖാനി ഭവിഷ്യാണി യഥാതഥമ് ദോഷദുഷ്ടേഷു ദേശേഷു ദുഃഖാനി വിവിധാനി ച
ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്ന ദു:ഖങ്ങളും, വരാനിരിക്കുന്നവയും, ദോഷം നിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിൽ പലവിധ ദു:ഖങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു.
ന ഭാവയന്ത്യതീതാനി ഹ്യ് അജ്ഞാനേ ജ്ഞാനമാനിനഃ ക്ഷുദ്വ്യാധേഃ പരിഹാരാര്ഥം ന സുഖായാന്നമുച്യതേ
അജ്ഞാനികൾ സ്വയം ജ്ഞാനികളാണെന്നു കരുതുന്നവർക്ക് കഴിഞ്ഞ ദു:ഖങ്ങൾ ഓർക്കാൻ മനസ്സില്ല; ഭക്ഷണം സന്തോഷത്തിനല്ല, വിശപ്പും രോഗവും മാറ്റാൻ മാത്രമാണ്.
യഥേതരേഷാം രോഗാണാമ് ഔഷധം ന സുഖായ തത് ശീതോഷ്ണവാതവര്ഷാദ്യൈസ് തത്തത്കാലേഷു ദേഹിനാമ്
മറ്റു രോഗങ്ങൾക്ക് മരുന്ന് സന്തോഷത്തിനല്ലാത്തതുപോലെ, തണുപ്പ്, ചൂട്, കാറ്റ്, മഴ തുടങ്ങിയവ ശരീരധാരികൾക്ക് ഓരോ സമയത്തും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ദുഃഖമേവ ന സംദേഹോ ന ജാനന്തി ഹ്യപണ്ഡിതാഃ സ്വര്ഗേ ഽപ്യേവം മുനിശ്രേഷ്ഠാ ഹ്യ് അവിശുദ്ധക്ഷയാദിഭിഃ
ഇത് ദു:ഖം തന്നെയാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; അജ്ഞാനികൾക്ക് ഇതറിയില്ല—even സ്വർഗ്ഗത്തിലും, അശുദ്ധിയും ക്ഷയവും കൊണ്ടു ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നു, മഹാമുനികളേ.
രോഗൈര് നാനാവിധൈര് ഗ്രസ്താ രാഗദ്വേഷഭയാദിഭിഃ ഛിന്നമൂലതരുര്യദ്വദ് അവശഃ പതതി ക്ഷിതൌ
പലവിധ രോഗങ്ങൾ, മോഹം, ദ്വേഷം, ഭയം എന്നിവകൊണ്ട് ബാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, വേരുമുറിഞ്ഞ വൃക്ഷം നിലത്ത് വീഴുന്നതുപോലെ മനുഷ്യൻ അശക്തനാകുന്നു.
പുണ്യവൃക്ഷക്ഷയാത്തദ്വദ് ഗാം പതന്തി ദിവൌകസഃ ദുഃഖാഭിലാഷനിഷ്ഠാനാം ദുഃഖഭോഗാദിസംപദാമ്
പുണ്യവൃക്ഷം നശിച്ചാൽ, സ്വർഗ്ഗവാസികൾ ഭൂമിയിലേക്ക് വീഴുന്നു; ദു:ഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും, ദു:ഖാനുഭവം മാത്രമുള്ളവർക്കും അതേ വിധമാണ്.
അസ്മാത്തു പതതാം ദുഃഖം കഷ്ടം സ്വര്ഗാദ്ദിവൌകസാമ് നരകേ ദുഃഖമേവാത്ര നരകാണാം നിഷേവണാത്
ഇവിടെ നിന്ന് വീഴുന്നവർക്കു ദു:ഖം കഠിനമാണ്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു വീഴുന്ന ദേവന്മാർക്കും; നരകത്തിൽ ദു:ഖം ഉറപ്പാണ്, കാരണം അവിടെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
വിഹിതാകരണാച്ചൈവ വര്ണിനാം മുനിപുങ്ഗവാഃ
നൽകിയിരിക്കുന്ന കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, വർണ്ണജാതികൾക്കും ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നു, മഹാമുനികളേ.
യഥാ മൃഗോ മൃത്യുഭയസ്യ ഭീത ഉച്ഛിന്നവാസോ ന ലഭേത നിദ്രാമ് ഏവം യതിര്ധ്യാനപരോ മഹാത്മാ സംസാരഭീതോ ന ലഭേത നിദ്രാമ്
മൃഗം മരണഭയത്തിൽ ഭയന്ന്, താമസസ്ഥലം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഉറക്കം കിട്ടാത്തതുപോലെ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ മഹാത്മാവും സംസാരഭയത്തിൽ ഉറങ്ങാൻ കഴിയില്ല.
കീടപക്ഷിമൃഗാണാം ച പശൂനാം ഗജവാജിനാമ് ദൃഷ്ടമ് ഏവാസുഖം തസ്മാത് ത്യജതഃ സുഖമുത്തമമ്
പുഴുക്കൾക്കും, പക്ഷികൾക്കും, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾക്കും, പശുക്കൾക്കും, ആനകൾക്കും, കുതിരകൾക്കും ദു:ഖം വ്യക്തമായി കാണാം; അതുകൊണ്ട്, ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കാണ് പരമാനന്ദം.
വൈമാനികാനാമപ്യേവം ദുഃഖം കല്പാധികാരിണാമ് സ്ഥാനാഭിമാനിനാം ചൈവ മന്വാദീനാം ച സുവ്രതാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ആകാശവാസികൾക്കും, കാലഘട്ടങ്ങളുടെ അധികാരികൾക്കും, സ്ഥാനത്തിൽ执ത്വമുള്ളവർക്കും, മനുക്കൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദു:ഖം ഉണ്ടാകും, ധർമ്മശീലന്മാരേ.
ദേവാനാം ചൈവ ദൈത്യാനാമ് അന്യോന്യവിജിഗീഷയാ ദുഃഖമേവ നൃപാണാം ച രാക്ഷസാനാം ജഗത്ത്രയേ
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പരസ്പര മത്സരത്തിൽ ദു:ഖം മാത്രമാണ്; രാജാക്കന്മാർക്കും, രാക്ഷസന്മാർക്കും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതേ ദു:ഖം കാണാം.
ശ്രമാര്ഥമാശ്രമശ്ചാപി വര്ണാനാം പരമാര്ഥതഃ ആശ്രമൈര്ന ച ദേവൈശ് ച യജ്ഞൈഃ സാംഖ്യൈര്വ്രതൈസ് തഥാ
വർണ്ണജാതികൾക്ക്, ജീവിതത്തിലെ നാലു ആശ്രമങ്ങൾ പരിശ്രമത്തിനായാണ്; എന്നാൽ ആശ്രമങ്ങൾകൊണ്ടും, ദേവന്മാർകൊണ്ടും, യജ്ഞങ്ങൾകൊണ്ടും, സംഖ്യയാലും, വ്രതങ്ങളാലും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.
ഉഗ്രൈസ്തപോഭിര് വിവിധൈര് ദാനൈര്നാനാവിധൈരപി ന ലഭന്തേ തഥാത്മാനം ലഭന്തേ ജ്ഞാനിനഃ സ്വയമ്
വിവിധ കഠിനതപസ്സുകളാലും, പലവിധ ദാനങ്ങളാലും ആത്മാവിനെ നേടാൻ കഴിയില്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് മാത്രമാണ് അത് സ്വയം നേടാൻ കഴിയുന്നത്.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ചരേത്പാശുപതവ്രതമ് ഭസ്മശായീ ഭവേന്നിത്യം വ്രതേ പാശുപതേ ബുധഃ
അതുകൊണ്ട്, എല്ലാ ശ്രമവുംകൊണ്ട് പാശുപതവ്രതം ആചരിക്കണം. പാശുപതവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ, ജ്ഞാനികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ചിതാഭസ്മത്തിൽ ഉറങ്ങണം.
പഞ്ചാര്ഥജ്ഞാനസമ്പന്നഃ ശിവതത്ത്വേ സമാഹിതഃ കൈവല്യകരണം യോഗവിധികര്മച്ഛിദം ബുധഃ
അഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളുടെ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചവനും ശിവതത്ത്വത്തിൽ ലയിച്ചവനും ആയ ജ്ഞാനി യോഗമാർഗ്ഗം ഉപയോഗിച്ച് കര്മബന്ധങ്ങൾ തുരന്ന് മോക്ഷം നേടുന്നു.
പഞ്ചാര്ഥയോഗസമ്പന്നോ ദുഃഖാന്തം വ്രജതേ സുധീഃ പരയാ വിദ്യയാ വേദ്യം വിദന്ത്യപരയാ ന ഹി
അഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളുമായി യുക്തനായ ജ്ഞാനി ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം എത്തുന്നു; പരംവിദ്യയാൽ അറിയേണ്ടത് അപരംവിദ്യയാൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ദ്വേ വിദ്യേ വേദിതവ്യേ ഹി പരാ ചൈവാപരാ തഥാ അപരാ തത്ര ഋഗ്വേദോ യജുര്വേദോ ദ്വിജോത്തമാഃ
രണ്ടു വിദ്യകൾ അറിയേണ്ടതുണ്ട് — പരംവിദ്യയും അപരംവിദ്യയും. ഇതിൽ അപരംവിദ്യയാണ് ഋഗ്വേദവും യജുര്വേദവും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
സാമവേദസ്തഥാഥര്വോ വേദഃ സര്വാര്ഥസാധകഃ ശിക്ഷാ കല്പോ വ്യാകരണം നിരുക്തം ഛന്ദ ഏവ ച
സാമവേദവും അതർവ്വവേദവും, എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും ഫലപ്രദമായ വേദവും, ശിക്ഷ, കല്പം, വ്യാകരണം, നിരുക്തം, ഛന്ദസ്സും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ജ്യോതിഷം ചാപരാ വിദ്യാ പരാക്ഷരമിതി സ്ഥിതമ് തദദൃശ്യം തദഗ്രാഹ്യമ് അഗോത്രം തദവര്ണകമ്
ജ്യോതിഷവും അപരംവിദ്യയിലാണ്. പരംവിദ്യയോ അക്ഷരമായിരിക്കുന്നു — അതു കാണാനാവാത്തതും പിടിക്കാനാവാത്തതും വംശമില്ലാത്തതും ലക്ഷണങ്ങളില്ലാത്തതുമാണ്.
തദചക്ഷുസ്തദശ്രോത്രം തദപാണി അപാദകമ് തദജാതമഭൂതം ച തദശബ്ദം ദ്വിജോത്തമാഃ
അത് കണ്ണില്ലാത്തതും ചെവിയില്ലാത്തതും കൈകാലുകളില്ലാത്തതും ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തതും ഭാവമില്ലാത്തതും ശബ്ദരഹിതവുമാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
അസ്പര്ശം തദരൂപം ച രസഗന്ധവിവര്ജിതമ് അവ്യയം ചാപ്രതിഷ്ഠം ച തന്നിത്യം സര്വഗം വിഭുമ്
അത് സ്പർശമില്ലാത്തതും രൂപമില്ലാത്തതും രുചിയും ഗന്ധവും ഇല്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതും അടിസ്ഥാനം ഇല്ലാത്തതും ശാശ്വതവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും പരമാധിപതിയുമാണ്.
മഹാന്തം തദ് ബൃഹന്തം ച തദജം ചിന്മയം ദ്വിജാഃ അപ്രാണമമനസ്കം ച തദസ്നിഗ്ധമലോഹിതമ്
അത് മഹത്തായതും വിശാലമായതും ജനനമില്ലാത്തതും ജ്ഞാനസ്വരൂപമായതും, ശ്വാസമില്ലാത്തതും മനസ്സില്ലാത്തതും ഈർപ്പം ഇല്ലാത്തതും ചുവപ്പില്ലാത്തതുമാണ്, ദ്വിജന്മാരേ.
അപ്രമേയം തദസ്ഥൂലമ് അദീര്ഘം തദനുല്ബണമ് അഹ്രസ്വം തദപാരം ച തദാനന്ദം തദച്യുതമ്
അത് അളക്കാനാവാത്തതും സ്ഥൂലമല്ലാത്തതും നീളമില്ലാത്തതും അതിരില്ലാത്തതും ചുരുങ്ങിയതല്ലാത്തതും അപ്പാരമായതും ആനന്ദസ്വരൂപമായതും അച്യുതവുമാണ്.
അനപാവൃതമദ്വൈതം തദനന്തമഗോചരമ് അസംവൃതം തദാത്മൈകം പരാ വിദ്യാ ന ചാന്യഥാ
അത് തടസ്സമില്ലാത്തതും ദ്വൈതമില്ലാത്തതും അനന്തമായതും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമായതും മറവില്ലാത്തതും ഏകാത്മാവുമായതും പരംവിദ്യയുമാണ്; ഇതിന് മറ്റൊന്നുമില്ല.
പരാപരേതി കഥിതേ നൈവേഹ പരമാര്ഥതഃ അഹമേവ ജഗത്സര്വം മയ്യേവ സകലം ജഗത്
പരവും അപരവും എന്നു പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇവിടെ അങ്ങനെ വേർതിരിവില്ല; ഞാനാണ് ഈ സർവ്വജഗത്, എല്ലാം എനിക്ക് ഉള്ളിലാണ്.
മത്ത ഉത്പദ്യതേ തിഷ്ഠന് മയി മയ്യേവ ലീയതേ മത്തോ നാന്യദിതീക്ഷേത മനോവാക്പാണിഭിസ് തഥാ
എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, എന്നിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, പിന്നെ എന്നിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു; മനസ്സിനാലോ വാക്കിനാലോ കൈകളാലോ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയൊന്നും കാണാനാവില്ല.
സര്വമാത്മനി സംപശ്യേത് സച്ചാസച്ച സമാഹിതഃ സര്വം ഹ്യാത്മനി സംപശ്യന് ന ബാഹ്യേ കുരുതേ മനഃ
യഥാർത്ഥവും മിഥ്യയും സമാധാനത്തോടെ ആത്മാവിൽ കാണണം; എല്ലാം ആത്മാവിൽ കാണുന്നവൻ മനസ്സിനെ പുറത്തേക്ക് തിരിക്കാറില്ല.
അധോദൃഷ്ട്യാ വിതസ്ത്യാം തു നാഭ്യാമുപരിതിഷ്ഠതി ഹൃദയം തദ്വിജാനീയാദ് വിശ്വസ്യായതനം മഹത്
കണ്ണ് താഴേക്ക് നോക്കി, നാഭിയിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ട് വിരൽ അളവ് മുകളിലേക്ക്, അവിടെ ഹൃദയം ഈ മഹാവിശ്വത്തിന്റെ ആലയം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഹൃദയസ്യാസ്യ മധ്യേ തു പുണ്ഡരീകമവസ്ഥിതമ് ധര്മകന്ദസമുദ്ഭൂതം ജ്ഞാനനാലം സുശോഭനമ്
ആ ഹൃദയത്തിന്റെ നടുവിൽ ഒരു കമലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതു ധർമ്മത്തിന്റെ വേരിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചതും ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദണ്ഡംകൊണ്ടു ഭംഗിയുള്ളതുമാണ്.