ലബ്ധായാമപി ഭൂമൌ ച ചിത്തസ്യ ഭവബന്ധനാത് അശ്രദ്ധാഭാവരഹിതാ വൃത്തിര്വൈ സാധനേഷു ച
അവസ്ഥ ലഭിച്ചാലും മനസ്സിന്റെ ബന്ധനം കാരണം വിശ്വാസം ഇല്ലായ്മയും, അഭ്യാസങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയില്ലായ്മയും ഉണ്ടാകുന്നു.
സാധ്യേ ചിത്തസ്യ ഹി ഗുരൌ ജ്ഞാനാചാരശിവാദിഷു വിപര്യയജ്ഞാനമിതി ഭ്രാന്തിദര്ശനമ് ഉച്യതേ
മനസ്സ് ഗുരുവിൽ, ജ്ഞാനത്തിൽ, ആചരണത്തിൽ, ശിവൻ മുതലായവയിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, തെറ്റായ അറിവ് ഭ്രമമായി കാണപ്പെടുന്നു.
അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനമ് അജ്ഞാനാത്തസ്യ സംനിധൌ ദുഃഖമാധ്യാത്മികം പ്രോക്തം തഥാ ചൈവാധിഭൌതികമ്
സ്വയം അല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുന്നത് അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ്; അതിനെ ആന്തരിക ദു:ഖം എന്നും, അതുപോലെ ബാഹ്യകാരണത്തിൽ നിന്നുള്ള ദു:ഖവും പറയുന്നു.
ആധിദൈവികമിത്യുക്തം ത്രിവിധം സഹജം പുനഃ ഇച്ഛാവിഘാതാത്സംക്ഷോഭശ് ചേതസസ്തദുദാഹൃതമ്
ദൈവികകാരണത്തിൽ നിന്നുള്ളത് മൂന്നാമത്തെ ദു:ഖം എന്നാണ് പറയുന്നത്; ഈ മൂന്നു ദു:ഖങ്ങളും സ്വാഭാവികമാണ്. ആഗ്രഹം നിറവേറാതിരിക്കാൻ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കലഹം അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.
ദൌര്മനസ്യം നിരോദ്ധവ്യം വൈരാഗ്യേണ പരേണ തു തമസാ രജസാ ചൈവ സംസ്പൃഷ്ടം ദുര്മനഃ സ്മൃതമ്
മനസ്സിന്റെ നിരാശയെ പരമവൈരാഗ്യത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം; അജ്ഞാനവും ആസക്തിയും സ്പർശിച്ച നിരാശയെ ദുർമനസ് എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തദാ മനസി സംജാതം ദൌര്മനസ്യമിതി സ്മൃതമ് ഹഠാത്സ്വീകരണം കൃത്വാ യോഗ്യായോഗ്യവിവേകതഃ
മനസ്സിൽ നിരാശ ഉദയിച്ചാൽ അതിനെ ദുർമനസ് എന്നു പറയുന്നു; യോഗ്യവും അയോഗ്യവും തിരിച്ചറിയാതെ ബലമായി സ്വീകരിക്കുന്നത്.
വിഷയേഷു വിചിത്രേഷു ജന്തോര്വിഷയലോലതാ അന്തരായാ ഇതി ഖ്യാതാ യോഗസ്യൈതേ ഹി യോഗിനാമ്
വിവിധ വിഷയങ്ങളിൽ ജീവിയുടെ മനസ്സിന്റെ അശാന്തി തടസ്സമായി അറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയാണ് യോഗികൾക്ക് യോഗത്തിലെ പ്രധാന തടസ്സങ്ങൾ.
അത്യന്തോത്സാഹയുക്തസ്യ നശ്യന്തി ന ച സംശയഃ പ്രനഷ്ടേഷ്വന്തരായേഷു ദ്വിജാഃ പശ്ചാദ്ധി യോഗിനഃ
വളരെ ഉത്സാഹമുള്ളവർക്കു ഈ തടസ്സങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ നശിക്കുന്നു; തടസ്സങ്ങൾ അകറ്റിയാൽ, ദ്വിജന്മാരേ, യോഗി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ഉപസര്ഗാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്വേ തേ ഽസിദ്ധിസൂചകാഃ പ്രതിഭാ പ്രഥമാ സിദ്ധിര് ദ്വിതീയാ ശ്രവണാ സ്മൃതാ
അപസർഗ്ഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അവയെല്ലാം അപൂർണ്ണതയുടെ അടയാളങ്ങളാണ്; ആദ്യത്തെ സിദ്ധി പ്രഭാ, രണ്ടാമത്തേത് ശ്രവണമാണ്.
വാര്ത്താ തൃതീയാ വിപ്രേന്ദ്രാസ് തുരീയാ ചേഹ ദര്ശനാ ആസ്വാദാ പഞ്ചമീ പ്രോക്താ വേദനാ ഷഷ്ഠികാ സ്മൃതാ
മൂന്നാമത്തേത്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വാർത്തയാണ്; നാലാമത്തേത് ദർശനം; അഞ്ചാമത്തേത് രുചി, ആറാമത്തേത് അനുഭവം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സ്വല്പഷട്സിദ്ധിസംത്യാഗാത് സിദ്ധിദാഃ സിദ്ധയോ മുനേഃ പ്രതിഭാ പ്രതിഭാവൃതിഃ പ്രതിഭാവ ഇതി സ്ഥിതിഃ
ചെറുതായെങ്കിലും അത്ഭുതശക്തികളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, സന്യാസിയുടെ യഥാർത്ഥ സിദ്ധികൾ അവനു സിദ്ധി നൽകുന്നവയാണ് — ഉള്ളിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ജ്ഞാനം, അതിന്റെ തുടർച്ചയായ ഉദയം, അതുപോലെയുള്ള അവസ്ഥ — ഇവയൊക്കെയാണ് സത്യമായ സിദ്ധികൾ.
ബുദ്ധിര്വിവേചനാ വേദ്യം ബുധ്യതേ ബുദ്ധിരുച്യതേ സൂക്ഷ്മേ വ്യവഹിതേ ഽതീതേ വിപ്രകൃഷ്ടേ ത്വനാഗതേ
വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുന്ന ബുദ്ധിയാണ് ബുദ്ധി എന്ന് പറയുന്നു. അറിയേണ്ടതെന്താണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നത് ബുദ്ധിയാൽ തന്നെയാണ് — അതു സൂക്ഷ്മമായതായാലും, മറഞ്ഞതായാലും, കഴിഞ്ഞതായാലും, ദൂരെയായാലും, വരാനിരിക്കുന്നതായാലും.
സര്വത്ര സര്വദാ ജ്ഞാനം പ്രതിഭാനുക്രമേണ തു ശ്രവണാത്സര്വശബ്ദാനാമ് അപ്രയത്നേന യോഗിനഃ
എവിടെയും എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു, അതു പ്രതിഭയുടെ തുടർച്ചയായി. എല്ലാ വാക്കുകളും കേട്ടാൽ യോഗിക്ക് അവയെല്ലാം എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും.
ഹ്രസ്വദീര്ഘപ്ലുതാദീനാം ഗുഹ്യാനാം ശ്രവണാദപി സ്പര്ശസ്യാധിഗമോ യസ് തു വേദനാ തൂപപാദിതാ
ഹ്രസ്വം, ദീർഘം, നീണ്ട ശബ്ദങ്ങൾ പോലുള്ള രഹസ്യമായ ശബ്ദങ്ങൾ കേട്ടാൽ പോലും സ്പർശം അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതാണ് അനുഭവം എന്നർത്ഥം.
ദര്ശനാദ്ദിവ്യരൂപാണാം ദര്ശനം ചാപ്രയത്നതഃ സംവിദ്ദിവ്യരസേ തസ്മിന്ന് ആസ്വാദോ ഹ്യപ്രയത്നതഃ
ദൈവികമായ രൂപങ്ങൾ കണ്ടാൽ, ശ്രമം കൂടാതെ ദർശനം ലഭിക്കും; ദൈവികമായ രുചിയുടെ ബോധത്തിൽ, ശ്രമമില്ലാതെ ആസ്വാദനം ഉണ്ടാകും.
വാര്ത്താ ച ദിവ്യഗന്ധാനാം തന്മാത്രാ ബുദ്ധിസംവിദാ വിന്ദന്തേ യോഗിനസ്തസ്മാദ് ആബ്രഹ്മഭുവനം ദ്വിജാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ബുദ്ധിയുടെ ബോധം കൊണ്ടു യോഗികൾ ദൈവിക സുഗന്ധങ്ങളുടെ സാരമായ അനുഭവം, ബ്രഹ്മലോകം വരെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും, ദ്വിജന്മാരേ, അറിയുന്നു.
ജഗത്യസ്മിന് ഹി ദേഹസ്ഥം ചതുഃഷഷ്ടിഗുണം സമമ് ഔപസര്ഗികമ് ഏതേഷു ഗുണേഷു ഗുണിതം ദ്വിജാഃ
ഈ ലോകത്ത് ശരീരത്തിനുള്ളിൽ, അറുപത്തിയഞ്ച് ഗുണങ്ങൾ തുല്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അവയെല്ലാം തടസ്സങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ, ഈ ഗുണങ്ങളിൽ അവ കൂട്ടിച്ചേർത്തിരിക്കുന്നു.
സംത്യാജ്യം സര്വഥാ സര്വമ് ഔപസര്ഗികമാത്മനഃ പൈശാചേ പാര്ഥിവം ചാപ്യം രാക്ഷസാനാം പുരേ ദ്വിജാഃ
തടസ്സങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതെല്ലാം ആത്മാവിൽ നിന്ന് എല്ലായ്പ്പോഴും ഉപേക്ഷിക്കണം: പിശാച് സ്വഭാവം, ഭൂമിയിലെത്, ജലത്തിൽ ഉള്ളത് — റാക്ഷസരുടെ നഗരങ്ങളിൽ കാണുന്നവയൊക്കെയും, ദ്വിജന്മാരേ.
യാക്ഷേ തു തൈജസം പ്രോക്തം ഗാന്ധര്വേ ശ്വസനാത്മകമ് ഐന്ദ്രേ വ്യോമാത്മകം സര്വം സൌമ്യേ ചൈവ തു മാനസമ്
യക്ഷലോകത്തിൽ അഗ്നിസ്വഭാവമാണ് പ്രധാനമായത്; ഗന്ധർവലോകത്തിൽ വായുവാണ്; ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ ആകാശം; സോമലോകത്തിൽ മനസ്സാണ്.
പ്രാജാപത്യേ ത്വഹങ്കാരം ബ്രാഹ്മേ ബോധമനുത്തമമ് ആദ്യേ ചാഷ്ടൌ ദ്വിതീയേ ച തഥാ ഷോഡശരൂപകമ്
പ്രജാപതികളുടെ ലോകത്ത് അഹങ്കാരമാണ്; ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ഉന്നതമായ ജ്ഞാനമാണ്; ആദിയിൽ എട്ട് രൂപങ്ങളും, രണ്ടാംതിൽ പതിനാറ് രൂപങ്ങളും ഉണ്ട്.
ചതുര്വിംശത്തൃതീയേ തു ദ്വാത്രിംശച്ച ചതുര്ഥകേ ചത്വാരിംശത് പഞ്ചമേ തു ഭൂതമാത്രാത്മകം സ്മൃതമ്
മൂന്നാമതിൽ ഇരുപത്തിനാലും, നാലാമതിൽ മുപ്പത്തിരണ്ടും, അഞ്ചാമതിൽ നാല്പതും, അഞ്ചാമതിൽ തന്നെ ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവം ഉള്ളതായാണ് പറയുന്നത്.
ഗന്ധോ രസസ് തഥാ രൂപം ശബ്ദഃ സ്പര്ശസ്തഥൈവ ച പ്രത്യേകമഷ്ടധാ സിദ്ധം പഞ്ചമേ തച്ഛതക്രതോഃ
ഗന്ധം, രുചി, രൂപം, ശബ്ദം, സ്പർശം — ഇവ ഓരോന്നും എട്ടുവിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അഞ്ചാമതിൽ, ഇത് ശതക്രതുവിന്റെ സിദ്ധിയാണ്.
തഥാഷ്ടചത്വാരിംശച് ച ഷട്പഞ്ചാശത്തഥൈവ ച ചതുഃഷഷ്ടിഗുണം ബ്രാഹ്മം ലഭതേ ദ്വിജസത്തമാഃ
അങ്ങനെ നാല്പത്തിയെട്ടും, അപ്പുറം അമ്പതിമൂന്നും, പിന്നെ അറുപത്തിയാറും — അങ്ങനെ ബ്രഹ്മസ്വഭാവം ലഭിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ഔപസര്ഗികമ് ആ ബ്രഹ്മ ഭുവനേഷു പരിത്യജേത് ലോകേഷ്വാലോക്യ യോഗേന യോഗവിത്പരമം സുഖമ്
തടസ്സങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതെല്ലാം ബ്രഹ്മലോകം വരെ ഉപേക്ഷിക്കണം; ലോകങ്ങളെ യോഗംകൊണ്ട് നിരീക്ഷിച്ചാൽ, യോഗം അറിയുന്നവൻ പരമസുഖം നേടുന്നു.
സ്ഥൂലതാ ഹ്രസ്വതാ ബാല്യം വാര്ധക്യം യൌവനം തഥാ നാനാജാതിസ്വരൂപം ച ചതുര്ഭിര് ദേഹധാരണമ്
കട്ടിയുള്ളത്, ചെറുതായത്, ബാല്യം, വൃദ്ധാവസ്ഥ, യൗവനം, പലവിധ രൂപങ്ങൾ — ഇവ നാലിനാൽ ശരീരധാരണം നിലനിൽക്കുന്നു.
പാര്ഥിവാംശം വിനാ നിത്യം സുരഭിര് ഗന്ധസംയുതഃ ഏതദഷ്ടഗുണം പ്രോക്തമ് ഐശ്വര്യം പാര്ഥിവം മഹത്
ഭൂമിയുടെ അംശം ഇല്ലാതെ എപ്പോഴും സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതും ഗന്ധം കൂടിയതുമാണ്; ഇതാണ് എട്ടുവിധത്തിലുള്ള മഹത്തായ ഭൂമിസ്വഭാവം.
ജലേ നിവസനം യദ്വദ് ഭൂമ്യാമിവ വിനിര്ഗമഃ ഇച്ഛേച്ഛക്തഃ സ്വയം പാതും സമുദ്രമപി നാതുരഃ
ജലത്തിൽ താമസിച്ച് ഭൂമിയിൽപോലെ പുറത്തുവരുന്നതുപോലെ, ഇച്ഛാശക്തിയുള്ളവൻ സമുദ്രം പോലും ഇഷ്ടപ്രകാരം കുടിക്കാം, യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടുമില്ലാതെ.
യത്രേച്ഛതി ജഗത്യസ്മിംസ് തത്രാസ്യ ജലദര്ശനമ് യദ്യദ്വസ്തു സമാദായ ഭോക്തുമിച്ഛതി കാമതഃ
ഈ ലോകത്ത് അവൻ എവിടെ വേണമെങ്കിലും അവിടെ വെള്ളം കാണുന്നു; എന്ത് വസ്തുവും ഇഷ്ടപ്രകാരം എടുത്ത് അനുഭവിക്കാം.
തത്തദ്രസാന്വിതം തസ്യ ത്രയാണാം ദേഹധാരണമ് ഭാണ്ഡം വിനാഥ ഹസ്തേന ജലപിണ്ഡസ്യ ധാരണമ്
അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ താങ്ങി നിലനിർത്തുന്നത്, അവയുടെ താത്വികതയോടെ, ഒരു പാത്രം ഇല്ലാതെ കൈയിൽ വെള്ളം പിടിച്ചിരിപ്പിനെപ്പോലെയാണ്.
അവ്രണത്വം ശരീരസ്യ പാര്ഥിവേന സമന്വിതമ് ഏതത് ഷോഡശകം പ്രോക്തമ് ആപ്യമൈശ്വര്യമുത്തമമ്
ശരീരം മുറിവില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നത് ഭൂതത്ത്വം ചേർന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഇതാണ് പതിനാറ് വിധത്തിലുള്ള ഉത്തമമായ ജലശക്തി എന്നു പറയുന്നത്.