നാഭേരധസ്താദ്വാ വിദ്വാന് ധ്യാത്വാ കമലമുത്തമമ് ത്ര്യങ്ഗുലേ ചാഷ്ടകോണം വാ പഞ്ചകോണമഥാപി വാ
അല്ലെങ്കിൽ, വിദ്യാവാൻ നാഭിക്കു കീഴിൽ മൂന്നു വിരൽ വലിപ്പമുള്ള, എട്ട് അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു ദളങ്ങളുള്ള ഉത്തമമായ താമരയെ ധ്യാനിക്കാം.
ത്രികോണം ച തഥാഗ്നേയം സൌമ്യം സൌരം സ്വശക്തിഭിഃ സൌരം സൌമ്യ തഥാഗ്നേയമ് അഥ വാനുക്രമേണ തു
അഗ്നിയുടെ ത്രികോണം, ചന്ദ്രന്റെ, സൂര്യന്റെ ത്രികോണങ്ങൾ അവയുടെ ശക്തികളോടെ; സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി എന്നിങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ—
ആഗ്നേയം ച തതഃ സൌരം സൌമ്യമേവം വിധാനതഃ അഗ്നേരധഃ പ്രകല്പ്യൈവം ധര്മാദീനാം ചതുഷ്ടയമ്
ആഗ്നേയതൃകോണവും, സൂര്യനും, ചന്ദ്രനും ഈ വിധത്തിൽ ക്രമത്തിൽ, അഗ്നിയുടെ താഴെ വെച്ച്, ധർമ്മം മുതലായ നാലു വിഭാഗങ്ങളും കൂടി—
ഗുണത്രയം ക്രമേണൈവ മണ്ഡലോപരി ഭാവയേത് സത്ത്വസ്ഥം ചിന്തയേദ്രുദ്രം സ്വശക്ത്യാ പരിമണ്ഡിതമ്
മണ്ഡലത്തിന് മുകളിൽ ഗുണത്രയം ക്രമത്തിൽ ചിന്തിച്ച്, സത്ത്വത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, സ്വശക്തിയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രുദ്രനെ ധ്യാനിക്കണം.
നാഭൌ വാഥ ഗലേ വാപി ഭ്രൂമധ്യേ വാ യഥാവിധി ലലാടഫലികായാം വാ മൂര്ധ്നി ധ്യാനം സമാചരേത്
നാഭിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കണികൂട്ടിനടിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നെറ്റിയുടെ നടുവിൽ, അല്ലെങ്കിൽ തലയിലെ മുകളിൽ — ഇങ്ങനെയൊക്കെ യോജിച്ച് ധ്യാനം ചെയ്യണം.
ദ്വിദലേ ഷോഡശാരേ വാ ദ്വാദശാരേ ക്രമേണ തു ദശാരേ വാ ഷഡസ്രേ വാ ചതുരസ്രേ സ്മരേച്ഛിവമ്
രണ്ടു ദളങ്ങളുള്ളതിലോ, പതിനാറു അഗ്രങ്ങളുള്ളതിലോ, പന്ത്രണ്ടു അഗ്രങ്ങളുള്ളതിലോ, പത്തു അഗ്രങ്ങളോ, ആറു വശങ്ങളോ, നാലു വശങ്ങളോ ഉള്ളതിലോ ക്രമമായി ശിവനെ ധ്യാനിക്കണം.
കനകാഭേ തഥാഗാരസംനിഭേ സുസിതേ ഽപി വാ ദ്വാദശാദിത്യസംകാശേ ചന്ദ്രബിമ്ബസമേ ഽപി വാ
പൊന്നുപോലെയുള്ളതോ, കൊട്ടാരംപോലെയുള്ളതോ, വെളുത്തതോ, പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളതോ, ചന്ദ്രബിംബംപോലെയുള്ളതോ ആയാലും,
വിദ്യുത്കോടിനിഭേ സ്ഥാനേ ചിന്തയേത്പരമേശ്വരമ് അഗ്നിവര്ണേ ഽഥവാ വിദ്യുദ് വലയാഭേ സമാഹിതഃ
മിന്നലിന്റെ പ്രകാശംപോലെയുള്ള സ്ഥലത്തോ, അഗ്നിവർണ്ണമായതിലോ, മിന്നലിന്റെ വട്ടംപോലെയുള്ളതിലോ, മനസ്സോടെ പരമേശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം.
വജ്രകോടിപ്രഭേ സ്ഥാനേ പദ്മരാഗനിഭേ ഽപി വാ നീലലോഹിതബിമ്ബേ വാ യോഗീ ധ്യാനം സമഭ്യസേത്
വജ്രത്തിന്റെ അഗ്രംപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ളതിലോ, പദ്മരാഗംപോലെയുള്ളതിലോ, നീലയും ചുവപ്പും കലർന്ന വട്ടത്തിൽ യോഗി ധ്യാനം അഭ്യസിക്കണം.
മഹേശ്വരം ഹൃദി ധ്യായേന് നാഭിപദ്മേ സദാശിവമ് ചന്ദ്രചൂഡം ലലാടേ തു ഭ്രൂമധ്യേ ശംകരം സ്വയമ്
ഹൃദയത്തിൽ മഹേശ്വരനെ, നാഭിയിലെ കമലത്തിൽ സദാശിവനെ, നെറ്റിയിൽ ചന്ദ്രചൂടനെ, കണികൂട്ടിനടിയിൽ ശംകരനെ തന്നെ ധ്യാനിക്കണം.
ദിവ്യേ ച ശാശ്വതസ്ഥാനേ ശിവധ്യാനം സമഭ്യസേത് നിര്മലം നിഷ്കലം ബ്രഹ്മ സുശാന്തം ജ്ഞാനരൂപിണമ്
ദിവ്യമായ ശാശ്വതമായ സ്ഥലത്ത് ശിവധ്യാനം അഭ്യസിക്കണം — നിർമലവും, ഭാഗങ്ങളില്ലാത്ത ബ്രഹ്മവും, അതിമനോഹരമായ ശാന്തിയും, ജ്ഞാനസ്വരൂപിയും ആയതിനെ.
അലക്ഷണമനിര്ദേശ്യമ് അണോരല്പതരം ശുഭമ് നിരാലമ്ബമ് അതര്ക്യം ച വിനാശോത്പത്തിവര്ജിതമ്
ലക്ഷണങ്ങളില്ലാത്തതും, വിവരണമറ്റതും, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായതും, ശുഭമായതും, ആശ്രയമില്ലാത്തതും, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, ഉത്ഭവം-നാശം ഇല്ലാത്തതും ആണത്.
കൈവല്യം ചൈവ നിര്വാണം നിഃശ്രേയസമ് അനുത്തമമ് അമൃതം ചാക്ഷരം ബ്രഹ്മ ഹ്യ് അപുനര്ഭവമ് അദ്ഭുതമ്
അത് മോക്ഷവും, നിർവാണവും, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ശുഭവും, അമൃതവും, അക്ഷരമായ ബ്രഹ്മവും, പുനർജന്മമില്ലാത്ത അത്ഭുതവുമാണ്.
മഹാനന്ദം പരാനന്ദം യോഗാനന്ദമനാമയമ് ഹേയോപാദേയരഹിതം സൂക്ഷ്മാത്സൂക്ഷ്മതരം ശിവമ്
അത് മഹാനന്ദം, പരമാനന്ദം, യോഗാനന്ദം, ദുഃഖമില്ലാത്തതും, സ്വീകരിക്കലോ ഉപേക്ഷയോ ഇല്ലാത്തതും, ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായതും ശിവനുമാണ്.
സ്വയംവേദ്യമവേദ്യം തച് ഛിവം ജ്ഞാനമയം പരമ് അതീന്ദ്രിയമ് അനാഭാസം പരം തത്ത്വം പരാത്പരമ്
സ്വയം അറിയാവുന്നതും അറിയാൻ കഴിയാത്തതും, പരമമായ ജ്ഞാനസ്വരൂപിയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതവും, പ്രത്യക്ഷതയില്ലാത്തതും, പരമതത്ത്വവും, അതിലും അതിയായതും ആണത്.
സര്വോപാധിവിനിര്മുക്തം ധ്യാനഗമ്യം വിചാരതഃ അദ്വയം തമസശ്ചൈവ പരസ്താത്സംസ്ഥിതം പരമ്
എല്ലാ ഉപാധികളിൽ നിന്നും വിമുക്തമായതും, ധ്യാനത്തിലും വിവേചനത്തിലും ലഭ്യമായതും, അദ്വൈതവും, അന്ധകാരത്തിന് അതീതമായ പരമാവസ്ഥയിലുമാണ്.
മനസ്യേവം മഹാദേവം ഹൃത്പദ്മേ വാപി ചിന്തയേത് നാഭൌ സദാശിവം ചാപി സര്വദേവാത്മകം വിഭുമ്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ അല്ലെങ്കിൽ ഹൃദയകമലത്തിൽ മഹാദേവനെ, അല്ലെങ്കിൽ നാഭിയിൽ സദാശിവനെ, എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ആത്മാവായ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം.
ദേഹമധ്യേ ശിവം ദേവം ശുദ്ധജ്ഞാനമയം വിഭുമ് കന്യസേനൈവ മാര്ഗേണ ചോദ്ഘാതേനാപി ശംകരമ്
ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ശുദ്ധജ്ഞാനസ്വരൂപിയായ സർവ്വവ്യാപിയായ ശിവനെ, കന്യാസാമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അല്ലെങ്കിൽ ഉദ്ഘാതനമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ശംകരനെ ധ്യാനിക്കണം.
ക്രമശഃ കന്യസേനൈവ മധ്യമേനാപി സുവ്രതഃ ഉത്തമേനാപി വൈ വിദ്വാന് കുമ്ഭകേന സമഭ്യസേത്
ക്രമമായി കന്യാസാമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ, അല്ലെങ്കിൽ മദ്ധ്യമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ, അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ, ജ്ഞാനികൾ കുംഭകവുമായ് അഭ്യസിക്കണം.
ദ്വാത്രിംശദ് രേചയേദ്ധീമാന് ഹൃദി നാഭൌ സമാഹിതഃ രേചകം പൂരകം ത്യക്ത്വാ കുമ്ഭകം ച ദ്വിജോത്തമാഃ
ഹൃദയത്തിലോ നാഭിയിലോ ഏകാഗ്രതയോടെ ഇരുന്ന്, ജ്ഞാനികൾ മുപ്പത്തിരണ്ടു പ്രാവശ്യം ശ്വാസം പുറത്തുവിട്ടു, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ച് കുംഭക അഭ്യസിക്കണം.
സാക്ഷാത്സമരസേനൈവ ദേഹമധ്യേ സ്മരേച്ഛിവമ് ഏകീഭാവം സമേത്യൈവം തത്ര യദ്രസസമ്ഭവമ്
സാക്ഷാൽ സമരസതയോടെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, ഏകത്വം പ്രാപിച്ച്, അവിടെ ഉദിക്കുന്ന ആ സാരഭാവം അനുഭവിക്കണം.
ആനന്ദം ബ്രഹ്മണോ വിദ്വാന് സാക്ഷാത്സമരസേ സ്ഥിതഃ ധാരണാ ദ്വാദശായാമാ ധ്യാനം ദ്വാദശ ധാരണമ്
സാക്ഷാൽ സമരസതയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജ്ഞാനികൾ ബ്രഹ്മാനന്ദം അറിയുന്നു; ധാരണ പന്ത്രണ്ടു അളവാണ്, ധ്യാനം പന്ത്രണ്ടു ധാരണയാണ്.
ധ്യാനം ദ്വാദശകം യാവത് സമാധിര് അഭിധീയതേ അഥവാ ജ്ഞാനിനാം വിപ്രാഃ സമ്പര്കാദേവ ജായതേ
ധ്യാനം പന്ത്രണ്ടു നിലകളിൽ എത്തുമ്പോൾ അതിനെ സമാധി എന്നു വിളിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, ജ്ഞാനികൾക്ക്, സന്മിത്രസംഗമം കൊണ്ടു തന്നെ അതു സ്വയം ഉണ്ടാകുന്നു.
പ്രയത്നാദ്വാ തയോസ്തുല്യം ചിരാദ്വാ ഹ്യചിരാദ്ദ്വിജാഃ യോഗാന്തരായാസ് തസ്യാഥ ജായന്തേ യുഞ്ജതഃ പുനഃ
ശ്രമംകൊണ്ടോ, ഇരുവരും സമാനമായി സമാധി നേടാം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാലും ഉടൻ തന്നെയായാലും. എന്നാൽ, അഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവർക്കു വീണ്ടും യോഗത്തിൽ തടസ്സങ്ങൾ വരാം.
നശ്യന്ത്യ് അഭ്യാസതസ് തേ ഽപി പ്രണിധാനേന വൈ ഗുരോഃ
അവ തടസ്സങ്ങൾ പോലും ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭ്യാസത്താൽ, ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.
ആലസ്യം പ്രഥമം പശ്ചാദ് വ്യാധിപീഡാ പ്രജായതേ പ്രമാദഃ സംശയസ്ഥാനേ ചിത്തസ്യേഹാനവസ്ഥിതിഃ
ആദ്യം ആലസ്യം, പിന്നെ രോഗബാധ വരുന്നു; അവഗണന, സംശയം, മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ എന്നിവയും ഉണ്ടാകുന്നു.
അശ്രദ്ധാദര്ശനം ഭ്രാന്തിര് ദുഃഖം ച ത്രിവിധം തതഃ ദൌര്മനസ്യമയോഗ്യേഷു വിഷയേഷു ച യോഗ്യതാ
വിശ്വാസം ഇല്ലായ്മ, കാണാതിരിക്കുക, ഭ്രമം, മൂന്നു വിധമായ ദു:ഖം എന്നിവയും, മനസ്സിന്റെ നിരാശ, യോഗ്യമായതിൽ യോഗ്യതയും, അയോഗ്യമായതിൽ അയോഗ്യതയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ദശധാഭിപ്രജായന്തേ മുനേര്യോഗാന്തരായകാഃ ആലസ്യം ചാപ്രവൃത്തിശ് ച ഗുരുത്വാത്കായചിത്തയോഃ
മഹർഷിക്ക് യോഗത്തിൽ പത്തു വിധത്തിലുള്ള തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു: ആലസ്യം, പ്രവർത്തനമില്ലായ്മ, ശരീരത്തിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും ഭാരത്വം.
വ്യാധയോ ധാതുവൈഷമ്യാത് കര്മജാ ദോഷജാസ് തഥാ പ്രമാദസ്തു സമാധേസ്തു സാധനാനാമ് അഭാവനമ്
ശരീരഘടകങ്ങളുടെ അസമത്വം മൂലമുള്ള രോഗങ്ങൾ, കർമ്മഫലമായുള്ളവ, ദോഷം മൂലമുള്ളവ എന്നിവയും; അവഗണന എന്നത് സമാധിയിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ ധ്യാനം ഇല്ലായ്മയാണ്.
ഇദം വേത്യുഭയസ്പൃക്തം വിജ്ഞാനം സ്ഥാനസംശയഃ അനവസ്ഥിതചിത്തത്വമ് അപ്രതിഷ്ഠാ ഹി യോഗിനഃ
ഇത് ഇരുപക്ഷത്തെയും സ്പർശിക്കുന്ന അറിവ് സംശയമാണ്; മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ എന്നത് യോഗിക്ക് അടിസ്ഥാനം ഇല്ലായ്മയാണ്.