വിജ്ഞാനേന നിവൃത്താസ്തേ വ്യവര്തന്ത മഹൌജസഃ സംബുദ്ധാശ്ചൈവ നാനാത്വേ അപ്രവൃത്താശ് ച യോഗിനഃ
വിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ മഹാശക്തന്മാർ പിന്മാറി, ജ്ഞാനപ്രാപ്തരായവർ ഭേദഭാവങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാതെ, യോഗികൾ പ്രവർത്തനം നിർത്തി.
അസൃഷ്ട്വൈവ പ്രജാസര്ഗം പ്രതിസര്ഗം ഗതാഃ പുനഃ തതസ്തേഷു വ്യതീതേഷു തതോ ഽന്യാന് സാധകാന് സുതാന്
അവരൊന്നും സൃഷ്ടിക്കാതെ തന്നെ വീണ്ടും ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അവർ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവരിൽ മറ്റൊരു കൂട്ടം സിദ്ധപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
മാനസാനസൃജദ്ബ്രഹ്മാ പുനഃ സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ ആ ഭൂതസമ്പ്ലവാവസ്ഥാ യൈരിയം വിധൃതാ മഹീ
ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അഭിമാനമുള്ളവരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവരാൽ ഭൂമി ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രളയാവസ്ഥ വരെയും നിലനിന്നു.
ആപോ ഽഗ്നിം പൃഥിവീം വായുമ് അന്തരിക്ഷം ദിവം തഥാ സമുദ്രാംശ് ച നദീശ്ചൈവ തഥാ ശൈലവനസ്പതീന്
അവൻ വെള്ളം, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ദിവം, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, മലകൾ, വനവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഓഷധീനാം തഥാത്മാനോ വല്ലീനാം വൃക്ഷവീരുധാമ് ലതാഃ കാഷ്ഠാഃ കലാശ്ചൈവ മുഹൂര്താഃ സംധിരാത്ര്യഹാന്
ഔഷധികളുടെ സ്വഭാവം, വള്ളികൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, ചെറുവൃക്ഷങ്ങൾ, തണ്ടുകൾ, മരങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ അളവുകൾ, നിമിഷങ്ങൾ, സംധികൾ, രാത്രികളും പകലുകളും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
അര്ധമാസാംശ് ച മാസാംശ് ച അയനാബ്ദയുഗാനി ച സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ സര്വേ സ്ഥാനാഖ്യാശ്ചൈവ തേ സ്മൃതാഃ
അവൻ പകുതിമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, അയനങ്ങൾ, വർഷങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ, എല്ലാ സ്ഥാനപാലകരെയും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ദേവാനൃഷീംശ് ച മഹതോ ഗദതസ്താന് നിബോധത മരീചിഭൃഗ്വങ്ഗിരസം പുലസ്ത്യം പുലഹം ക്രതുമ്
ഇപ്പൊഴെനിക്ക് പറയാൻ പോകുന്ന മഹാദേവന്മാരെയും മഹർഷിമാരെയും കേൾക്കൂ: മരീചി, ഭൃഗു, അംഗിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു.
ദക്ഷമത്രിം വസിഷ്ഠം ച സോ ഽസൃജന്മാനസാന് നവ നവ ബ്രഹ്മാണ ഇത്യേതേ പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതാഃ
ദക്ഷൻ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ—ഈ ഒമ്പത് പേരെയും മനസ്സിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചു; ഇവരാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്ന പ്രാചീന ബ്രഹ്മാക്കൾ.
തേഷാം ബ്രഹ്മാത്മകാനാം വൈ സര്വേഷാം ബ്രഹ്മവാദിനാമ് സ്ഥാനാനി കല്പയാമാസ പൂര്വവത്പദ്മസംഭവഃ
ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളവരും ബ്രഹ്മത്തെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നവരുമായ എല്ലാവർക്കും, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ മുമ്പുപോലെ തന്നെ സ്ഥാനങ്ങൾ നല്കി.
തതോ ഽസൃജച്ച സംകല്പം ധര്മം ചൈവ സുഖാവഹമ് സോ ഽസൃജദ് വ്യവസായാത്തു ധര്മം ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം അവൻ മനസ്സിൽ ഉദ്ദേശവും സുഖം നൽകുന്ന ധർമ്മവും സൃഷ്ടിച്ചു; ദൃഢമായ മനസ്സിൽ നിന്ന് മഹേശ്വരൻ ധർമ്മം സൃഷ്ടിച്ചു.
സംകല്പം ചൈവ സംകല്പാത് സര്വലോകപിതാമഹഃ മാനസശ് ച രുചിര്നാമ വിജജ്ഞേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രഭോഃ
ഉദ്ദേശത്തിൽ നിന്ന് ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ ഉദ്ദേശം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു; മനസ്സിൽ നിന്ന് രുചി എന്നൊരു ജീവൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
പ്രാണാദ്ബ്രഹ്മാസൃജദ്ദക്ഷം ചക്ഷുര്ഭ്യാം ച മരീചിനമ് ഭൃഗുസ്തു ഹൃദയാജ്ജജ്ഞേ ഋഷിഃ സലിലജന്മനഃ
ശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ദക്ഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു; കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് മരീചിയെ; ജലത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഭൃഗു ജനിച്ചു.
ശിരസോ ഽങ്ഗിരസശ്ചൈവ ശ്രോത്രാദത്രിം തഥാസൃജത് പുലസ്ത്യം ച തഥോദാനാദ് വ്യാനാച്ച പുലഹം പുനഃ
തലയിൽ നിന്ന് അംഗിരസിനെ, ചെവികളിൽ നിന്ന് അത്രിയെ, ഉദാനത്തിൽ നിന്ന് പുലസ്ത്യനെ, വ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പുലഹനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സമാനജോ വസിഷ്ഠശ് ച അപാനാന്നിര്മമേ ക്രതുമ് ഇത്യേതേ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ ദിവ്യാ ഏകാദശാ സ്മൃതാഃ
സമാനവായുവിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠനും, അപാനത്തിൽ നിന്ന് ക്രതുവും ജനിച്ചു; ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പതിനൊന്ന് ദിവ്യപുത്രന്മാർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ധര്മാദയഃ പ്രഥമജാഃ സര്വേ തേ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ ഭൃഗ്വാദയസ്തു തേ സൃഷ്ടാ നവൈതേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ
ധർമ്മാദികൾ ആദ്യം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; ഭൃഗു മുതലായവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട്, ഇവർ ഒമ്പതുപേരും ബ്രഹ്മത്തെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.
ഗൃഹമേധിനഃ പുരാണാസ് തേ ധര്മസ് തൈഃ സമ്പ്രവര്തിതഃ തേഷാം ദ്വാദശ തേ വംശാ ദിവ്യാ ദേവഗുണാന്വിതാഃ
അവർക്കുള്ളിൽ പുരാതന ഗൃഹസ്ഥന്മാർ ധർമ്മം സ്ഥാപിച്ചു; അവരിൽ പന്ത്രണ്ട് ദിവ്യവംശങ്ങൾ, ദേവഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായവയുണ്ട്.
ക്രിയാവന്തഃ പ്രജാവന്തോ മഹര്ഷിഭിര് അലംകൃതാഃ ഋഭുഃ സനത്കുമാരശ് ച ദ്വാവേതാവൂര്ധ്വരേതസൌ
അവർ കര്മങ്ങളിൽ താല്പര്യവും സന്തതിയിലും സമൃദ്ധിയും പുലർത്തി, മഹർഷിമാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; ഋഭു, സനത്കുമാരൻ—ഈ രണ്ടുപേരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സ് ആയവർ.
പൂര്വോത്പന്നൌ പരം തേഭ്യഃ സര്വേഷാമപി പൂര്വജൌ വ്യതീതേ ത്വഷ്ടമേ കല്പേ പുരാണൌ ലോകസാക്ഷിണൌ
അവർ മുമ്പ് ജനിച്ചവരും, എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്; എട്ടാമത്തെ കഴിഞ്ഞ കാല്പത്തിൽ അവർ പുരാതനരും ലോകസാക്ഷികളും ആയിരുന്നു.
വിരാജേതാമുഭൌ ലോകേ തേജഃ സംക്ഷിപ്യ ധിഷ്ഠിതൌ താവുഭൌ യോഗകര്മാണാവ് ആരോപ്യാത്മാനമ് ആത്മനി
അവരിരുവരും തങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഒളിപ്പിച്ച്, ലോകങ്ങളിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു. യോഗവും കര്മവും ചേർന്ന്, തങ്ങളുടെ ആത്മാവിനെ തന്നെക്കുള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രജാം ധര്മം ച കാമം ച ത്യക്ത്വാ വൈരാഗ്യമാസ്ഥിതൌ യഥോത്പന്നഃ സ ഏവേഹ കുമാരഃ സ ഇഹോച്യതേ
സന്താനവും ധർമ്മവും കാമവും ഉപേക്ഷിച്ച്, വൈരാഗ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി, എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഇവിടെയെല്ലാം കുമാരൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്മാത്സനത്കുമാരേതി നാമാസ്യേഹ പ്രതിഷ്ഠിതമ് തതോ ഽഭിധ്യായതസ്തസ്യ ജജ്ഞിരേ മാനസാഃ പ്രജാഃ
അതിനാൽ, സനത്കുമാരൻ എന്ന പേര് അവനു ഇവിടെ ഉറപ്പായി. അവന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്നാണ് മനസ്സിൽ ജനിച്ച സന്തതികൾ ഉണ്ടാവുന്നത്.
തച്ഛരീരസമുത്പന്നൈഃ കാര്യൈസ്തൈഃ കാരണൈഃ സഹ ക്ഷേത്രജ്ഞാഃ സമവര്തന്ത ഗാത്രേഭ്യസ്തസ്യ ധീമതഃ
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച പ്രവർത്തികളും അതിന്റെ കാരണങ്ങളുമായി, ആ ജ്ഞാനികൾ അവൻ്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചു.
തതോ ദേവാസുരപിതൄന് മാനുഷാംശ് ച ചതുഷ്ടയമ് സിസൃക്ഷുര് അമ്ഭാംസ്യേതാനി സ്വമ് ആത്മാനമ് അയൂയുജത്
അതിനുശേഷം, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിങ്ങനെ നാലു വിഭാഗങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ചു, അവൻ തന്റെ ആത്മാവിനെ ഈ വെള്ളത്തിൽ ചേർത്തു.
തതസ്തു യുഞ്ജതസ്തസ്യ തമോമാത്രസമുദ്ഭവമ് സമഭിധ്യായതഃ സര്ഗം പ്രയത്നേന പ്രജാപതേഃ
അപ്പോൾ, അവൻ സൃഷ്ടിക്കാനായി യുക്തിയായി, അന്ധകാരത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്നു പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടി ഉരുത്തിരിഞ്ഞു.
തതോ ഽസ്യ ജഘനാത്പൂര്വമ് അസുരാ ജജ്ഞിരേ സുതാഃ അസുഃ പ്രാണഃ സ്മൃതോ വിപ്രാസ് തജ്ജന്മാനസ് തതോ ഽസുരാഃ
അതിനുശേഷം, അവന്റെ താഴെയുള്ള ഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ആദ്യം അസുരസന്താനങ്ങൾ ജനിച്ചത്. 'അസു' എന്നത് ജീവൻ എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് അസുരന്മാർ എന്ന പേര് വന്നത്.
യയാ സൃഷ്ടാസുരാഃ സര്വേ താം തനും സ വ്യപോഹത സാപവിദ്ധാ തനുസ് തേന സദ്യോ രാത്രിര് അജായത
അസുരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച ആ ശരീരം അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആ ശരീരം ഉടനേ രാത്രിയായി മാറി.
സാ തമോബഹുലാ യസ്മാത് തതോ രാത്രിര്നിയാമികാ ആവൃതാസ്തമസാ രാത്രൌ പ്രജാസ്തസ്മാത്സ്വപന്ത്യുത
അത് അന്ധകാരത്തിൽ നിറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ് രാത്രി നിയന്ത്രകയായത്. രാത്രിയിൽ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട് സകല ജീവികളും ഉറങ്ങുന്നു.
സൃഷ്ട്വാസുരാംസ്തതഃ സോ വൈ തനുമന്യാമഗൃഹ്ണത അവ്യക്താം സത്ത്വബഹുലാം തതസ്താം സോ ഽഭ്യപൂജയത്
അസുരശരീരം സൃഷ്ടിച്ചതിനു ശേഷം, അവൻ മറ്റൊരു അവ്യക്തമായ, സത്ത്വം നിറഞ്ഞ ശരീരം സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ അതിനെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
തതസ്താം യുഞ്ജതസ് തസ്യ പ്രിയമ് ആസീത് പ്രജാപതേഃ തതോ മുഖാത്സമുത്പന്നാ ദീവ്യതസ്തസ്യ ദേവതാഃ
അവൻ ആ ശരീരത്തിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ, പ്രജാപതിക്ക് ആനന്ദം അനുഭവപ്പെട്ടു. അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പരത്തിക്കൊണ്ട് ദേവതകൾ ജനിച്ചു.
യതോ ഽസ്യ ദീവ്യതോ ജാതാസ് തേന ദേവാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ധാതുര്ദിവിതി യഃ പ്രോക്തഃ ക്രീഡായാം സ വിഭാവ്യതേ
അവൻ പ്രകാശം പരത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ദേവതകൾ ജനിച്ചതിനാൽ അവരെ ദേവന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു. 'ദിവ്' എന്നത് പ്രകാശിക്കുക എന്നർത്ഥം, അതിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര്.