തതോ ഽര്വാക്സ്രോതസാം സര്ഗഃ സപ്തമഃ സ തു മാനുഷഃ അഷ്ടമോ ഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ സാത്ത്വികസ്താമസശ് ച സഃ
അതിനുശേഷം അർവാക്സ്രോതസ്സുകാരുടെ സൃഷ്ടി ഏഴാമത്തേതാണ് — അതാണ് മനുഷ്യസൃഷ്ടി; എട്ടാമത്തെ അനുഗ്രഹസൃഷ്ടി സാത്വികവും താമസികവും ആണ്.
പഞ്ചൈതേ വൈകൃതാഃ സര്ഗാഃ പ്രാകൃതാസ്തു ത്രയഃ സ്മൃതാഃ പ്രാകൃതോ വൈകൃതശ്ചൈവ കൌമാരോ നവമഃ സ്മൃതഃ
ഇവയിൽ അഞ്ചു വൈക്രതസൃഷ്ടികളാണ്; മൂന്നു പ്രാകൃതസൃഷ്ടികൾ; പ്രാകൃതം, വൈക്രതം, കൗമാരം — ഇവ ഒമ്പതാമത്തേതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അബുദ്ധിപൂര്വകാഃ സര്ഗാഃ പ്രാകൃതാസ്തു ത്രയഃ സ്മൃതാഃ ബുദ്ധിപൂര്വം പ്രവര്തന്തേ ഷട് പുനര്ബ്രഹ്മണസ്തു തേ
മൂന്നു പ്രാകൃതസൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിയില്ലാതെ ആരംഭിക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നുള്ള ആറു സൃഷ്ടികൾ ബുദ്ധിപൂർവ്വമായാണ് നടക്കുന്നത്.
വിസ്തരാനുഗ്രഹഃ സര്ഗഃ കീര്ത്യമാനോ നിബോധത ചതുര്ധാവസ്ഥിതഃ സോ ഽഥ സര്വഭൂതേഷു കൃത്സ്നശഃ
ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് വിശാലമായ അനുഗ്രഹസൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് പറയാം; അതു നാലു വിധത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവയും എല്ലാ ജീവികളിലും പൂർണ്ണമായി ഉള്ളതുമാണ്.
ഇത്യേതേ പ്രാകൃതാശ്ചൈവ വൈകൃതാശ് ച നവ സ്മൃതാഃ പരസ്പരാനുരക്താശ് ച കാരണൈശ് ച ബുധൈഃ സ്മൃതാഃ
ഇങ്ങനെ ഈ ഒമ്പത് — പ്രാകൃതവും വൈക്രതവും — പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു; അവ പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളവയും, കാരണങ്ങളായി ജ്ഞാനികൾ തിരിച്ചറിയുന്നതുമാണ്.
അഗ്രേ സസര്ജ വൈ ബ്രഹ്മാ മാനസാനാത്മനഃ സമാന് ഋഭുഃ സനത്കുമാരശ് ച ദ്വാവേതാവൂര്ധ്വരേതസൌ
ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് തുല്യരായ ഋഭുവിനെയും സനത്കുമാരനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; ഇരുവരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകാരാണ്.
പൂര്വോത്പന്നൌ പുരാ തേഭ്യഃ സര്വേഷാമപി പൂര്വജൌ വ്യതീതേ ത്വഷ്ടമേ കല്പേ പുരാണൌ ലോകസാക്ഷിണൌ
അവരിൽ നിന്ന് എല്ലാവർക്കും മുമ്പ് ജനിച്ചവരാണ് ഇവർ; എട്ടാമത്തെ കാല്പത്തിൽ, പുരാതന ലോകസാക്ഷികൾ ഇവരാണ്.
തൌ വാരാഹേ തു ഭൂര്ലോകേ തേജഃ സംക്ഷിപ്യ ധിഷ്ഠിതൌ താവുഭൌ മോക്ഷകര്മാണാവ് ആരോപ്യാത്മാനമാത്മനി
വാരാഹയുഗത്തിൽ ഭൂമിയിൽ, തങ്ങളുടെ തേജസ് പിൻവലിച്ച് ഇരുവരും നിലനിന്നു; മോക്ഷപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട് ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രജാം ധര്മം ച കാമം ച ത്യക്ത്വാ വൈരാഗ്യമാസ്ഥിതൌ യഥോത്പന്നസ്തഥൈവേഹ കുമാരഃ സ ഇഹോച്യതേ
സന്താനവും ധർമ്മവും കാമവും ഉപേക്ഷിച്ച് വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചു; ജനിച്ചപോലെ തന്നെയാണ് ഈ കുമാരൻ ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നത്.
തസ്മാത് സനത്കുമാരേതി നാമാസ്യേഹ പ്രകീര്തിതമ് സനന്ദം സനകം ചൈവ വിദ്വാംസം ച സനാതനമ്
അതുകൊണ്ടാണ് സനത്കുമാരൻ എന്ന നാമം ഇവിടെ പ്രസിദ്ധമായത്; സനന്ദൻ, സനകൻ, ജ്ഞാനിയായ സനാതനൻ — ഇവരും.
വിജ്ഞാനേന നിവൃത്താസ്തേ വ്യവര്തന്ത മഹൌജസഃ സംബുദ്ധാശ്ചൈവ നാനാത്വേ അപ്രവൃത്താശ് ച യോഗിനഃ
വിദ്യയുടെ ശക്തിയാൽ മഹാശക്തന്മാർ പിന്മാറി, ജ്ഞാനപ്രാപ്തരായവർ ഭേദഭാവങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാതെ, യോഗികൾ പ്രവർത്തനം നിർത്തി.
അസൃഷ്ട്വൈവ പ്രജാസര്ഗം പ്രതിസര്ഗം ഗതാഃ പുനഃ തതസ്തേഷു വ്യതീതേഷു തതോ ഽന്യാന് സാധകാന് സുതാന്
അവരൊന്നും സൃഷ്ടിക്കാതെ തന്നെ വീണ്ടും ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അവർ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവരിൽ മറ്റൊരു കൂട്ടം സിദ്ധപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
മാനസാനസൃജദ്ബ്രഹ്മാ പുനഃ സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ ആ ഭൂതസമ്പ്ലവാവസ്ഥാ യൈരിയം വിധൃതാ മഹീ
ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അഭിമാനമുള്ളവരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവരാൽ ഭൂമി ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രളയാവസ്ഥ വരെയും നിലനിന്നു.
ആപോ ഽഗ്നിം പൃഥിവീം വായുമ് അന്തരിക്ഷം ദിവം തഥാ സമുദ്രാംശ് ച നദീശ്ചൈവ തഥാ ശൈലവനസ്പതീന്
അവൻ വെള്ളം, അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ദിവം, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, മലകൾ, വനവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഓഷധീനാം തഥാത്മാനോ വല്ലീനാം വൃക്ഷവീരുധാമ് ലതാഃ കാഷ്ഠാഃ കലാശ്ചൈവ മുഹൂര്താഃ സംധിരാത്ര്യഹാന്
ഔഷധികളുടെ സ്വഭാവം, വള്ളികൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ, ചെറുവൃക്ഷങ്ങൾ, തണ്ടുകൾ, മരങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ അളവുകൾ, നിമിഷങ്ങൾ, സംധികൾ, രാത്രികളും പകലുകളും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
അര്ധമാസാംശ് ച മാസാംശ് ച അയനാബ്ദയുഗാനി ച സ്ഥാനാഭിമാനിനഃ സര്വേ സ്ഥാനാഖ്യാശ്ചൈവ തേ സ്മൃതാഃ
അവൻ പകുതിമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, അയനങ്ങൾ, വർഷങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ, എല്ലാ സ്ഥാനപാലകരെയും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ദേവാനൃഷീംശ് ച മഹതോ ഗദതസ്താന് നിബോധത മരീചിഭൃഗ്വങ്ഗിരസം പുലസ്ത്യം പുലഹം ക്രതുമ്
ഇപ്പൊഴെനിക്ക് പറയാൻ പോകുന്ന മഹാദേവന്മാരെയും മഹർഷിമാരെയും കേൾക്കൂ: മരീചി, ഭൃഗു, അംഗിരസ്, പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു.
ദക്ഷമത്രിം വസിഷ്ഠം ച സോ ഽസൃജന്മാനസാന് നവ നവ ബ്രഹ്മാണ ഇത്യേതേ പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതാഃ
ദക്ഷൻ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ—ഈ ഒമ്പത് പേരെയും മനസ്സിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചു; ഇവരാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്ന പ്രാചീന ബ്രഹ്മാക്കൾ.
തേഷാം ബ്രഹ്മാത്മകാനാം വൈ സര്വേഷാം ബ്രഹ്മവാദിനാമ് സ്ഥാനാനി കല്പയാമാസ പൂര്വവത്പദ്മസംഭവഃ
ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളവരും ബ്രഹ്മത്തെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നവരുമായ എല്ലാവർക്കും, പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ മുമ്പുപോലെ തന്നെ സ്ഥാനങ്ങൾ നല്കി.
തതോ ഽസൃജച്ച സംകല്പം ധര്മം ചൈവ സുഖാവഹമ് സോ ഽസൃജദ് വ്യവസായാത്തു ധര്മം ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം അവൻ മനസ്സിൽ ഉദ്ദേശവും സുഖം നൽകുന്ന ധർമ്മവും സൃഷ്ടിച്ചു; ദൃഢമായ മനസ്സിൽ നിന്ന് മഹേശ്വരൻ ധർമ്മം സൃഷ്ടിച്ചു.
സംകല്പം ചൈവ സംകല്പാത് സര്വലോകപിതാമഹഃ മാനസശ് ച രുചിര്നാമ വിജജ്ഞേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രഭോഃ
ഉദ്ദേശത്തിൽ നിന്ന് ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ ഉദ്ദേശം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു; മനസ്സിൽ നിന്ന് രുചി എന്നൊരു ജീവൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
പ്രാണാദ്ബ്രഹ്മാസൃജദ്ദക്ഷം ചക്ഷുര്ഭ്യാം ച മരീചിനമ് ഭൃഗുസ്തു ഹൃദയാജ്ജജ്ഞേ ഋഷിഃ സലിലജന്മനഃ
ശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ദക്ഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു; കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് മരീചിയെ; ജലത്തിൽ ജനിച്ച മഹർഷിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഭൃഗു ജനിച്ചു.
ശിരസോ ഽങ്ഗിരസശ്ചൈവ ശ്രോത്രാദത്രിം തഥാസൃജത് പുലസ്ത്യം ച തഥോദാനാദ് വ്യാനാച്ച പുലഹം പുനഃ
തലയിൽ നിന്ന് അംഗിരസിനെ, ചെവികളിൽ നിന്ന് അത്രിയെ, ഉദാനത്തിൽ നിന്ന് പുലസ്ത്യനെ, വ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പുലഹനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സമാനജോ വസിഷ്ഠശ് ച അപാനാന്നിര്മമേ ക്രതുമ് ഇത്യേതേ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ ദിവ്യാ ഏകാദശാ സ്മൃതാഃ
സമാനവായുവിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠനും, അപാനത്തിൽ നിന്ന് ക്രതുവും ജനിച്ചു; ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പതിനൊന്ന് ദിവ്യപുത്രന്മാർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ധര്മാദയഃ പ്രഥമജാഃ സര്വേ തേ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ ഭൃഗ്വാദയസ്തു തേ സൃഷ്ടാ നവൈതേ ബ്രഹ്മവാദിനഃ
ധർമ്മാദികൾ ആദ്യം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; ഭൃഗു മുതലായവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട്, ഇവർ ഒമ്പതുപേരും ബ്രഹ്മത്തെ പറ്റി സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.
ഗൃഹമേധിനഃ പുരാണാസ് തേ ധര്മസ് തൈഃ സമ്പ്രവര്തിതഃ തേഷാം ദ്വാദശ തേ വംശാ ദിവ്യാ ദേവഗുണാന്വിതാഃ
അവർക്കുള്ളിൽ പുരാതന ഗൃഹസ്ഥന്മാർ ധർമ്മം സ്ഥാപിച്ചു; അവരിൽ പന്ത്രണ്ട് ദിവ്യവംശങ്ങൾ, ദേവഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായവയുണ്ട്.
ക്രിയാവന്തഃ പ്രജാവന്തോ മഹര്ഷിഭിര് അലംകൃതാഃ ഋഭുഃ സനത്കുമാരശ് ച ദ്വാവേതാവൂര്ധ്വരേതസൌ
അവർ കര്മങ്ങളിൽ താല്പര്യവും സന്തതിയിലും സമൃദ്ധിയും പുലർത്തി, മഹർഷിമാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; ഋഭു, സനത്കുമാരൻ—ഈ രണ്ടുപേരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സ് ആയവർ.
പൂര്വോത്പന്നൌ പരം തേഭ്യഃ സര്വേഷാമപി പൂര്വജൌ വ്യതീതേ ത്വഷ്ടമേ കല്പേ പുരാണൌ ലോകസാക്ഷിണൌ
അവർ മുമ്പ് ജനിച്ചവരും, എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്; എട്ടാമത്തെ കഴിഞ്ഞ കാല്പത്തിൽ അവർ പുരാതനരും ലോകസാക്ഷികളും ആയിരുന്നു.
വിരാജേതാമുഭൌ ലോകേ തേജഃ സംക്ഷിപ്യ ധിഷ്ഠിതൌ താവുഭൌ യോഗകര്മാണാവ് ആരോപ്യാത്മാനമ് ആത്മനി
അവരിരുവരും തങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഒളിപ്പിച്ച്, ലോകങ്ങളിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു. യോഗവും കര്മവും ചേർന്ന്, തങ്ങളുടെ ആത്മാവിനെ തന്നെക്കുള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രജാം ധര്മം ച കാമം ച ത്യക്ത്വാ വൈരാഗ്യമാസ്ഥിതൌ യഥോത്പന്നഃ സ ഏവേഹ കുമാരഃ സ ഇഹോച്യതേ
സന്താനവും ധർമ്മവും കാമവും ഉപേക്ഷിച്ച്, വൈരാഗ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായി, എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഇവിടെയെല്ലാം കുമാരൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.