തതസ്തേഷു വികീര്ണേഷു കോടിശോ ഹി ഗിരിഷ്വഥ വിശ്വകര്മാ വിഭജതേ കല്പാദിഷു പുനഃ പുനഃ
അങ്ങനെ, ആ പര്വ്വതങ്ങള് കോടിക്കണക്കിന് ചിതറിക്കഴിഞ്ഞപ്പോള്, വിശ്വകര്മാവ് ഓരോ കല്പത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും അവയെ വിഭജിക്കുന്നു.
സസമുദ്രാമിമാം പൃഥ്വീം സപ്തദ്വീപാം സപര്വതാമ് ഭൂരാദ്യാംശ് ചതുരോ ലോകാന് പുനഃ സോ ഽഥ വ്യകല്പയത്
പിന്നീട്, സമുദ്രങ്ങളോടും ഏഴു ദ്വീപുകളോടും പര്വ്വതങ്ങളോടും കൂടിയ ഭൂമിയെയും, ഭൂ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും വീണ്ടും ക്രമീകരിച്ചു.
ലോകാന് പ്രകല്പയിത്വാഥ പ്രജാസര്ഗം സസര്ജ ഹ ബ്രഹ്മാ സ്വയംഭൂര്ഭഗവാന് സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ
ലോകങ്ങളെ ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ച ശേഷം, സ്വയംഭുവായ ഭഗവാന് ബ്രഹ്മാവ്, സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, വിവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സസര്ജ സൃഷ്ടിം തദ്രൂപാം കല്പാദിഷു യഥാപുരാ തസ്യാഭിധ്യായതഃ സര്ഗം തഥാ വൈ ബുദ്ധിപൂര്വകമ്
മുന്പ് ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ, ഓരോ കല്പത്തിലും അതേവിധം സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ചു; അവന് സൃഷ്ടിയെ ആലോചിച്ചപോലെ, ആലോചനാപൂര്വ്വം അതു സംഭവിച്ചു.
ബുദ്ധ്യാശ് ച സമകാലേ വൈ പ്രാദുര്ഭൂതസ് തമോമയഃ തമോമോഹോ മഹാമോഹസ് താമിസ്രശ്ചാന്ധസംജ്ഞിതഃ
ബുദ്ധിയോടൊപ്പം തന്നെ, ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നുള്ള അജ്ഞാനം, വലിയ മായ, 'തമസ്' എന്നും 'അന്ധസ്സ്' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഭ്രമം എന്നിവയും ഉദിച്ചു.
അവിദ്യാ പഞ്ചപര്വൈഷാ പ്രാദുര്ഭൂതാ മഹാത്മനഃ പഞ്ചധാവസ്ഥിതഃ സര്ഗോ ധ്യായതഃ സോ ഽഭിമാനിനഃ
ഈ അജ്ഞാനം മഹാത്മാവിൽ നിന്ന് അഞ്ചു രൂപത്തിൽ പിറന്നു; അഹങ്കാരത്തോടെ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ സൃഷ്ടി അങ്ങനെ അഞ്ചു വകകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സംവൃതസ്തമസാ ചൈവ ബീജാങ്കുരവദാവൃതഃ ബഹിരന്തശ്ചാപ്രകാശസ് തബ്ധോ നിഃസംജ്ഞ ഏവ ച
ഇരുട്ടിൽ പൊതിഞ്ഞതായി, വിത്ത് മുളപ്പിക്കുന്നതുപോലെ മറഞ്ഞതായി, അകത്തും പുറത്തും വെളിച്ചമില്ലാതെ, ചലനമില്ലാതെ, ബോധമില്ലാതെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
യസ്മാത്തേഷാം വൃതാ ബുദ്ധിര് ദുഃഖാനി കരണാനി ച തസ്മാത്തേ സംവൃതാത്മാനോ നഗാ മുഖ്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
അവരുടെ ബുദ്ധിയും ഉപകരണങ്ങളും മറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അവയ്ക്ക് ദു:ഖം മാത്രമാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇവർ മറഞ്ഞ ആത്മാവുള്ള പ്രധാന വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
മുഖ്യസര്ഗം തഥാഭൂതം ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാ ഹ്യസാധകമ് അപ്രസന്നമനാഃ സോ ഽഥ തതോ ഽന്യം സോ ഹ്യമന്യത
അങ്ങനെ പ്രധാന സൃഷ്ടി ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് കണ്ട ബ്രഹ്മാവിന് മനസ്സിൽ സംതൃപ്തിയില്ലാതായി; അതിനുശേഷം മറ്റൊരു സൃഷ്ടി അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു.
തസ്യാഭിധ്യായതശ്ചൈവ തിര്യക്സ്രോതാ ഹ്യവര്തത തസ്മാത് തിര്യക്പ്രവൃത്തഃ സ തിര്യക്സ്രോതാസ് തതഃ സ്മൃതഃ
അദ്ദേഹം ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അപ്പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഒരു പ്രവാഹം ഉദിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് അപ്പുറത്തേക്ക് നടക്കുന്ന ജീവികൾ പിറന്നു, അതിനാൽ അതിനെ അപ്പുറപ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പശ്വാദയസ്തേ വിഖ്യാതാ ഉത്പഥഗ്രാഹിണോ ദ്വിജാഃ തസ്യാഭിധ്യായതോ ഽന്യം വൈ സാത്ത്വികഃ സമവര്തത
പശുക്കൾ തുടങ്ങിയവരാണ് ഈ വഴിതെറ്റുന്നവർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ; പിന്നീട് അദ്ദേഹം വീണ്ടും ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, സാത്വികമായ ഒരു സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയസ്തു സ വൈ ചോര്ധ്വം വ്യവസ്ഥിതഃ യസ്മാത്പ്രവര്തതേ ചോര്ധ്വമ് ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തതഃ സ്മൃതഃ
മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം; അത് മേലോട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് മേലോട്ടുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം എന്നു പറയുന്നു.
തേ സുഖപ്രീതിബഹുലാ ബഹിരന്തശ് ച സംവൃതാഃ പ്രകാശാ ബഹിരന്തശ് ച ഊര്ധ്വസ്രോതോഭവാഃ സ്മൃതാഃ
അവർ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും സമൃദ്ധരാണ്; അകത്തും പുറത്തും പൊതിഞ്ഞവരാണ്; അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ളവരാണ്; ഇവരെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹത്തിൽ ജനിച്ചവർ എന്ന് പറയുന്നു.
തേ സത്ത്വസ്യ ച യോഗേന സൃഷ്ടാഃ സത്ത്വോദ്ഭവാഃ സ്മൃതാഃ ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയോ വൈ ദേവസര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ
സത്ത്വഗുണം ചേർന്നാണ് ഇവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്, അതുകൊണ്ട് ഇവരെ സത്ത്വത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; മൂന്നാമത്തേതായ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം ദേവതകളുടെ സൃഷ്ടി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രകാശാദ് ബഹിരന്തശ് ച ഊര്ധ്വസ്രോതോദ്ഭവാഃ സ്മൃതാഃ തേ ഊര്ധ്വസ്രോതസോ ജ്ഞേയാസ് തുഷ്ടാത്മാനോ ബുധൈഃ സ്മൃതാഃ
അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ളവരാണ് ഇവർ; ഇവരെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹത്തിൽ ജനിച്ചവർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഇവരെ തൃപ്തിചേതസ്സുള്ളവർ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഊര്ധ്വസ്രോതഃസു സൃഷ്ടേഷു ദേവേഷു വരദഃ പ്രഭുഃ പ്രീതിമാനഭവദ്ബ്രഹ്മാ തതോ ഽന്യം സോ ഽഭ്യമന്യത
മേലോട്ടുള്ള ദേവതകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അനുഗ്രഹശാലിയായ ബ്രഹ്മാവിന് സന്തോഷം ഉണ്ടായി; പിന്നെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചു.
സസര്ജ സര്ഗമന്യം ഹി സാധകം പ്രഭുരീശ്വരഃ തതോ ഽഭിധ്യായതസ്തസ്യ സത്യാഭിധ്യായിനസ്തദാ
പ്രഭുവായ ഈശ്വരൻ മറ്റൊരു ഫലപ്രദമായ സൃഷ്ടി ഉണ്ടാക്കി; തുടർന്ന് സത്യത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തി ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അതു ഉദിച്ചു.
പ്രാദുരാസീത്തദാ വ്യക്താദ് അര്വാക്സ്രോതാസ്തു സാധകഃ യസ്മാദ് അര്വാങ്ന്യവര്തന്ത തതോ ഽര്വാക്സ്രോതസസ് തു തേ
അപ്പോൾ വ്യക്തമായതിൽ നിന്ന് ഫലപ്രദമായ സൃഷ്ടിയായ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹം ഉദിച്ചു; അവ മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിനാൽ അവരെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തേ ച പ്രകാശബഹുലാസ് തമഃപൃക്താ രജോ ഽധികാഃ തസ്മാത്തേ ദുഃഖബഹുലാ ഭൂയോഭൂയശ് ച കാരിണഃ
അവർ പ്രകാശത്തിൽ സമൃദ്ധരാണ്, എന്നാൽ ഇരുട്ടും രാജസും കലർന്നവരാണ്; അതുകൊണ്ട് അവർ ദു:ഖത്തിൽ കൂടുതലാണ്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നവരാണ്.
സംവൃതാ ബഹിരന്തശ് ച മനുഷ്യാഃ സാധകാശ് ച തേ
മനുഷ്യർ, ഫലപ്രദരായവർ, അകത്തും പുറത്തും മറഞ്ഞവരാണ്.
ലക്ഷണൈസ്താരകാദ്യൈസ്തേ ഹ്യ് അഷ്ടധാ തു വ്യവസ്ഥിതാഃ
നക്ഷത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളാൽ ഇവർ എട്ടുവിധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സിദ്ധാത്മാനോ മനുഷ്യാസ്തേ ഗന്ധര്വസഹധര്മിണഃ ഇത്യേഷ തൈജസഃ സര്ഗോ ഹ്യ് അര്വാക്സ്രോതഃപ്രകീര്തിതഃ
സിദ്ധചേതസ്സുള്ള ഈ മനുഷ്യർ ഗന്ധർവന്മാരെപ്പോലെയാണ്; അങ്ങനെ ഈ തേജസ്സുള്ള സൃഷ്ടിയാണ് മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പഞ്ചമോ ഽനുഗ്രഹഃ സര്ഗശ് ചതുര്ധാ തു വ്യവസ്ഥിതഃ വിപര്യയേണ ശക്ത്യാ ച സിദ്ധ്യാ തുഷ്ട്യാ തഥൈവ ച
അനുഗ്രഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടി അഞ്ചാമത്തേതാണ്. അതു നാലു വിധത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു: മറിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തി, ശക്തി, സിദ്ധി, തൃപ്തി — ഇവയിലൂടെ.
സ്ഥാവരേഷു വിപര്യാസസ് തിര്യഗ്യോനിഷു ശക്തിതഃ സിദ്ധാത്മാനോ മനുഷ്യാസ്തു ഋഷിദേവേഷു കൃത്സ്നശഃ
സ്ഥാവരങ്ങളിൽ മറിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തി ഉണ്ടാകുന്നു; മൃഗജന്മങ്ങളിൽ ശക്തിയാൽ; മനുഷ്യരിൽ സിദ്ധാത്മാക്കളും, ഋഷിമാരിലും ദേവന്മാരിലും പൂർണ്ണമായ അനുഗ്രഹവും കാണാം.
ഇത്യേഷ പ്രാകൃതഃ സര്ഗോ വൈകൃതോ നവമഃ സ്മൃതഃ ഭൂതാദികാനാം ഭൂതാനാം ഷഷ്ഠഃ സര്ഗഃ സ ഉച്യതേ
ഇവയാണ് പ്രാകൃത സൃഷ്ടി; വൈക്രതം ഒമ്പതാമത്തേതായി കരുതപ്പെടുന്നു; ഭൂതാദികൾക്കും ജീവികൾക്കും ആറാമത്തെ സൃഷ്ടി അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
നിവൃത്തം വര്തമാനം ച തേഷാം ജാനന്തി വൈ പുനഃ ഭൂതാദികാനാം ഭൂതാനാം സപ്തമഃ സര്ഗ ഏവ ച
അവയുടെ നിവൃത്തി, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയും അവർ വീണ്ടും അറിയുന്നു; ഭൂതാദികൾക്കും ജീവികൾക്കും ഏഴാമത്തെ സൃഷ്ടിയും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.
തേ പരിഗ്രാഹിണഃ സര്വേ സംവിഭാഗരതാഃ പുനഃ സ്വാദനാശ് ചാപ്യശീലാശ് ച ജ്ഞേയാ ഭൂതാദികാശ് ച തേ
അവരൊക്കെയും പിടിച്ചെടുക്കുന്നവരും വിഭജനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവരും ആസ്വാദകരും സ്ഥിരമില്ലാത്ത പെരുമാറ്റമുള്ളവരും ഭൂതാദികളിൽ തുടങ്ങുന്നവരുമാണ്.
വിപര്യയേണ ഭൂതാദിര് അശക്ത്യാ ച വ്യവസ്ഥിതഃ പ്രഥമോ മഹതഃ സര്ഗോ വിജ്ഞേയോ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതഃ
മറിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തി, ശക്തിയില്ലായ്മ — ഇവയാൽ ഭൂതാദികളിൽ തുടങ്ങുന്ന സൃഷ്ടി നിലനിൽക്കുന്നു; മഹത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ സൃഷ്ടി ബ്രഹ്മാവിന്റെതാണെന്ന് അറിയണം.
തന്മാത്രാണാം ദ്വിതീയസ്തു ഭൂതസര്ഗഃ സ ഉച്യതേ വൈകാരികസ്തൃതീയസ്തു സര്ഗ ഐന്ദ്രിയകഃ സ്മൃതഃ
സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയാണ് രണ്ടാമത്തെത്; വൈകാരികം മൂലമുള്ള മൂന്നാമത്തെത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേഷ പ്രാകൃതഃ സര്ഗഃ സമ്ഭൂതോ ബുദ്ധിപൂര്വകഃ മുഖ്യസര്ഗശ്ചതുര്ഥശ് ച മുഖ്യാ വൈ സ്ഥാവരാഃ സ്മൃതാഃ
ഇവയാണ് ബുദ്ധിപൂർവ്വമായുണ്ടായ പ്രാകൃത സൃഷ്ടി; മുഖ്യസൃഷ്ടി നാലാമത്തേതാണ്; മുഖ്യജീവികൾ എന്നത് സ്ഥാവരങ്ങളാണ്.