അധൃഷ്യം സര്വഭൂതാനാം വാങ്മയം ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതമ് പൃഥിവ്യുദ്ധരണാര്ഥായ പ്രവിവേശ രസാതലമ്
എല്ലാ ജീവികളും കീഴടക്കാനാവാത്ത, വാക്കില് നിന്നുണ്ടായ, ബ്രഹ്മമെന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ മഹാത്മാവ്, ഭൂമിയെ ഉയര്ത്താന് രസാതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
അദ്ഭിഃ സംഛാദിതാം ഭൂമിം സ താമാശു പ്രജാപതിഃ ഉപഗമ്യോജ്ജഹാരൈനാമ് ആപശ്ചാപി സമാവിശത്
ജലത്തില് മറഞ്ഞിരുന്ന ഭൂമിയിലേക്ക് പ്രജാപതി വേഗത്തില് ചെന്നു, അവളെ പിടിച്ചു, വെള്ളത്തിലേക്കും കടന്നു.
സാമുദ്രാ വൈ സമുദ്രേഷു നാദേയാശ് ച നദീഷു ച രസാതലതലേ മഗ്നാം രസാതലപുടേ ഗതാമ്
നദികള് സമുദ്രങ്ങളിലായിരുന്നു, നദികളില് നന്മകള്; ഭൂമി രസാതലത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് മുങ്ങി, അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഭാഗത്തേക്ക് കടന്നു.
പ്രഭുര്ലോകഹിതാര്ഥായ ദംഷ്ട്രയാഭ്യുജ്ജഹാര ഗാമ് തതഃ സ്വസ്ഥാനമാനീയ പൃഥിവീം പൃഥിവീധരഃ
ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിന്മേല് കരുതലോടെ, ഭഗവാന് തന്റെ ദന്തംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ഉയര്ത്തി, അവളെ യഥാസ്ഥാനത്ത് എത്തിച്ച്, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവന് അവളെ സ്ഥാപിച്ചു.
മുമോച പൂര്വവദ് അസൌ ധാരയിത്വാ ധരാധരഃ തസ്യോപരി ജലൌഘസ്യ മഹതീ നൌരിവ സ്ഥിതാ
ഭൂമിയെ താങ്ങിയ ശേഷം, ഭൂമിതാങ്ങി അവളെ മുന്പുപോലെ വിട്ടുവിട്ടു; അവളുടെ മുകളില് വലിയൊരു വെള്ളക്കൂട്ടം, വലിയൊരു കപ്പല് പോലെ നിലകൊണ്ടു.
തത്സമാ ഹ്യുരുദേഹത്വാന് ന മഹീ യാതി സംപ്ലവമ് തത ഉത്ക്ഷിപ്യ താം ദേവോ ജഗതഃ സ്ഥാപനേച്ഛയാ
അവളുടെ ശരീരം ഭഗവാന്റെ ശരീരത്തില് വിശ്രമിച്ചിരുന്നതിനാല് ഭൂമി വീണ്ടും മുങ്ങിയില്ല; പിന്നെ, അവളെ ഉയര്ത്തി, ലോകം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ദേവന് അതു നടത്തി.
പൃഥിവ്യാഃ പ്രവിഭാഗായ മനശ്ചക്രേ ഽമ്ബുജേക്ഷണഃ പൃഥിവീം ച സമാം കൃത്വാ പൃഥിവ്യാം സോ ഽചിനോദ് ഗിരീന്
ഭൂമിയുടെ വിഭജനം നടത്താന് കമലനയനന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചു; ഭൂമിയെ സമമാക്കി, അവളുടെ മേല് പര്വ്വതങ്ങള് സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രാക്സര്ഗേ ദഹ്യമാനേ തു തദാ സംവര്തകാഗ്നിനാ തേനാഗ്നിനാ വിശീര്ണാസ്തേ പര്വതാ ഭൂരിവിസ്തരാഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തില്, സംവർത്തകാഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചപ്പോള്, ആ അഗ്നിയില് വലിയ പര്വ്വതങ്ങള് തകര്ന്നു പോയി.
ശൈത്യാദേകാര്ണവേ തസ്മിന് വായുനാ തേന സംഹതാഃ നിഷിക്താ യത്ര യത്രാസംസ് തത്ര തത്രാചലാഭവന്
ശൈത്യത്താല്, ആ ഏകസമുദ്രത്തില്, കാറ്റ് അവയെ ഒത്തുചേര്ത്തു; അവ എവിടെ പതിഞ്ഞുവോ, അവിടെയൊക്കെ അചലമായ പര്വ്വതങ്ങളായി മാറി.
തദാചലത്വാദ് അചലാഃ പര്വഭിഃ പര്വതാഃ സ്മൃതാഃ ഗിരയോ ഹി നിഗീര്ണത്വാച് ഛയാനത്വാച്ഛിലോച്ചയാഃ
അവ ചലിക്കാത്തതിനാല് അവയെ 'അചല' എന്നും, കൂട്ടമായി കിടക്കുന്നതിനാല് 'ശിലോച്ചയ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.
തതസ്തേഷു വികീര്ണേഷു കോടിശോ ഹി ഗിരിഷ്വഥ വിശ്വകര്മാ വിഭജതേ കല്പാദിഷു പുനഃ പുനഃ
അങ്ങനെ, ആ പര്വ്വതങ്ങള് കോടിക്കണക്കിന് ചിതറിക്കഴിഞ്ഞപ്പോള്, വിശ്വകര്മാവ് ഓരോ കല്പത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും അവയെ വിഭജിക്കുന്നു.
സസമുദ്രാമിമാം പൃഥ്വീം സപ്തദ്വീപാം സപര്വതാമ് ഭൂരാദ്യാംശ് ചതുരോ ലോകാന് പുനഃ സോ ഽഥ വ്യകല്പയത്
പിന്നീട്, സമുദ്രങ്ങളോടും ഏഴു ദ്വീപുകളോടും പര്വ്വതങ്ങളോടും കൂടിയ ഭൂമിയെയും, ഭൂ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും വീണ്ടും ക്രമീകരിച്ചു.
ലോകാന് പ്രകല്പയിത്വാഥ പ്രജാസര്ഗം സസര്ജ ഹ ബ്രഹ്മാ സ്വയംഭൂര്ഭഗവാന് സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ
ലോകങ്ങളെ ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ച ശേഷം, സ്വയംഭുവായ ഭഗവാന് ബ്രഹ്മാവ്, സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, വിവിധ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സസര്ജ സൃഷ്ടിം തദ്രൂപാം കല്പാദിഷു യഥാപുരാ തസ്യാഭിധ്യായതഃ സര്ഗം തഥാ വൈ ബുദ്ധിപൂര്വകമ്
മുന്പ് ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ, ഓരോ കല്പത്തിലും അതേവിധം സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ചു; അവന് സൃഷ്ടിയെ ആലോചിച്ചപോലെ, ആലോചനാപൂര്വ്വം അതു സംഭവിച്ചു.
ബുദ്ധ്യാശ് ച സമകാലേ വൈ പ്രാദുര്ഭൂതസ് തമോമയഃ തമോമോഹോ മഹാമോഹസ് താമിസ്രശ്ചാന്ധസംജ്ഞിതഃ
ബുദ്ധിയോടൊപ്പം തന്നെ, ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നുള്ള അജ്ഞാനം, വലിയ മായ, 'തമസ്' എന്നും 'അന്ധസ്സ്' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഭ്രമം എന്നിവയും ഉദിച്ചു.
അവിദ്യാ പഞ്ചപര്വൈഷാ പ്രാദുര്ഭൂതാ മഹാത്മനഃ പഞ്ചധാവസ്ഥിതഃ സര്ഗോ ധ്യായതഃ സോ ഽഭിമാനിനഃ
ഈ അജ്ഞാനം മഹാത്മാവിൽ നിന്ന് അഞ്ചു രൂപത്തിൽ പിറന്നു; അഹങ്കാരത്തോടെ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ സൃഷ്ടി അങ്ങനെ അഞ്ചു വകകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സംവൃതസ്തമസാ ചൈവ ബീജാങ്കുരവദാവൃതഃ ബഹിരന്തശ്ചാപ്രകാശസ് തബ്ധോ നിഃസംജ്ഞ ഏവ ച
ഇരുട്ടിൽ പൊതിഞ്ഞതായി, വിത്ത് മുളപ്പിക്കുന്നതുപോലെ മറഞ്ഞതായി, അകത്തും പുറത്തും വെളിച്ചമില്ലാതെ, ചലനമില്ലാതെ, ബോധമില്ലാതെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
യസ്മാത്തേഷാം വൃതാ ബുദ്ധിര് ദുഃഖാനി കരണാനി ച തസ്മാത്തേ സംവൃതാത്മാനോ നഗാ മുഖ്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
അവരുടെ ബുദ്ധിയും ഉപകരണങ്ങളും മറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അവയ്ക്ക് ദു:ഖം മാത്രമാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് ഇവർ മറഞ്ഞ ആത്മാവുള്ള പ്രധാന വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
മുഖ്യസര്ഗം തഥാഭൂതം ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മാ ഹ്യസാധകമ് അപ്രസന്നമനാഃ സോ ഽഥ തതോ ഽന്യം സോ ഹ്യമന്യത
അങ്ങനെ പ്രധാന സൃഷ്ടി ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് കണ്ട ബ്രഹ്മാവിന് മനസ്സിൽ സംതൃപ്തിയില്ലാതായി; അതിനുശേഷം മറ്റൊരു സൃഷ്ടി അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു.
തസ്യാഭിധ്യായതശ്ചൈവ തിര്യക്സ്രോതാ ഹ്യവര്തത തസ്മാത് തിര്യക്പ്രവൃത്തഃ സ തിര്യക്സ്രോതാസ് തതഃ സ്മൃതഃ
അദ്ദേഹം ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അപ്പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഒരു പ്രവാഹം ഉദിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് അപ്പുറത്തേക്ക് നടക്കുന്ന ജീവികൾ പിറന്നു, അതിനാൽ അതിനെ അപ്പുറപ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പശ്വാദയസ്തേ വിഖ്യാതാ ഉത്പഥഗ്രാഹിണോ ദ്വിജാഃ തസ്യാഭിധ്യായതോ ഽന്യം വൈ സാത്ത്വികഃ സമവര്തത
പശുക്കൾ തുടങ്ങിയവരാണ് ഈ വഴിതെറ്റുന്നവർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ; പിന്നീട് അദ്ദേഹം വീണ്ടും ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, സാത്വികമായ ഒരു സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.
ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയസ്തു സ വൈ ചോര്ധ്വം വ്യവസ്ഥിതഃ യസ്മാത്പ്രവര്തതേ ചോര്ധ്വമ് ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തതഃ സ്മൃതഃ
മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടിയാണ് മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം; അത് മേലോട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് മേലോട്ടുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്, അതിനാൽ അതിനെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം എന്നു പറയുന്നു.
തേ സുഖപ്രീതിബഹുലാ ബഹിരന്തശ് ച സംവൃതാഃ പ്രകാശാ ബഹിരന്തശ് ച ഊര്ധ്വസ്രോതോഭവാഃ സ്മൃതാഃ
അവർ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും സമൃദ്ധരാണ്; അകത്തും പുറത്തും പൊതിഞ്ഞവരാണ്; അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ളവരാണ്; ഇവരെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹത്തിൽ ജനിച്ചവർ എന്ന് പറയുന്നു.
തേ സത്ത്വസ്യ ച യോഗേന സൃഷ്ടാഃ സത്ത്വോദ്ഭവാഃ സ്മൃതാഃ ഊര്ധ്വസ്രോതാസ്തൃതീയോ വൈ ദേവസര്ഗസ്തു സ സ്മൃതഃ
സത്ത്വഗുണം ചേർന്നാണ് ഇവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്, അതുകൊണ്ട് ഇവരെ സത്ത്വത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; മൂന്നാമത്തേതായ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹം ദേവതകളുടെ സൃഷ്ടി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രകാശാദ് ബഹിരന്തശ് ച ഊര്ധ്വസ്രോതോദ്ഭവാഃ സ്മൃതാഃ തേ ഊര്ധ്വസ്രോതസോ ജ്ഞേയാസ് തുഷ്ടാത്മാനോ ബുധൈഃ സ്മൃതാഃ
അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശമുള്ളവരാണ് ഇവർ; ഇവരെ മേലോട്ടുള്ള പ്രവാഹത്തിൽ ജനിച്ചവർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഇവരെ തൃപ്തിചേതസ്സുള്ളവർ എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഊര്ധ്വസ്രോതഃസു സൃഷ്ടേഷു ദേവേഷു വരദഃ പ്രഭുഃ പ്രീതിമാനഭവദ്ബ്രഹ്മാ തതോ ഽന്യം സോ ഽഭ്യമന്യത
മേലോട്ടുള്ള ദേവതകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അനുഗ്രഹശാലിയായ ബ്രഹ്മാവിന് സന്തോഷം ഉണ്ടായി; പിന്നെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചു.
സസര്ജ സര്ഗമന്യം ഹി സാധകം പ്രഭുരീശ്വരഃ തതോ ഽഭിധ്യായതസ്തസ്യ സത്യാഭിധ്യായിനസ്തദാ
പ്രഭുവായ ഈശ്വരൻ മറ്റൊരു ഫലപ്രദമായ സൃഷ്ടി ഉണ്ടാക്കി; തുടർന്ന് സത്യത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തി ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അതു ഉദിച്ചു.
പ്രാദുരാസീത്തദാ വ്യക്താദ് അര്വാക്സ്രോതാസ്തു സാധകഃ യസ്മാദ് അര്വാങ്ന്യവര്തന്ത തതോ ഽര്വാക്സ്രോതസസ് തു തേ
അപ്പോൾ വ്യക്തമായതിൽ നിന്ന് ഫലപ്രദമായ സൃഷ്ടിയായ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹം ഉദിച്ചു; അവ മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിനാൽ അവരെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രവാഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തേ ച പ്രകാശബഹുലാസ് തമഃപൃക്താ രജോ ഽധികാഃ തസ്മാത്തേ ദുഃഖബഹുലാ ഭൂയോഭൂയശ് ച കാരിണഃ
അവർ പ്രകാശത്തിൽ സമൃദ്ധരാണ്, എന്നാൽ ഇരുട്ടും രാജസും കലർന്നവരാണ്; അതുകൊണ്ട് അവർ ദു:ഖത്തിൽ കൂടുതലാണ്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കുന്നവരാണ്.
സംവൃതാ ബഹിരന്തശ് ച മനുഷ്യാഃ സാധകാശ് ച തേ
മനുഷ്യർ, ഫലപ്രദരായവർ, അകത്തും പുറത്തും മറഞ്ഞവരാണ്.