ഗൃഹീതോ ദമ്യമാനസ്തു യഥാസ്വസ്ഥസ്തു ജായതേ തഥാ സമീരണോ ഽസ്വസ്ഥോ ദുരാധര്ഷശ് ച യോഗിനാമ്
നന്നായി നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അത് ശരിയായ നിലയിലാകും. എന്നാൽ വായു അസ്ഥിരമായാൽ, യോഗികൾക്ക് അതിനെ കീഴടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.
ന്യായതഃ സേവ്യമാനസ്തു സ ഏവം സ്വസ്ഥതാം വ്രജേത് യഥൈവ മൃഗരാങ്നാഗഃ ശരഭോ വാപി ദുര്മദഃ
ശരിയായ രീതിയിൽ അഭ്യസിച്ചാൽ, അത് സ്ഥിരതയിലേക്ക് എത്തും. അതുപോലെ ഒരു കാട്ടുമൃഗം, ആന, മാൻ എന്നിവയും പരിശീലനത്തിലൂടെ ശാന്തമാകുന്നു.
കാലാന്തരവശാദ്യോഗാദ് ദമ്യതേ പരമാദരാത് തഥാ പരിചയാത്സ്വാസ്ഥ്യം സമത്വം ചാധിഗച്ഛതി
കാലം കഴിഞ്ഞും അഭ്യസിച്ചും വലിയ ശ്രദ്ധയോടെ നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, പരിചയം കൂടുമ്പോൾ സ്ഥിരതയും സമത്വവും ലഭിക്കും.
യോഗാദഭ്യസതേ യസ്തു വ്യസനം നൈവ ജായതേ ഏവമഭ്യസ്യമാനസ്തു മുനേഃ പ്രാണോ വിനിര്ദഹേത്
യോഗം വഴി അഭ്യസിക്കുന്നവന് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല. ഇങ്ങനെ അഭ്യസിച്ചാൽ, മുനിയുടെ പ്രാണൻ ശുദ്ധമാകും.
മനോവാക്കായജാന് ദോഷാന് കര്തുര്ദേഹം ച രക്ഷതി സംയുക്തസ്യ തഥാ സമ്യക് പ്രാണായാമേന ധീമതഃ
മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ദോഷങ്ങൾക്കും, അഭ്യസിക്കുന്നവന്റെ ശരീരത്തിനും സംരക്ഷണം ലഭിക്കും, പ്രാണായാമം ശരിയായി ചെയ്യുമ്പോൾ.
ദോഷാത്തസ്മാച്ച നശ്യന്തി നിശ്വാസസ്തേന ജീര്യതേ പ്രാണായാമേന സിധ്യന്തി ദിവ്യാഃ ശാന്ത്യാദയഃ ക്രമാത്
അതിനാൽ ദോഷങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും, ഉച്ച്വാസം കുറയും. പ്രാണായാമം വഴി ദൈവികമായ ശാന്തിയും മറ്റു ഗുണങ്ങളും ക്രമമായി ലഭിക്കും.
ശാന്തിഃ പ്രശാന്തിര്ദീപ്തിശ് ച പ്രസാദശ് ച തഥാ ക്രമാത് ആദൌ ചതുഷ്ടയസ്യേഹ പ്രോക്താ ശാന്തിരിഹ ദ്വിജാഃ
ശാന്തി, പരമശാന്തി, പ്രകാശം, മനസ്സിന്റെ സുതാര്യത — ഇവ ക്രമത്തിൽ ലഭിക്കും. ഇതിൽ ആദ്യം ശാന്തിയാണ്, ദ്വിജന്മാരേ.
സഹജാഗന്തുകാനാം ച പാപാനാം ശാന്തിര് ഉച്യതേ പ്രശാന്തിഃ സംയമഃ സമ്യഗ് വചസാമിതി സംസ്മൃതാ
സ്വാഭാവികമായും ആകസ്മികമായും വരുന്ന പാപങ്ങൾ നീങ്ങുന്നതാണ് ശാന്തി. പരമശാന്തി എന്നത് പൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.
പ്രകാശോ ദീപ്തിരിത്യുക്തഃ സര്വതഃ സര്വദാ ദ്വിജാഃ സര്വേന്ദ്രിയപ്രസാദസ്തു ബുദ്ധേര്വൈ മരുതാമപി
പ്രകാശം എന്നും ദീപ്തി എന്നും പറയപ്പെടുന്നത് എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്ന വെളിച്ചമാണ്, ദ്വിജന്മാരേ. എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ഉള്ള സുതാര്യത ബുദ്ധിയുടെയും, വായുവിന്റെയും ഭാഗമാണ്.
പ്രസാദ ഇതി സമ്പ്രോക്തഃ സ്വാന്തേ ത്വിഹ ചതുഷ്ടയേ പ്രാണോ ഽപാനഃ സമാനശ് ച ഉദാനോ വ്യാന ഏവ ച
ഈ സുതാര്യതയെ 'പ്രസാദം' എന്നു വിളിക്കുന്നു. ശരീരത്തിൽ നാലു പ്രധാന ഭാഗങ്ങളുണ്ട്: പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ.
നാഗഃ കൂര്മസ്തു കൃകലോ ദേവദത്തോ ധനംജയഃ ഏതേഷാം യഃ പ്രസാദസ്തു മരുതാമിതി സംസ്മൃതഃ
നാഗൻ, കൂർമൻ, കൃകലൻ, ദേവദത്തൻ, ധനഞ്ജയൻ—ഇവയെ വായുവിന്റെ സുതാര്യതയായി ഓർമ്മിക്കുന്നു.
പ്രയാണം കുരുതേ തസ്മാദ് വായുഃ പ്രാണ ഇതി സ്മൃതഃ അപാനയത്യപാനസ്തു ആഹാരാദീന് ക്രമേണ ച
ചലനം ഉണ്ടാക്കുന്ന വായുവിനെ പ്രാണൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അപാനൻ അന്നം മുതലായവ ക്രമത്തിൽ പുറത്താക്കുന്നു.
വ്യാനോ വ്യാനാമയത്യങ്ഗം വ്യാധ്യാദീനാം പ്രകോപകഃ ഉദ്വേജയതി മര്മാണി ഉദാനോ ഽയം പ്രകീര്തിതഃ
വ്യാനൻ ശരീരഭാഗങ്ങൾ മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്നു; രോഗങ്ങൾക്കും മറ്റും ഉണർവു നൽകുന്നവൻ. മർമ്മങ്ങളിൽ ചലനം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ് ഉദാനൻ.
സമം നയതി ഗാത്രാണി സമാനഃ പഞ്ച വായവഃ ഉദ്ഗാരേ നാഗ ആഖ്യാതഃ കൂര്മ ഉന്മീലനേ തു സഃ
സമാനൻ ശരീരഭാഗങ്ങളെ സമതുലിതമാക്കുന്നു. ഈ അഞ്ച് വായുക്കൾക്ക് ഈ പേരുകളാണ്. നാഗൻ ഉൽഗാരം വരുത്തുന്നു, കൂർമൻ കണ്ണ് തുറക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
കൃകലഃ ക്ഷുതകായൈവ ദേവദത്തോ വിജൃമ്ഭണേ ധനംജയോ മഹാഘോഷഃ സര്വഗഃ സ മൃതേ ഽപി ഹി
കൃകലൻ വിശപ്പിന് കാരണമാകുന്നു, ദേവദത്തൻ ഊമ്പലിന്, ധനഞ്ജയൻ വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നു; മരിച്ചശേഷവും അവൻ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഇതി യോ ദശവായൂനാം പ്രാണായാമേന സിധ്യതി പ്രസാദോ ഽസ്യ തുരീയാ തു സംജ്ഞാ വിപ്രാശ്ചതുഷ്ടയേ
ഈ പത്ത് വായുക്കളുടെ സുതാര്യത പ്രാണായാമം കൊണ്ട് നേടാം. നാലാമത്തെ പേര്, ദ്വിജന്മാരേ, ഈ നാലിനും ബാധകമാണ്.
വിസ്വരസ്തു മഹാന് പ്രജ്ഞോ മനോ ബ്രഹ്മാ ചിതിഃ സ്മൃതിഃ ഖ്യാതിഃ സംവിത്തതഃ പശ്ചാദ് ഈശ്വരോ മതിരേവ ച
വിശ്വൻ, മഹാൻ, പ്രജ്ഞ, മനസ്സ്, ബ്രഹ്മ, ചിത്സ്, സ്മൃതി, ഖ്യാതി, സംവിത്, പിന്നെ ഈശ്വരൻ, മതി—ഇവയാണ് ഈ പേരുകൾ.
ബുദ്ധേരേതാഃ ദ്വിജാഃ സംജ്ഞാ മഹതഃ പരികീര്തിതാഃ അസ്യാ ബുദ്ധേഃ പ്രസാദസ്തു പ്രാണായാമേന സിധ്യതി
ദ്വിജന്മാരേ, ഇവയെ ബുദ്ധിയുടെ മഹത്തായ പേരുകളായി പറയുന്നു. ഈ ബുദ്ധിയുടെ സുതാര്യത പ്രാണായാമം കൊണ്ട് നേടാം.
വിസ്വരോ വിസ്വരീഭാവോ ദ്വംദ്വാനാം മുനിസത്തമാഃ അഗ്രജഃ സര്വതത്ത്വാനാം മഹാന്യഃ പരിമാണതഃ
വിശ്വം എന്നത് സർവ്വത്വത്തിന്റെ നിലയാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. എല്ലാ തത്വങ്ങളിലെയും പ്രഥമൻ, മഹാൻ വലിപ്പത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയവൻ.
യത്പ്രമാണഗുഹാ പ്രജ്ഞാ മനസ്തു മനുതേ യതഃ ബൃഹത്ത്വാദ് ബൃംഹണത്വാച്ച ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിദാംവരാഃ
അളവും അറിവിന്റെ ആന്തരികതയും ആയതും, മനസ്സ് ചിന്തിക്കുന്നതും അതിൽ നിന്നാണ്. അതിന്റെ വിശാലതയും വികസിപ്പിക്കുന്ന ശേഷിയും കാരണം, ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവർ അതിനെ ബ്രഹ്മാ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
സര്വകര്മാണി ഭോഗാര്ഥം യച്ചിനോതി ചിതിഃ സ്മൃതാ സ്മരതേ യത്സ്മൃതിഃ സര്വം സംവിദ്വൈ വിന്ദതേ യതഃ
ചിത്സ് എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അനുഭവത്തിനായി സമാഹരിക്കുന്നു എന്നാണ് ഓർമ്മ. സ്മൃതി ഓർക്കുന്നതും, സംവിത് എല്ലാം അറിയുന്നതും അതിലൂടെയാണ്.
ഖ്യായതേ യത്ത്വിതി ഖ്യാതിര് ജ്ഞാനാദിഭിര് അനേകശഃ സര്വതത്ത്വാധിപഃ സര്വം വിജാനാതി യദീശ്വരഃ
ജ്ഞാനം മുതലായവകൊണ്ട് പലവിധത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നതാണ് ഖ്യാതി. എല്ലാതത്വങ്ങളുടെയും അധിപതിയായവൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ ഈശ്വരൻ.
മനുതേ മന്യതേ യസ്മാന് മതിര്മതിമതാംവരാഃ അര്ഥം ബോധയതേ യച്ച ബുധ്യതേ ബുദ്ധിരുച്യതേ
മതി ചിന്തിക്കാനും ആലോചിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അർത്ഥം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതാണ് ബുദ്ധി എന്ന് പറയുന്നു.
അസ്യാ ബുദ്ധേഃ പ്രസാദസ്തു പ്രാണായാമേന സിധ്യതി ദോഷാന്വിനിര്ദഹേത്സര്വാന് പ്രാണായാമാദസൌ യമീ
ഈ ബുദ്ധിയുടെ സുതാര്യത പ്രാണായാമം കൊണ്ട് നേടാം. പ്രാണായാമം ചെയ്താൽ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കാം—ഇതിനെ യമം എന്ന് പറയുന്നു.
പാതകം ധാരണാഭിസ്തു പ്രത്യാഹാരേണ നിര്ദഹേത് വിഷയാന്വിഷവദ്ധ്യാത്വാ ധ്യാനേനാനീശ്വരാന് ഗുണാന്
പാപം ധാരണയാൽ, പ്രത്യാഹാരത്താൽ നശിപ്പിക്കാം. വിഷയങ്ങളെ വിഷംപോലെ കരുതി, ഈശ്വരതയില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളിൽ ധ്യാനം ചെയ്യണം.
സമാധിനാ യതിശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രജ്ഞാവൃദ്ധിം വിവര്ധയേത് സ്ഥാനം ലബ്ധ്വൈവ കുര്വീത യോഗാഷ്ടാങ്ഗാനി വൈ ക്രമാത്
സമാധിയിലൂടെ ശ്രേഷ്ഠനായ യതികൾ ജ്ഞാനവൃദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കണം. യോഗത്തിന്റെ എട്ടു ഘടകങ്ങളും യഥാക്രമം അഭ്യസിക്കണം.
ലബ്ധ്വാസനാനി വിധിവദ് യോഗസിദ്ധ്യര്ഥമ് ആത്മവിത് ആദേശകാലേ യോഗസ്യ ദര്ശനം ഹി ന വിദ്യതേ
യോഗസിദ്ധിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ശരിയായ രീതിയിൽ ഒരുക്കിയാലും, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവൻ യോഗം അനുഭവപ്പെടേണ്ട സമയമല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ദർശനം ഉണ്ടാവില്ല.
അഗ്ന്യഭ്യാസേ ജലേ വാപി ശുഷ്കപര്ണചയേ തഥാ ജന്തുവ്യാപ്തേ ശ്മശാനേ ച ജീര്ണഗോഷ്ഠേ ചതുഷ്പഥേ
അഗ്നിപൂജയിൽ, വെള്ളത്തിൽ, ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂമ്പാരത്തിൽ, ജീവികൾ നിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിൽ, ശ്മശാനത്തിൽ, പഴയ പശുവളപ്പിൽ, ചുറ്റുപാടുകളിലോ എവിടെയായാലും—
സശബ്ദേ സഭയേ വാപി ചൈത്യവല്മീകസംചയേ അശുഭേ ദുര്ജനാക്രാന്തേ മശകാദിസമന്വിതേ
ശബ്ദം നിറഞ്ഞിടത്തോ, ഭയം ഉള്ളിടത്തോ, പുഴുവളപ്പുകൾ കൂമ്പാരമായിടത്തോ, അശുദ്ധമായിടത്തോ, ദുഷ്ടർ നിറഞ്ഞിടത്തോ, കൊതുകുകൾ പോലുള്ള ജീവികൾ നിറഞ്ഞിടത്തോ—
നാചരേദ്ദേഹബാധായാം ദൌര്മനസ്യാദിസമ്ഭവേ സുഗുപ്തേ തു ശുഭേ രമ്യേ ഗുഹായാം പര്വതസ്യ തു
ശരീരവേദനയോ മനസ്സിലെ വിഷമതയോ ഉള്ളിടത്ത് യോഗം ചെയ്യരുത്; മറിച്ച്, നന്നായി മറച്ചുവച്ച, ശുഭമായ, മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്, പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ പോലെയുള്ളിടത്ത് ചെയ്യണം.