ആകാശേനാവൃതോ വായുഃ ഖം തു ഭൂതാദിനാവൃതമ് ഭൂതാദിര്മഹതാ ചാപി അവ്യക്തേനാവൃതോ മഹാന്
വായു ആകാശം കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആകാശം ഭൂതാദി കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്തുകൊണ്ടും, മഹത് അവ്യക്തം കൊണ്ടും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശര്വശ്ചാണ്ഡകപാലസ്ഥോ ഭവശ്ചാംഭസി സുവ്രതാഃ രുദ്രോ ഽഗ്നിമധ്യേ ഭഗവാന് ഉഗ്രോ വായൌ പുനഃ സ്മൃതഃ
ശർവൻ അണ്ഡത്തിന്റെ കപാലത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ഭവൻ വെള്ളത്തിൽ; ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അഗ്നിയുടെ നടുവിൽ; ഉഗ്രൻ വീണ്ടും വായുവിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഭീമശ്ചാവനിമധ്യസ്ഥോ ഹ്യ് അഹങ്കാരേ മഹേശ്വരഃ ബുദ്ധൌ ച ഭഗവാനീശഃ സര്വതഃ പരമേശ്വരഃ
ഭീമൻ ഭൂമിയുടെ നടുവിലാണ്; മഹേശ്വരൻ അഹങ്കാരത്തിൽ; ഭഗവാൻ ഈശൻ ബുദ്ധിയിൽ; എല്ലായിടത്തും പരമേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏതൈരാവരണൈരണ്ഡം സപ്തഭിഃ പ്രാകൃതൈര് വൃതമ് ഏതാ ആവൃത്യ ചാന്യോന്യമ് അഷ്ടൌ പ്രകൃതയഃ സ്ഥിതാഃ
ഈ ഏഴു പ്രകൃതിഗുണങ്ങൾ അണ്ഡത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവ പരസ്പരം മറച്ചുകൊണ്ട് എട്ട് പ്രകൃതികൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രസര്ഗകാലേ സ്ഥിത്വാ തു ഗ്രസന്ത്യേതാഃ പരസ്പരമ് ഏവം പരസ്പരോത്പന്നാ ധാരയന്തി പരസ്പരമ്
സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ഇവ ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു; പിന്നെ അവ പരസ്പരം ഉണക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ജനിച്ച്, അവ തമ്മിൽ തന്നെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.
ആധാരാധേയഭാവേന വികാരാസ്തേ വികാരിഷു മഹേശ്വരഃ പരോ ഽവ്യക്താദ് അണ്ഡമ് അവ്യക്തസംഭവമ്
ആധാരവും അധേയവുമായ ബന്ധത്തിൽ, ഈ രൂപങ്ങൾ പരിവർത്തനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; മഹേശ്വരൻ അവ്യക്തത്തെക്കാൾ ഉയർന്നവൻ, അണ്ഡം അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്.
അണ്ഡാജ്ജജ്ഞേ സ ഏവേശഃ പുരുഷോ ഽര്കസമപ്രഭഃ തസ്മിന്കാര്യസ്യ കരണം സംസിദ്ധം സ്വേച്ഛയൈവ തു
അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ആzelfde പ്രഭയുള്ള പുരുഷൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ജനിച്ചു; അവനിൽ സൃഷ്ടിക്കാവശ്യമായ ഉപാധികൾ സ്വച്ഛന്ദമായി പൂർണ്ണമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
സ വൈ ശരീരീ പ്രഥമഃ സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ തസ്യ വാമാങ്ഗജോ വിഷ്ണുഃ സര്വദേവനമസ്കൃതഃ
അവനാണ് ആദ്യമായ ശരീരധാരി, പുരുഷൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ ഇടതുഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് സർവ്വദേവന്മാരും വണങ്ങുന്ന വിഷ്ണു ജനിച്ചത്.
ലക്ഷ്മ്യാ ദേവ്യാ ഹ്യഭൂദ്ദേവ ഇച്ഛയാ പരമേഷ്ഠിനഃ ദക്ഷിണാങ്ഗഭവോ ബ്രഹ്മാ സരസ്വത്യാ ജഗദ്ഗുരുഃ
പരമേശ്വരന്റെ ഇച്ഛയാൽ ലക്ഷ്മി ദേവി ജനിച്ചു; അവന്റെ വലതുഭാഗത്തിൽ നിന്ന് സർസ്വതിയോടൊപ്പം ലോകഗുരുവായ ബ്രഹ്മാ ഉദിച്ചു.
തസ്മിന്നണ്ഡേ ഇമേ ലോകാ അന്തര്വിശ്വമിദം ജഗത് ചന്ദ്രാദിത്യൌ സനക്ഷത്രൌ സഗ്രഹൌ സഹ വായുനാ
ആ അണ്ഡത്തിനകത്ത് ഈ ലോകങ്ങളും, ഈ സർവ്വവിശ്വവും ഉണ്ട്; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും വായുവും കൂടെ അവിടെയുണ്ട്.
ലോകാലോകദ്വയം കിംചിദ് അണ്ഡേ ഹ്യസ്മിന്സമര്പിതമ് യത്തു സൃഷ്ടൌ പ്രസംഖ്യാതം മയാ കാലാന്തരം ദ്വിജാഃ
ലോകവും ലോകമല്ലാത്തതും, ഏതാണ്ട് ഈ അണ്ഡത്തിനകത്ത് ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, ദ്വിജന്മാരേ.
ഏതത്കാലാന്തരം ജ്ഞേയമ് അഹര്വൈ പാരമേശ്വരമ് രാത്രിശ്ചൈതാവതീ ജ്ഞേയാ പരമേശസ്യ കൃത്സ്നശഃ
ഈ കാലം പരമേശ്വരന്റെ പകൽ എന്നു മനസ്സിലാക്കണം; അതേ അളവിലാണ് പരമേശ്വരന്റെ രാത്രി മുഴുവനും എന്നു അറിയണം.
അഹസ്തസ്യ തു യാ സൃഷ്ടിഃ രാത്രിശ് ച പ്രലയഃ സ്മൃതഃ നാഹസ്തു വിദ്യതേ തസ്യ ന രാത്രിരിതി ധാരയേത്
കൈകളില്ലാത്തവന്റെ സൃഷ്ടിയും രാത്രിയും ലയവും ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ, അവനു കൈയോ രാത്രിയോ ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഉപചാരസ്തു ക്രിയതേ ലോകാനാം ഹിതകാമ്യയാ ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാശ് ച മഹാഭൂതാനി പഞ്ച ച
ലോകങ്ങളുടെ ഭാവുകത്വത്തിനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അവയുടെ വിഷയങ്ങൾക്കും അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾക്കും സംബന്ധിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ ഉപമയായി പറയപ്പെടുന്നു.
തസ്മാത് സര്വാണി ഭൂതാനി ബുദ്ധിശ് ച സഹ ദൈവതൈഃ അഹസ്തിഷ്ഠന്തി സര്വാണി പരമേശസ്യ ധീമതഃ
അതിനാൽ, എല്ലാ ജീവികളും ബുദ്ധിയും ദേവതകളും ചേർന്ന്, കൈകളില്ലാതെ, പരമേശ്വരനായ ജ്ഞാനിയിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
അഹരന്തേ പ്രലീയന്തേ രാത്ര്യന്തേ വിശ്വസംഭവഃ സ്വാത്മന്യവസ്ഥിതേ വ്യക്തേ വികാരേ പ്രതിസംഹൃതേ
രാത്രിയുടെ അവസാനം, സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, അവയെല്ലാം തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; പ്രകടമായതും അതിന്റെ മാറ്റങ്ങളും പിൻവലിക്കുമ്പോൾ അവ ലയിക്കുന്നു.
സാധര്മ്യേണാവതിഷ്ഠേതേ പ്രധാനപുരുഷാവുഭൌ തമഃസത്ത്വരജോപേതൌ സമത്വേന വ്യവസ്ഥിതൌ
പ്രധാനവും പുരുഷനും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇരുവരും ഇരുണ്ടതും സത്ത്വവും രജസ്സും ഉള്ളവരായി സമത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അനുപൃക്താവഭൂതാം താവ് ഓതപ്രോതൌ പരസ്പരമ് ഗുണസാമ്യേ ലയോ ജ്ഞേയോ വൈഷമ്യേ സൃഷ്ടിരുച്യതേ
അവ രണ്ടും പരസ്പരം ചേർന്ന്, തമ്മിൽ പറ്റി നിലകൊള്ളുന്നു; ഗുണങ്ങൾ സമമായാൽ ലയമാകുന്നു, വ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിൽ സൃഷ്ടി ഉണ്ടാകുന്നു.
തിലേ യഥാ ഭവേത്തൈലം ഘൃതം പയസി വാ സ്ഥിതമ് തഥാ തമസി സത്ത്വേ ച രജസ്യനുസൃതം ജഗത്
എങ്ങിനെ എള്ളിൽ എണ്ണയും പാലിൽ നെയ്യും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ലോകം സത്ത്വത്തിലും, തമസ്സിലും, രജസ്സിലും അനുഗമിക്കുന്നു.
ഉപാസ്യ രജനീം കൃത്സ്നാം പരാം മാഹേശ്വരീം തഥാ അര്ഹമുഖേ പ്രവൃത്തശ് ച പരഃ പ്രകൃതിസംഭവഃ
സമ്പൂർണ്ണമായ രാത്രിയും പരമമായ മാഹേശ്വരിയെയും ആരാധിച്ച ശേഷം, അർഹന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച പരമൻ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
ക്ഷോഭയാമാസ യോഗേന പരേണ പരമേശ്വരഃ പ്രധാനം പുരുഷം ചൈവ പ്രവിശ്യ സ മഹേശ്വരഃ
പരമേശ്വരൻ പരമയോഗം കൊണ്ട് പ്രധാനത്തെയും പുരുഷനെയും ഉണർത്തി, അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് മഹേശ്വരനായി.
മഹേശ്വരാത്ത്രയോ ദേവാ ജജ്ഞിരേ ജഗദീശ്വരാത് ശാശ്വതാഃ പരമാ ഗുഹ്യഃ സര്വാത്മാനഃ ശരീരിണഃ
മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന്, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരനിൽ നിന്ന്, മൂന്നു ദേവന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ ശാശ്വതരും പരമവും ഗൂഢവുമായവരും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആകൃതിയുമാണ്.
ഏത ഏവ ത്രയോ ദേവാ ഏത ഏവ ത്രയോ ഗുണാഃ ഏത ഏവ ത്രയോ ലോകാ ഏത ഏവ ത്രയോ ഽഗ്നയഃ
ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, മൂന്നു അഗ്നികൾ എന്നിവയും.
പരസ്പരാശ്രിതാ ഹ്യേതേ പരസ്പരമനുവ്രതാഃ പരസ്പരേണ വര്തന്തേ ധാരയന്തി പരസ്പരമ്
അവർ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും, പരസ്പരം ഭക്തിയോടെ ചേർന്നും, തമ്മിൽ ഇടപഴകിയും, ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
അന്യോന്യമിഥുനാ ഹ്യേതേ അന്യോന്യമുപജീവിനഃ ക്ഷണം വിയോഗോ ന ഹ്യേഷാം ന ത്യജന്തി പരസ്പരമ്
അവർ തമ്മിൽ ജോടികളായി, പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും, ഒരു നിമിഷം പോലും വേർപെടാതെ, ഒരിക്കലും ഒരുമുതൽ മറ്റൊന്നിനെ ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല.
ഈശ്വരസ്തു പരോ ദേവോ വിഷ്ണുശ് ച മഹതഃ പരഃ ബ്രഹ്മാ ച രജസാ യുക്തഃ സര്ഗാദൌ ഹി പ്രവര്തതേ
പരമേശ്വരൻ പരമദേവനാണ്, മഹതിനെക്കാൾ ഉയർന്നവൻ വിഷ്ണുവാണ്, രജസ്സോടെ യുക്തനായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
പരഃ സ പുരുഷോ ജ്ഞേയഃ പ്രകൃതിഃ സാ പരാ സ്മൃതാ
ആ പരമൻ പുരുഷനായി അറിയപ്പെടുന്നു, പ്രകൃതിയാണ് പരമമായത് എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അധിഷ്ഠിതാ സാ ഹി മഹേശ്വരേണ പ്രവര്തതേ ചോദ്യമനേ സമന്താത് അനുപ്രവൃത്തസ്തു മഹാംസ്തദേനാം ചിരസ്ഥിരത്വാദ് വിഷയം ശ്രിയഃ സ്വയമ്
അവളെ മഹേശ്വരൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; എല്ലാം ഉണർത്തുമ്പോൾ അവൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; മഹാൻ അവളിൽ പ്രവേശിച്ച് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നു; അവളാണ് സ്വയം ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ആധാരം.
പ്രധാനഗുണവൈഷമ്യാത് സര്ഗകാലഃ പ്രവര്തതേ ഈശ്വരാധിഷ്ഠിതാത്പൂര്വം തസ്മാത്സദസദാത്മകാത്
പ്രധാനഗുണങ്ങളുടെ അസമത്വം മൂലം സൃഷ്ടിയുടെ കാലം ആരംഭിക്കുന്നു; ഈശ്വരൻ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, അതിന് സത്തും അസത്തും ഉള്ള സ്വഭാവം ഉണ്ടായിരുന്നു.
സംസിദ്ധഃ കാര്യകരണേ രുദ്രശ്ചാഗ്രേ ഹ്യവര്തത തേജസാപ്രതിമോ ധീമാന് അവ്യക്തഃ സമ്പ്രകാശകഃ
കാരണഫലങ്ങളിൽ പൂർണ്ണനായ രുദ്രൻ ആദിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവൻ തുല്യരഹിതമായ പ്രകാശവും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ, പ്രകടമല്ലാത്തവൻ, എങ്കിലും എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ.