വിണ്മൂത്രോത്സര്ഗകാലേഷു ബഹിര്ഭൂമൌ യഥാ മതിഃ തഥാ കാര്യാ രതൌ ചാപി സ്വദാരേ ചാന്യതഃ കുതഃ
മലമൂത്രം ഒഴിക്കുമ്പോൾ പുറത്തുള്ള നിലത്താണ് മനസ്സനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. അങ്ങനെ തന്നെ, സ്വന്തം ഭാര്യയുമായി ചേർന്നപ്പോൾ മാത്രം, മറ്റൊരിടത്തും അല്ല.
അങ്ഗാരസദൃശീ നാരീ ഘൃതകുമ്ഭസമഃ പുമാന് തസ്മാന്നാരീഷു സംസര്ഗം ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്
സ്ത്രീ അഗ്നിക്കനലുപമയും, പുരുഷൻ നെയ്യ് നിറച്ച കിണ്ണംപോലെയും ആണ്. അതുകൊണ്ട് സ്ത്രീകളെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
ഭോഗേന തൃപ്തിര്നൈവാസ്തി വിഷയാണാം വിചാരതഃ തസ്മാദ്വിരാഗഃ കര്തവ്യോ മനസാ കര്മണാ ഗിരാ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനംകൊണ്ടു ഒരിക്കലും തൃപ്തി ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് ആലോചിച്ചാൽ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും വിരാഗം വളർത്തേണ്ടതാണ്.
ന ജാതു കാമഃ കാമാനാമ് ഉപഭോഗേന ശാമ്യതി ഹവിഷാ കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ
ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇഷ്ടവസ്തുക്കൾ അനുഭവിച്ചാൽ ഒരിക്കലും ശമിക്കുകയില്ല; അതു നെയ്യ് ഒഴുക്കുമ്പോൾ തീ കൂടുതൽ കത്തുന്നതുപോലെ മാത്രം വളരുന്നു.
തസ്മാത്ത്യാഗഃ സദാ കാര്യസ് ത്വ് അമൃതത്വായ യോഗിനാ അവിരക്തോ യതോ മര്ത്യോ നാനായോനിഷു വര്തതേ
അതുകൊണ്ട്, അമൃതതയിലേക്കു യോഗികൾ എപ്പോഴും ത്യാഗം ആചരിക്കണം; വിരാഗം ഇല്ലാത്ത മരണമുള്ളവൻ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ത്യാഗേനൈവാമൃതത്വം ഹി ശ്രുതിസ്മൃതിവിദാം വരാഃ കര്മണാ പ്രജയാ നാസ്തി ദ്രവ്യേണ ദ്വിജസത്തമാഃ
ശ്രുതി-സ്മൃതികൾ നന്നായി അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, ത്യാഗംകൊണ്ടു മാത്രമേ അമൃതതയിലേക്കു എത്താൻ കഴിയൂ; പ്രവർത്തിയാലോ, സന്താനത്താലോ, സമ്പത്താലോ അല്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
തസ്മാദ്വിരാഗഃ കര്തവ്യോ മനോവാക്കായകര്മണാ ഋതൌ ഋതൌ നിവൃത്തിസ്തു ബ്രഹ്മചര്യമിതി സ്മൃതമ്
അതുകൊണ്ട് മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരപ്രവർത്തിയിലും വിരാഗം വളർത്തണം; ശരിയായ സമയങ്ങളിൽ വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് ബ്രഹ്മചര്യം എന്നു പറയുന്നു.
യമാഃ സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്താ നിയമാംശ് ച വദാമി വഃ ശൌചമിജ്യാ തപോ ദാനം സ്വാധ്യായോപസ്ഥനിഗ്രഹഃ
നിയമങ്ങൾ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ വ്രതം, യജ്ഞം, തപം, ദാനം, സ്വാധ്യായം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്നിവയാണു നിയമങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.
വ്രതോപവാസമൌനം ച സ്നാനം ച നിയമാ ദശ നിയമഃ സ്യാദനീഹാ ച ശൌചം തുഷ്ടിസ്തപസ് തഥാ
വ്രതം, ഉപവാസം, മൗനം, സ്നാനം, അനാസക്തി, ശുദ്ധി, സന്തോഷം, തപം എന്നിവയാണ് പത്ത് നിയമങ്ങൾ.
ജപഃ ശിവപ്രണീധാനം പദ്മകാദ്യം തഥാസനമ് ബാഹ്യമാഭ്യന്തരം പ്രോക്തം ശൌചമാഭ്യന്തരം വരമ്
ജപം, ശിവഭക്തി, പദ്മാസനം തുടങ്ങിയ യോഗാസനങ്ങൾ, പുറം-ഉൾ ശുദ്ധി എന്നിവ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിൽ ഉൾശുദ്ധിയാണ് ഉത്തമം.
ബാഹ്യശൌചേന യുക്തഃ സംസ് തഥാ ചാഭ്യന്തരം ചരേത് ആഗ്നേയം വാരുണം ബ്രാഹ്മം കര്തവ്യം ശിവപൂജകൈഃ
പുറത്തും ഉള്ളിലും ശുദ്ധി പാലിക്കണം; ശിവഭക്തൻ അഗ്നി, ജലം, ബ്രഹ്മം എന്നിവയാൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം.
സ്നാനം വിധാനതഃ സമ്യക് പശ്ചാദ് ആഭ്യന്തരം ചരേത് ആ ദേഹാന്തം മൃദാലിപ്യ തീര്ഥതോയേഷു സര്വദാ
ശുദ്ധമായ രീതിയിൽ സ്നാനം കഴിഞ്ഞാൽ, പിന്നെ ഉൾശുദ്ധി ചെയ്യണം; ജീവൻ മുഴുവൻ മണ്ണ് പുരട്ടി തീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.
അവഗാഹ്യാപി മലിനോ ഹ്യ് അന്തഃ ശൌചവിവര്ജിതഃ ശൈവലാ ഝഷകാ മത്സ്യാഃ സത്ത്വാ മത്സ്യോപജീവിനഃ
ജലത്തിൽ മുങ്ങിയാലും ഉൾശുദ്ധി ഇല്ലെങ്കിൽ അശുദ്ധൻ തന്നെയാണ്; ജലത്തിൽ ശൈവലവും മീനുകളും മീനുകളെ ആശ്രയിക്കുന്ന ജീവികളും ഉണ്ടല്ലോ.
സദാവഗാഹ്യ സലിലേ വിശുദ്ധാഃ കിം ദ്വിജോത്തമാഃ തസ്മാദാഭ്യന്തരം ശൌചം സദാ കാര്യം വിധാനതഃ
എപ്പോഴും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയാലും ഇവ ശുദ്ധരാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, അതുകൊണ്ട് ഉൾശുദ്ധി നിയമപ്രകാരം എപ്പോഴും പാലിക്കണം.
ആത്മജ്ഞാനാമ്ഭസി സ്നാത്വാ സകൃദാലിപ്യ ഭാവതഃ സുവൈരാഗ്യമൃദാ ശുദ്ധഃ ശൌചമേവം പ്രകീര്തിതമ്
ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശുദ്ധമായ ഭാവം, വിരാഗം എന്ന മണ്ണ് പുരട്ടി, ഒരിക്കൽ അങ്ങിനെ ചെയ്താൽ ശുദ്ധൻ എന്നു പറയുന്നു; ഇതാണ് ശുദ്ധിയുടെ ഉപദേശം.
ശുദ്ധസ്യ സിദ്ധയോ ദൃഷ്ടാ നൈവാശുദ്ധസ്യ സിദ്ധയഃ ന്യായേനാഗതയാ വൃത്ത്യാ സംതുഷ്ടോ യസ്തു സുവ്രതഃ
ശുദ്ധരിൽ വിജയങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു, അശുദ്ധരിൽ ഒരിക്കലും ഇല്ല; നിയമപ്രകാരം ലഭിക്കുന്നതിൽ തൃപ്തനായ നല്ല വ്രതസ്ഥൻ വിജയിക്കുന്നു.
സംതോഷസ്തസ്യ സതതമ് അതീതാര്ഥസ്യ ചാസ്മൃതിഃ ചാന്ദ്രായണാദിനിപുണസ് തപാംസി സുശുഭാനി ച
അവനിൽ എപ്പോഴും തൃപ്തിയുണ്ട്, കഴിഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ ഓർക്കുന്നില്ല; ചാന്ദ്രായണവ്രതം പോലുള്ള ഉത്തമമായ തപസ്സുകളിൽ അവൻ നിപുണനാണ്.
സ്വാധ്യായസ്തു ജപഃ പ്രോക്തഃ പ്രണവസ്യ ത്രിധാ സ്മൃതഃ വാചികശ്ചാധമോ മുഖ്യ ഉപാംശുശ്ചോത്തമോത്തമഃ
സ്വാധ്യായം ജപം എന്നു പറയുന്നു; പ്രണവജപം മൂന്നു വിധമാണ്: വാക്കിലൂടെ പറയുന്നത് ഏറ്റവും താഴെ, മന്ദമായി ഉച്ചരിക്കുന്നത് മധ്യത്തിൽ, മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
മാനസോ വിസ്തരേണൈവ കല്പേ പഞ്ചാക്ഷരേ സ്മൃതഃ തഥാ ശിവപ്രണീധാനം മനോവാക്കായകര്മണാ
മനസ്സിൽ ജപം ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും വിശാലമായത്, പ്രത്യേകിച്ച് അഞ്ചക്ഷരമന്ത്രത്തിൽ; അങ്ങനെ തന്നെ ശിവഭക്തിയും മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരപ്രവർത്തിയിലും ആചരിക്കണം.
ശിവജ്ഞാനം ഗുരോര്ഭക്തിര് അചലാ സുപ്രതിഷ്ഠിതാ നിഗ്രഹോ ഹ്യപഹൃത്യാശു പ്രസക്താനീന്ദ്രിയാണി ച
ശിവജ്ഞാനം, അചഞ്ചലമായ ഗുരുഭക്തി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആസ്വാദനത്തിൽ പതിയുമ്പോൾ അതിനെ ഉടൻ നിയന്ത്രിക്കൽ — ഇതാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്.
വിഷയേഷു സമാസേന പ്രത്യാഹാരഃ പ്രകീര്തിതഃ ചിത്തസ്യ ധാരണാ പ്രോക്താ സ്ഥാനബന്ധഃ സമാസതഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പിൻവലിപ്പാണ് സംക്ഷേപത്തിൽ പ്രത്യാഹാരം എന്ന് പറയുന്നത്. മനസ്സിനെ ഒരു സ്ഥലത്ത് ഏകാഗ്രമാക്കുന്നതാണ് ധാരണ എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നു.
തസ്യാഃ സ്വാസ്ഥ്യേന ധ്യാനം ച സമാധിശ് ച വിചാരതഃ തത്രൈകചിത്തതാ ധ്യാനം പ്രത്യയാന്തരവര്ജിതമ്
അത് സ്ഥിരമായപ്പോൾ, ധ്യാനവും സമാധിയും ആലോചിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രതയാണ് ധ്യാനം, മറ്റു ചിന്തകളൊന്നുമില്ലാതെ.
ചിദ്ഭാസമര്ഥമാത്രസ്യ ദേഹശൂന്യമിവ സ്ഥിതമ് സമാധിഃ സര്വഹേതുശ് ച പ്രാണായാമ ഇതി സ്മൃതഃ
മാത്രം ചൈതന്യബോധം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ശരീരം ഇല്ലാത്തതുപോലെ തോന്നുമ്പോൾ, അതാണ് സമാധി എന്ന് പറയുന്നു. ഇതിന് കാരണമാകുന്നത് പ്രാണായാമം എന്നാണ് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നത്.
പ്രാണഃ സ്വദേഹജോ വായുര് യമസ്തസ്യ നിരോധനമ് ത്രിധാ ദ്വിജൈര്യമഃ പ്രോക്തോ മന്ദോ മധ്യോത്തമസ് തഥാ
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വായുവാണ് പ്രാണൻ; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് യമം. ഈ യമം മൂന്നു വിധമാണ്, ദ്വിജന്മാർ പറയുന്നത് പോലെ: മന്ദം, മധ്യം, ഉത്തമം.
പ്രാണാപാനനിരോധസ്തു പ്രാണായാമഃ പ്രകീര്തിതഃ പ്രാണായാമസ്യ മാനം തു മാത്രാദ്വാദശകം സ്മൃതമ്
പ്രാണനും അപാനനും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് പ്രാണായാമം എന്ന് പറയുന്നു. പ്രാണായാമത്തിന്റെ അളവ് പന്ത്രണ്ട് മാത്രയാണ് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നത്.
നീചോ ദ്വാദശമാത്രസ്തു ഉദ്ധാതോ ദ്വാദശഃ സ്മൃതഃ മധ്യമസ് തു ദ്വിരുദ്ധാതശ് ചതുര്വിംശതിമാത്രകഃ
കുറഞ്ഞത് പന്ത്രണ്ട് മാത്രയാണ്, ഏറ്റവും ഉയർന്നതും പന്ത്രണ്ട് മാത്ര തന്നെ. ഇടത്തരം ഇരട്ടിയാക്കി ഇരുപത്തിയഞ്ച് മാത്രയാകുന്നു.
മുഖ്യസ്തു യസ്ത്രിരുദ്ധാതഃ ഷട്ത്രിംശന്മാത്ര ഉച്യതേ പ്രസ്വേദകമ്പനോത്ഥാനജനകശ്ച യഥാക്രമമ്
മൂന്നു ഇരട്ടിയാക്കിയതായ പ്രധാനമായത് മുപ്പത്താറ് മാത്രയാണെന്ന് പറയുന്നു. അതിനുശേഷം വിയർപ്പ്, കുലുക്കം, ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പ് എന്നിവ ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
ആനന്ദോദ്ഭവയോഗാര്ഥം നിദ്രാഘൂര്ണിസ്തഥൈവ ച രോമാഞ്ചധ്വനിസംവിദ്ധസ്വാങ്ഗമോടനകമ്പനമ്
യോഗത്തിൽ ആനന്ദം ഉണ്ടാക്കാനാണ് ഇതെല്ലാം. അതുപോലെ ഉറക്കം, തലകറക്കം, രോമാഞ്ചം, ശബ്ദം, ബോധം, ശരീരത്തിന്റെ കുലുക്കം എന്നിവയും ഉണ്ടാകുന്നു.
ഭ്രമണം സ്വേദജന്യാ സാ സംവിന്മൂര്ഛാ ഭവേദ്യദാ തദോത്തമോത്തമഃ പ്രോക്തഃ പ്രാണായാമഃ സുശോഭനഃ
തലകറക്കം, വിയർപ്പു മൂലം ബോധം പോകൽ എന്നിവയുണ്ടാകുമ്പോൾ, അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പ്രാണായാമം എന്ന് പറയുന്നു.
സഗര്ഭോ ഽഗര്ഭ ഇത്യുക്തഃ സജപോ വിജപഃ ക്രമാത് ഇഭോ വാ ശരഭോ വാപി ദുരാധര്ഷോ ഽഥ കേസരീ
ഗർഭം ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും, ജപം ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ആനയോ മാൻയോ, കീഴടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതോ, സിംഹമോ എന്നിങ്ങനെയും പറയുന്നു.