ഗലാദധോ വിതസ്ത്യാ യന് നാഭേരുപരി ചോത്തമമ് യോഗസ്ഥാനമധോ നാഭേര് ആവര്തം മധ്യമം ഭ്രുവോഃ
കഴുത്തിന് താഴെയും നാഭിക്ക് മുകളിലുമുള്ള ഒരു വിരൽവ്യാപ്തി ദൂരമുള്ളത് യോഗത്തിലെ ഉത്തമസ്ഥാനം; നാഭിക്ക് താഴെ അധസ്ഥാനം, കണിച്ചില്ലിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മദ്ധ്യസ്ഥാനം.
സര്വാര്ഥജ്ഞാനനിഷ്പത്തിര് ആത്മനോ യോഗ ഉച്യതേ ഏകാഗ്രതാ ഭവേച്ചൈവ സര്വദാ തത്പ്രസാദതഃ
എല്ലാ അറിവുകളും ആത്മാവിന് ലഭിക്കുന്നത് തന്നെ യോഗം എന്നു പറയുന്നു; അവന്റെ കൃപയാൽ ഒരാൾക്ക് എപ്പോഴും ഏകാഗ്രത ലഭിക്കും.
പ്രസാദസ്യ സ്വരൂപം യത് സ്വസംവേദ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ വക്തും ന ശക്യം ബ്രഹ്മാദ്യൈഃ ക്രമശോ ജായതേ നൃണാമ്
സ്വയം അനുഭവപ്പെടുന്ന കൃപയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം, ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ബ്രഹ്മാദികൾക്കു പോലും വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; അത് മനുഷ്യരിൽ ക്രമേണ ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
യോഗശബ്ദേന നിര്വാണം മാഹേശം പദമുച്യതേ തസ്യ ഹേതുരൃഷേര്ജ്ഞാനം ജ്ഞാനം തസ്യ പ്രസാദതഃ
യോഗം എന്ന പദം മഹേശന്റെ പരമപദമായ നിർവാണം എന്നർത്ഥം; അതിന്റെ കാരണം ഋഷിയുടെ ജ്ഞാനം, ആ ജ്ഞാനം അവന്റെ കൃപയാൽ ലഭിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനേന നിര്ദഹേത്പാപം നിരുധ്യ വിഷയാന് സദാ നിരുദ്ധേന്ദ്രിയവൃത്തേസ്തു യോഗസിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി
ജ്ഞാനത്തിന്റെ വഴി പാപങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കണം, എല്ലായ്പ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്നു വിട്ടിരുത്തണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തികൾ നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ യോഗസിദ്ധി ഉണ്ടാകും.
യോഗോ നിരോധോ വൃത്തേഷു ചിത്തസ്യ ദ്വിജസത്തമാഃ സാധനാന്യഷ്ടധാ ചാസ്യ കഥിതാനീഹ സിദ്ധയേ
ചിത്തത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ് യോഗം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ. ഈ യോഗസിദ്ധിക്ക് എട്ടു വിധത്തിലുള്ള ഉപായങ്ങൾ ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യമസ്തു പ്രഥമഃ പ്രോക്തോ ദ്വിതീയോ നിയമസ് തഥാ തൃതീയമാസനം പ്രോക്തം പ്രാണായാമസ്തതഃ പരമ്
ആദ്യമായി യമം, രണ്ടാംതായി നിയമം, മൂന്നാമത് ആസനം, അതിനുശേഷം പ്രാണായാമം എന്നിങ്ങനെയാണ് ക്രമം.
പ്രത്യാഹാരം പഞ്ചമോ വൈ ധാരണാ ച തതഃ പരാ ധ്യാനം സപ്തമമിത്യുക്തം സമാധിസ്ത്വഷ്ടമഃ സ്മൃതഃ
അഞ്ചാമത് പ്രത്യാഹാരം, അതിനുശേഷം ധാരണ, ഏഴാമത് ധ്യാനം, എട്ടാമത് സമാധി എന്നിങ്ങനെയാണ്.
തപസ്യുപരമശ്ചൈവ യമ ഇത്യഭിധീയതേ അഹിംസാ പ്രഥമോ ഹേതുര് യമസ്യ യമിനാം വരാഃ
തപസ്സും നിയന്ത്രണവും യമം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. യമത്തിന്റെയും യമികളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അഹിംസയാണ് യമത്തിന്റെ ആദ്യ കാരണം.
സത്യമസ്തേയമപരം ബ്രഹ്മചര്യാപരിഗ്രഹൌ നിയമസ്യാപി വൈ മൂലം യമ ഏവ ന സംശയഃ
സത്യവും അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യവും അപരിഗ്രഹവും — ഇവയും നിയമത്തിന്റെ മൂലമാണ്. യമം തന്നെയാണ് അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം, സംശയമില്ല.
ആത്മവത് സര്വഭൂതാനാം ഹിതായൈവ പ്രവര്തനമ് അഹിംസൈഷാ സമാഖ്യാതാ യാ ചാത്മജ്ഞാനസിദ്ധിദാ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെപ്പോലെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അഹിംസയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇതാണ് ആത്മജ്ഞാനം നേടാൻ സഹായിക്കുന്നതും.
ദൃഷ്ടം ശ്രുതം ചാനുമിതം സ്വാനുഭൂതം യഥാര്ഥതഃ കഥനം സത്യമിത്യുക്തം പരപീഡാവിവര്ജിതമ്
കാണുന്നത്, കേൾക്കുന്നത്, അനുമാനിക്കുന്നത്, സ്വാനുഭവം എന്നിവ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയുകയും മറ്റുള്ളവരെ വേദനിപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് സത്യം.
നാശ്ലീലം കീര്തയേദേവം ബ്രാഹ്മണാനാമിതി ശ്രുതിഃ പരദോഷാന് പരിജ്ഞായ ന വദേദിതി ചാപരമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരെക്കുറിച്ച് അശ്ലീലമായി സംസാരിക്കരുതെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവരുടെ ദോഷങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി അവയെപ്പറ്റി പറയരുത് — ഇതും മറ്റൊരു നിയമമാണ്.
അനാദാനം പരസ്വാനാമ് ആപദ്യപി വിചാരതഃ മനസാ കര്മണാ വാചാ തദസ്തേയം സമാസതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തു എടുക്കാതിരിക്കുക, എത്രയും കഷ്ടതയിലായാലും മനസോടെ, വാക്കിലൂടെ, പ്രവർത്തിയിലൂടെ — ഇതാണ് അസ്തേയം.
മൈഥുനസ്യാപ്രവൃത്തിര്ഹി മനോവാക്കായകര്മണാ ബ്രഹ്മചര്യമിതി പ്രോക്തം യതീനാം ബ്രഹ്മചാരിണാമ്
മനസിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും ലൈംഗികചടങ്ങുകളിൽ ഏർപ്പെടാതിരിക്കുക — ഇതാണ് ബ്രഹ്മചര്യം എന്ന് യതികൾക്കും ബ്രഹ്മചാരികൾക്കും പറയുന്നു.
ഇഹ വൈഖാനസാനാം ച വിദാരാണാം വിശേഷതഃ സദാരാണാം ഗൃഹസ്ഥാനം തഥൈവ ച വദാമി വഃ
വൈഖാനസന്മാർക്കും വിദാരന്മാർക്കും, ഭാര്യയുള്ളവർക്കും, ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കും ഇതേ നിയമം ഞാൻ പറയുന്നു.
സ്വദാരേ വിധിവത്കൃത്വാ നിവൃത്തിശ്ചാന്യതഃ സദാ മനസാ കര്മണാ വാചാ ബ്രഹ്മചര്യമിതി സ്മൃതമ്
സ്വന്തം ഭാര്യയുമായി വിധിപ്രകാരം ചേർന്ന്, മറ്റൊരിടത്തും മനസിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും വിട്ടുനിൽക്കുന്നത് ബ്രഹ്മചര്യമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
മേധ്യാ സ്വനാരീ സമ്ഭോഗം കൃത്വാ സ്നാനം സമാചരേത് ഏവം ഗൃഹസ്ഥോ യുക്താത്മാ ബ്രഹ്മചാരീ ന സംശയഃ
സ്വന്തം ശുദ്ധമായ ഭാര്യയുമായി ചേർന്നശേഷം കുളിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള ഗൃഹസ്ഥൻ ബ്രഹ്മചാരിയാണ്, സംശയമില്ല.
അഹിംസാപ്യേവമേവൈഷാ ദ്വിജഗുര്വഗ്നിപൂജനേ വിധിനാ യാദൃശീ ഹിംസാ സാ ത്വഹിംസാ ഇതി സ്മൃതാ
ഇതുപോലെ തന്നെ, ദ്വിജന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അഗ്നിയെയും വിധിപ്രകാരം ആരാധിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ഹിംസയും അഹിംസയായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്ത്രിയഃ സദാ പരിത്യാജ്യാഃ സങ്ഗം നൈവ ച കാരയേത് കുണപേഷു യഥാ ചിത്തം തഥാ കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ
സ്ത്രീകളെ എപ്പോഴും വിട്ടുനിൽക്കണം, അവരുമായി സങ്കടം ഉണ്ടാക്കരുത്. ശവങ്ങളെപ്പോലെ മനസ്സിൽ അവരെക്കുറിച്ച് അകലം പാലിക്കണം.
വിണ്മൂത്രോത്സര്ഗകാലേഷു ബഹിര്ഭൂമൌ യഥാ മതിഃ തഥാ കാര്യാ രതൌ ചാപി സ്വദാരേ ചാന്യതഃ കുതഃ
മലമൂത്രം ഒഴിക്കുമ്പോൾ പുറത്തുള്ള നിലത്താണ് മനസ്സനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. അങ്ങനെ തന്നെ, സ്വന്തം ഭാര്യയുമായി ചേർന്നപ്പോൾ മാത്രം, മറ്റൊരിടത്തും അല്ല.
അങ്ഗാരസദൃശീ നാരീ ഘൃതകുമ്ഭസമഃ പുമാന് തസ്മാന്നാരീഷു സംസര്ഗം ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്
സ്ത്രീ അഗ്നിക്കനലുപമയും, പുരുഷൻ നെയ്യ് നിറച്ച കിണ്ണംപോലെയും ആണ്. അതുകൊണ്ട് സ്ത്രീകളെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
ഭോഗേന തൃപ്തിര്നൈവാസ്തി വിഷയാണാം വിചാരതഃ തസ്മാദ്വിരാഗഃ കര്തവ്യോ മനസാ കര്മണാ ഗിരാ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനംകൊണ്ടു ഒരിക്കലും തൃപ്തി ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് ആലോചിച്ചാൽ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും വിരാഗം വളർത്തേണ്ടതാണ്.
ന ജാതു കാമഃ കാമാനാമ് ഉപഭോഗേന ശാമ്യതി ഹവിഷാ കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ധതേ
ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇഷ്ടവസ്തുക്കൾ അനുഭവിച്ചാൽ ഒരിക്കലും ശമിക്കുകയില്ല; അതു നെയ്യ് ഒഴുക്കുമ്പോൾ തീ കൂടുതൽ കത്തുന്നതുപോലെ മാത്രം വളരുന്നു.
തസ്മാത്ത്യാഗഃ സദാ കാര്യസ് ത്വ് അമൃതത്വായ യോഗിനാ അവിരക്തോ യതോ മര്ത്യോ നാനായോനിഷു വര്തതേ
അതുകൊണ്ട്, അമൃതതയിലേക്കു യോഗികൾ എപ്പോഴും ത്യാഗം ആചരിക്കണം; വിരാഗം ഇല്ലാത്ത മരണമുള്ളവൻ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ത്യാഗേനൈവാമൃതത്വം ഹി ശ്രുതിസ്മൃതിവിദാം വരാഃ കര്മണാ പ്രജയാ നാസ്തി ദ്രവ്യേണ ദ്വിജസത്തമാഃ
ശ്രുതി-സ്മൃതികൾ നന്നായി അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, ത്യാഗംകൊണ്ടു മാത്രമേ അമൃതതയിലേക്കു എത്താൻ കഴിയൂ; പ്രവർത്തിയാലോ, സന്താനത്താലോ, സമ്പത്താലോ അല്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
തസ്മാദ്വിരാഗഃ കര്തവ്യോ മനോവാക്കായകര്മണാ ഋതൌ ഋതൌ നിവൃത്തിസ്തു ബ്രഹ്മചര്യമിതി സ്മൃതമ്
അതുകൊണ്ട് മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരപ്രവർത്തിയിലും വിരാഗം വളർത്തണം; ശരിയായ സമയങ്ങളിൽ വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് ബ്രഹ്മചര്യം എന്നു പറയുന്നു.
യമാഃ സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്താ നിയമാംശ് ച വദാമി വഃ ശൌചമിജ്യാ തപോ ദാനം സ്വാധ്യായോപസ്ഥനിഗ്രഹഃ
നിയമങ്ങൾ ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ വ്രതം, യജ്ഞം, തപം, ദാനം, സ്വാധ്യായം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം എന്നിവയാണു നിയമങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.
വ്രതോപവാസമൌനം ച സ്നാനം ച നിയമാ ദശ നിയമഃ സ്യാദനീഹാ ച ശൌചം തുഷ്ടിസ്തപസ് തഥാ
വ്രതം, ഉപവാസം, മൗനം, സ്നാനം, അനാസക്തി, ശുദ്ധി, സന്തോഷം, തപം എന്നിവയാണ് പത്ത് നിയമങ്ങൾ.
ജപഃ ശിവപ്രണീധാനം പദ്മകാദ്യം തഥാസനമ് ബാഹ്യമാഭ്യന്തരം പ്രോക്തം ശൌചമാഭ്യന്തരം വരമ്
ജപം, ശിവഭക്തി, പദ്മാസനം തുടങ്ങിയ യോഗാസനങ്ങൾ, പുറം-ഉൾ ശുദ്ധി എന്നിവ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിൽ ഉൾശുദ്ധിയാണ് ഉത്തമം.